Τι είναι η ANFA;

5 Φεβρουαρίου 2016 (τελευταία ενημέρωση: 7 Απριλίου 2016)

Η ANFA (Agreement on Net Financial Assets) είναι η συμφωνία για τα καθαρά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που έχουν συνάψει οι εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) της ζώνης του ευρώ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), οι οποίες συναποτελούν το Ευρωσύστημα. Η συμφωνία ορίζει τους κανόνες και τα όρια για τη διακράτηση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με τα εθνικά καθήκοντα των ΕθνΚΤ. Αυτού του είδους τα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των ΕθνΚΤ μπορεί να σχετίζονται, παραδείγματος χάριν, με τα διαθέσιμα που αντιστοιχούν άμεσα στο κεφάλαιο και τα λογιστικά αποθεματικά τους ή άλλα συγκεκριμένα στοιχεία παθητικού, τα συναλλαγματικά τους διαθέσιμα και τα συνταξιοδοτικά ταμεία των υπαλλήλων τους, ή μπορεί να διακρατούνται για γενικούς επενδυτικούς σκοπούς.

Η διακράτηση χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των λειτουργιών των κεντρικών τραπεζών στην Ευρώπη, πρακτική που εφαρμοζόταν και πριν από τη δημιουργία του ευρώ. Όταν δημιουργήθηκε η νομισματική ένωση, οι κυβερνήσεις αποφάσισαν να αμοιβαιοποιήσουν μόνο τις λειτουργίες και τα καθήκοντα κεντρικής τράπεζας που ήταν αναγκαία για την άσκηση ενιαίας νομισματικής πολιτικής στο σύνολο της ζώνης του ευρώ. Ταυτόχρονα, αποφάσισαν να διατηρήσουν τις ΕθνΚΤ ως ανεξάρτητα ιδρύματα που μπορούν να συνεχίσουν να εκτελούν εθνικά καθήκοντα εφόσον δεν παρακωλύουν την ενιαία νομισματική πολιτική.

Με άλλα λόγια, οι ΕθνΚΤ είναι οικονομικώς ανεξάρτητα ιδρύματα και εκπληρώνουν καθήκοντα νομισματικής πολιτικής που αφορούν τον πρωταρχικό ρόλο του Ευρωσυστήματος για διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, καθώς και εθνικά καθήκοντα. Με την ANFA τίθενται γενικά όρια όσον αφορά το ύψος των συνολικών καθαρών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με εθνικά καθήκοντα τα οποία δεν αφορούν τη νομισματική πολιτική, κατά τρόπο ώστε να μην παρακωλύεται η νομισματική πολιτική. Ανεξάρτητα από την ANFA, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχει καθορίσει ένα πλαίσιο προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι επενδυτικές πράξεις των ΕθνΚΤ συνάδουν με την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης.

Αρχικά η ANFA ήταν εμπιστευτικό έγγραφο. Οι κεντρικές τράπεζες του Ευρωσυστήματος, όμως, αποφάσισαν ομόφωνα ότι η δημοσίευση του κειμένου της συμφωνίας μαζί με επεξηγηματικό σημείωμα θα ήταν περισσότερο συμβατή προς τη δέσμευσή τους για ενίσχυση της διαφάνειας, στο πλαίσιο της απόφασης που έλαβε η ΕΚΤ το 2014 να δημοσιεύει αναφορές σχετικά με τις συνεδριάσεις για τη νομισματική πολιτική καθώς και της απόφασης που έλαβε το 2015 να δημοσιεύει το πρόγραμμα δραστηριοτήτων των μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής.

Πώς λειτουργεί η ANFA;

Ερωτήσεις που σχετίζονται με την παρακολούθηση της απαγόρευσης νομισματικής χρηματοδότησης

Γιατί οι εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) διακρατούν χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής;

Κάθε κεντρική τράπεζα διακρατά περιουσιακά στοιχεία που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής. Στη ζώνη του ευρώ η νομισματική πολιτική ασκείται κεντρικά από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ και για τις 19 χώρες μέλη. Όταν ιδρύθηκε η Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οι κυβερνήσεις όρισαν στη Συνθήκη ότι τα καθήκοντα που αφορούσαν τη νομισματική πολιτική θα μεταφέρονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πέραν της νομισματικής πολιτικής, οι ΕθνΚΤ θα μπορούσαν – και μπορούν – να ασκούν τα εθνικά τους καθήκοντα. Στην πράξη, οι ΕθνΚΤ διακρατούν επί του παρόντος περιουσιακά στοιχεία που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής και της συναλλαγματικής πολιτικής, όπως: διαθέσιμα σε χρυσό και συνάλλαγμα, επενδυτικά χαρτοφυλάκια, π.χ. για τα συνταξιοδοτικά ταμεία των υπαλλήλων, και περιουσιακά στοιχεία που διακρατούνται ως θέσεις με τις οποίες αντικρίζονται καταθέσεις πελατών, π.χ. ξένων κεντρικών τραπεζών ή κυβερνήσεων. Ταυτόχρονα, οι ΕθνΚΤ διακρατούν επίσης υποχρεώσεις που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένων των προαναφερόμενων καταθέσεων ξένων κεντρικών τραπεζών ή κυβερνήσεων. Οι ΕθνΚΤ μπορούν να ασκούν αυτά τα εθνικά καθήκοντα εφόσον οι πράξεις τους δεν παρακωλύουν τους στόχους και τα καθήκοντα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ), και ιδίως τη νομισματική πολιτική. (Παρομοίως, η ΕΚΤ διακρατά χαρτοφυλάκιο ιδίων κεφαλαίων που αφορά το κεφάλαιο και τα λογιστικά αποθεματικά της, καθώς και χαρτοφυλάκιο του συνταξιοδοτικού ταμείου των υπαλλήλων). Η εν λόγω αρχή ορίζεται στο άρθρο 14.4 του καταστατικού του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ.

Οι ΕθνΚΤ διακρατούσαν ήδη τα προαναφερόμενα χαρτοφυλάκια πριν από την ένταξή τους στο Ευρωσύστημα, τα έσοδα δε που προκύπτουν από αυτά συμβάλλουν στο χρηματοοικονομικό εισόδημα των ΕθνΚΤ. Όταν δημιουργήθηκε η ζώνη του ευρώ, παρατηρήθηκε ότι τα εν λόγω χαρτοφυλάκια θα συνέβαλλαν ώστε να ικανοποιείται η ζήτηση ρευστότητας εκ μέρους του τραπεζικού συστήματος της ζώνης του ευρώ, καθώς θα λαμβάνονταν υπόψη κατά τη διαμόρφωση των πράξεων νομισματικής πολιτικής. Από τη σκοπιά της νομισματικής πολιτικής, δεν θεωρήθηκε πρόβλημα το γεγονός ότι η διαχείριση των εν λόγω χαρτοφυλακίων θα εξακολουθούσε να γίνεται από τις ΕθνΚΤ, πέραν του πλαισίου της νομισματικής πολιτικής, και ότι θα επιτρεπόταν η επέκτασή τους σε βάθος χρόνου με τον ίδιο (ή βραδύτερο) ρυθμό σε σχέση με τη ζήτηση τραπεζογραμματίων και τα υποχρεωτικά ελάχιστα αποθεματικά του τραπεζικού συστήματος. Το Διοικητικό Συμβούλιο έκρινε επίσης ότι εάν τα χαρτοφυλάκια που δεν αφορούσαν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, χωρίς τις υποχρεώσεις που δεν σχετίζονταν με τη νομισματική πολιτική, επεκτείνονταν με ταχύτερο ρυθμό από ό,τι η ζήτηση ρευστότητας για παρατεταμένη χρονική περίοδο, η νομισματική πολιτική θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο. Σκοπός της ANFA είναι η διαχείριση και η θέσπιση ανώτατου ορίου όσον αφορά την εν λόγω επέκταση.

Τι είναι τα καθαρά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία (Net Financial Assets - NFA);

Όπως αναφέρεται παραπάνω, πρόκειται για περιουσιακά στοιχεία τα οποία περιλαμβάνονται στο ενεργητικό του ισολογισμού μιας κεντρικής τράπεζας τα οποία δεν σχετίζονται άμεσα με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής. Στο παθητικό του ισολογισμού εμφανίζονται ορισμένες υποχρεώσεις που επίσης δεν σχετίζονται άμεσα με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής. Τα καθαρά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία (net financial assets - NFA) είναι η διαφορά των δύο θέσεων. Αυτή η έννοια επεξηγείται παρακάτω στον ισολογισμό της εβδομαδιαίας λογιστικής κατάστασης του Ευρωσυστήματος της 4ης Δεκεμβρίου 2015, η οποία δημοσιεύθηκε στον δικτυακό τόπο της ΕΚΤ. Ακριβής ορισμός παρατίθεται στο παράρτημα Ι της ANFA (μόνο στα αγγλικά).

Από τον πίνακα προκύπτει ότι τα NFA περιλαμβάνουν, στην πλευρά του ενεργητικού, το άθροισμα των στοιχείων του ισολογισμού 1 έως 4, 5.6, 6, 7.2, 8 και 9. Στην πλευρά του παθητικού περιλαμβάνονται τα στοιχεία 2.5 και 3 έως 12. Τα NFA είναι η διαφορά μεταξύ του αθροίσματος των στοιχείων παθητικού και του αθροίσματος των στοιχείων ενεργητικού

Weekly financial statement of the Eurosystem Assets (EUR millions) 1 Gold and gold receivables 348,850 2 Claims on non - euro area residents denominated in foreign currency 294,471 2.1 Receivables from the IMF 78,655 2.2 Balances with banks and security investments, external loans and other external assets 215,817 3 Claims on euro area residents denominated in foreign currency 36,331 4 Claims on non - euro area residents denominated in euro 19,766 4.1 Balances with banks, security investments and loans 19,766 4.2 Claims arising from the credit facility under ERM II 0 5 Lending to euro area credit institutions related to monetary policy operations denominated in euro 521,394 5.1 Main refinancing operations 69,815 5.2 Longer - term refinancing operations 451,371 5.3 Fine - tuning reverse operations 0 5.4 Structural reverse operations 0 5.5 Marginal lending facility 208 5.6 Credits related to margin calls 0 6 Other claims on euro area credit institutions denominated in euro 127,495 7 Securities of euro area residents denominated in euro 1,128,983 7.1 Securities held for monetary policy purposes 770,737 7.2 Other securities 358,246 8 General government debt denominated in euro 25,152 9 Other assets 216,207 Total assets 2,718,650 O utright purchases NFA NFA NFA NFA Liquidity deficit Reserve requirements Liquidity surplus Banknotes Liabilities (EUR millions) 1 Banknotes in circulation 1,066,176 2 Liabilities to euro area credit institutions related to monetary policy operations denominated in euro 697,909 2.1 Current accounts (covering the minimum reserve system) 520,421 2.2 Deposit facility 177,335 2.3 Fixed - term deposits 0 2.4 Fine - tuning reverse operations 0 2.5 Deposits related to margin calls 153 3 Other liabilities to euro area credit institutions denominated in euro 5,017 4 Debt certificates issued 0 5 Liabilities to other euro area residents denominated in euro 177,513 5.1 General government 79,800 5.2 Other liabilities 97,714 6 Liabilities to non - euro area residents denominated in euro 39,444 7 Liabilities to euro area residents denominated in foreign currency 2,137 8 Liabilities to non - euro area residents denominated in foreign currency 5,323 8.1 Deposits, balances and other liabilities 5,323 8.2 Liabilities arising from the credit facility under ERM II 0 9 Counterpart of special drawing rights allocated by the IMF 59,202 10 Other liabilities 217,994 11 Revaluation accounts 350,735 12 Capital and reserves 97,200 Total liabilities 2,718,650

Ποια είναι η αξία των NFA του Ευρωσυστήματος;

Στο τέλος του 2015 τα NFA του Ευρωσυστήματος ανέρχονταν σε 490 δισεκ. ευρώ και τα NFA της ΕΚΤ σε 6,12 δισεκ. ευρώ. Τα NFA έχουν αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 5% κατά μέσο όρο από την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων ευρώ σε κυκλοφορία το 2002 και μετά. Ο ρυθμός αυτός είναι βραδύτερος συγκριτικά με τον ρυθμό των υποχρεώσεων που θα μπορούσε να δικαιολογήσει την αύξηση των NFA, δηλ. των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία και των υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών. Ενώ ο ετήσιος ρυθμός αύξησης μόνο των τραπεζογραμματίων ήταν 9% κατά μέσο όρο, ο ρυθμός αύξησης των τραπεζογραμματίων και των υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών ήταν 7%. Ο χαμηλότερος αυτός ρυθμός οφείλεται στη μείωση του συντελεστή υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών κατά μία ολόκληρη ποσοστιαία μονάδα το 2012.

0 200 400 600 800 1.000 1.200 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Εξέλιξη των NFA σε σχέση με τα τραπεζογραμμάτια και τα YEA Τραπεζογρ. ΥΕΑ NFA

Και τι είναι η ANFA;

ANFA σημαίνει Agreement on Net Financial Assets (συμφωνία για τα καθαρά χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία). Είναι μια συμφωνία που έχουν συνάψει οι ΕθνΚΤ της ζώνης του ευρώ και η ΕΚΤ, οι οποίες συναποτελούν το Ευρωσύστημα. Η συμφωνία ορίζει τους κανόνες για τον υπολογισμό των ορίων όσον αφορά τη διακράτηση περιουσιακών στοιχείων που σχετίζονται με τα εθνικά καθήκοντα των ΕθνΚΤ. Με την ένταξή της στο Ευρωσύστημα την 1η Ιανουαρίου 2015, η Lietuvos bankas έγινε συμβαλλόμενο μέρος της ANFA.

Γιατί είναι απαραίτητο να τεθούν όρια στα NFA;

Η ANFA θέτει όρια όσον αφορά το ύψος των NFA που μπορούν να διακρατούν οι εθνικές κεντρικές τράπεζες. Αυτό είναι απαραίτητο για να διασφαλιστεί ότι το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχει τον πλήρη έλεγχο του μεγέθους του ισολογισμού του Ευρωσυστήματος, επιτρέποντας έτσι την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Πριν από την κρίση ο πιο αποτελεσματικός τρόπος εφαρμογής της νομισματικής πολιτικής ήταν να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες έπρεπε να προσφύγουν στο Ευρωσύστημα για να εξασφαλίσουν ρευστότητα. Η έλλειψη ρευστότητας έναντι του Ευρωσυστήματος, η οποία αναφέρεται και ως «έλλειμμα ρευστότητας», αποτέλεσε τη βάση για την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Η ANFA διαφύλασσε αυτό το έλλειμμα ρευστότητας. Όταν εκδηλώθηκε η χρηματοπιστωτική κρίση, κατέστη αναγκαία η χορήγηση στις τράπεζες μεγαλύτερης ρευστότητας από ό,τι χρειάζονταν στην πραγματικότητα προκειμένου να εκπληρώσουν την υποχρέωση τήρησης ελάχιστων αποθεματικών. Σήμερα το τραπεζικό σύστημα λειτουργεί με πλεονάζουσα ρευστότητα αντί με έλλειμμα ρευστότητας. Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η ANFA δεν διαφυλάσσει πλέον το έλλειμμα ρευστότητας, αλλά διασφαλίζει ότι η πλεονάζουσα ρευστότητα δεν υπερβαίνει το επίπεδο που το Διοικητικό Συμβούλιο θεωρεί ενδεδειγμένο για την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής του.

H ANFA ισοδυναμεί όντως με άδεια προς τις ΕθνΚΤ να εκτυπώνουν όσο χρήμα θέλουν;

Όχι, ισχύει το αντίθετο. Η ANFA ορίζει ένα όριο όσον αφορά το ανώτατο ύψος των NFA που μπορεί να διακρατά μια ΕθνΚΤ προκειμένου να διασφαλίζει ότι οι μεταβολές των χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων της που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής δεν παρακωλύουν την ενιαία νομισματική πολιτική του Ευρωσυστήματος.

Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν το ανώτατο ύψος των NFA στο πλαίσιο της ANFA;

Η αυξανόμενη συνολική αξία των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία και το ύψος των ελάχιστων αποθεματικών που υποχρεούνται να τηρούν οι τράπεζες στην κεντρική τράπεζα δημιουργούν ανάγκη για ρευστότητα η οποία ικανοποιείται με τις πράξεις νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος και τα NFA των ΕθνΚΤ. Με τον καθορισμό ενός ελάχιστου μεγέθους για τις πράξεις νομισματικής πολιτικής, ορίζεται ανώτατο όριο για τα NFA των ΕθνΚΤ εξ υπολοίπου. Εάν ο στόχος του Διοικητικού Συμβουλίου είναι η δημιουργία προσωρινού πλεονάσματος ρευστότητας, με την ANFA τίθενται όρια στα NFA που διακρατούν οι ΕθνΚΤ, διασφαλίζοντας ότι το εν λόγω πλεόνασμα δεν υπερβαίνει συγκεκριμένο επίπεδο.

Γιατί η ANFA θέτει όρια στα καθαρά και όχι στα ακαθάριστα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία των ΕθνΚΤ;

Κάθε περιουσιακό στοιχείο που εμφανίζεται στον ισολογισμό κεντρικής τράπεζας δημιουργεί χρήμα ή ρευστότητα κεντρικής τράπεζας. Κάθε υποχρέωση που καταγράφεται στον ισολογισμό απορροφά ρευστότητα. Ο συμψηφισμός όλων των περιουσιακών στοιχείων και των υποχρεώσεων που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής επιτρέπει την αξιολόγηση της συνολικής ρευστότητας που χορηγείται με τις πράξεις που διενεργούνται από μια κεντρική τράπεζα και δεν αφορούν τη νομισματική πολιτική. Για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής, πρέπει να τεθεί ανώτατο όριο στο ύψος της ρευστότητας που χορηγείται με τις εν λόγω πράξεις από τις ΕθνΚΤ. Επομένως, για τον έλεγχο της επίδρασης που ασκείται στη θέση ρευστότητας από τις πράξεις των ΕθνΚΤ, τίθενται όρια στα καθαρά και όχι στα ακαθάριστα χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία.

Πώς υπολογίζεται το ανώτατο ύψος των NFA;

Κάθε χρόνο, το Διοικητικό Συμβούλιο καθορίζει τις απαραίτητες παραμέτρους για τη νομισματική πολιτική. Αποφασίζει ποιο πρέπει να είναι το κατώτατο ύψος του ελλείμματος ρευστότητας και το ανώτατο ύψος του πλεονάσματος ρευστότητας. Ορίζει επίσης τον συντελεστή των υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών και το μέγεθος των χαρτοφυλακίων νομισματικής πολιτικής οριστικών συναλλαγών προκειμένου να επιτυγχάνεται η πλέον αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής του πολιτικής. Επιπλέον, το Διοικητικό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη την εξέλιξη της ποσότητας των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία. Το νέο ανώτατο ύψος των συνολικών NFA του Ευρωσυστήματος προκύπτει εξ υπολοίπου.

Πώς κατανέμεται το ανώτατο ύψος των NFA του Ευρωσυστήματος μεταξύ των ΕθνΚΤ;

Μόλις καθοριστεί σε επίπεδο Ευρωσυστήματος το ανώτατο όριο για τα NFA, αυτό κατανέμεται ανάλογα με το μερίδιο συμμετοχής κάθε ΕθνΚΤ στο κεφάλαιο της ΕΚΤ, λαμβανομένης επίσης υπόψη της ιστορικής αρχικής θέσης της ΕθνΚΤ, προκειμένου να προσδιοριστούν τα NFA που δικαιούνται οι ΕθνΚΤ για το επόμενο έτος. Εάν μια ΕθνΚΤ δεν σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει εξ ολοκλήρου το ποσό που δικαιούται, η ANFA προβλέπει την προσωρινή ανακατανομή του αχρησιμοποίητου ποσού σε όποιες ΕθνΚΤ επιθυμούν να αυξήσουν το ανώτατο όριο των NFA που διακρατούν. Και σε αυτή την περίπτωση, η ανακατανομή αυτή γίνεται σύμφωνα με τα μερίδια συμμετοχής στο κεφάλαιο της ΕΚΤ. Με την εν λόγω ανακατανομή ορίζονται τα ανώτατα όρια των NFA των ΕθνΚΤ. Αυτά τα NFA πρέπει να παραμένουν σε χαμηλότερο επίπεδο από τα μέσα ετήσια ανώτατα όρια. Η διαμόρφωση διενεργείται σε ετήσια βάση.

Ποια είναι η επίδραση των παρεκκλίσεων;

Οι παρεκκλίσεις μπορούν να επηρεάσουν την κατανομή του ανώτατου ύψους των NFA στο Ευρωσύστημα. Δεν επιφέρουν όμως αύξηση του ίδιου του ανώτατου ποσού, το οποίο αποτελεί το ανώτατο όριο των συνολικών NFA που διακρατούν οι ΕθνΚΤ του Ευρωσυστήματος.

Οι παρεκκλίσεις ορίζουν το κατώτατο ποσό των NFA που κάθε ΕθνΚΤ δικαιούται να διακρατά. Με άλλα λόγια, κάθε ΕθνΚΤ έχει το δικαίωμα να διακρατά ορισμένο μέρος του ανώτατου ποσού των NFA του Ευρωσυστήματος, βάσει του μεριδίου συμμετοχής της ΕθνΚΤ στο κεφάλαιο της ΕΚΤ, το δε ποσό που αντιστοιχεί στην παρέκκλιση είναι το κατώτατο ποσό που δικαιούται η ΕθνΚΤ (το οποίο μπορεί να είναι υψηλότερο από το ποσό που έχει υπολογιστεί με βάση το μερίδιο συμμετοχής της στο κεφάλαιο της ΕΚΤ). Βέβαια, εάν κάποιες ΕθνΚΤ διακρατούν NFA που αντιστοιχούν στις παρεκκλίσεις τους οι οποίες υπερβαίνουν τα μερίδια συμμετοχής τους στο κεφάλαιο, το ποσό των NFA που οι υπόλοιπες ΕθνΚΤ έχουν το δικαίωμα να διακρατούν θα μειωθεί τόσο ώστε να μην σημειώνεται ποτέ υπέρβαση του ανώτατου ποσού των NFA που έχει οριστεί για το Ευρωσύστημα.

Υπάρχουν τρία είδη παρεκκλίσεων:

  1. Η ιστορική παρέκκλιση (όπως καθορίζεται στο παράρτημα ΙΙΙ της ANFA) διασφαλίζει ότι οι ΕθνΚΤ δεν πρέπει να μειώσουν τα NFA που διακρατούν κάτω από επίπεδο που συνδέεται με την ιστορική αρχική τους θέση.
  2. Η παρέκκλιση που αφορά περιουσιακά στοιχεία διαφυλάσσει ορισμένα περιουσιακά στοιχεία (όπως ορίζονται στο παράρτημα IV της ANFA) τα οποία δεν μπορούν να πωληθούν εύκολα από την ΕθνΚΤ λόγω συμβατικών ή άλλων περιορισμών, π.χ. τα διαθέσιμα σε χρυσό κεντρικής τράπεζας στο πλαίσιο της συμφωνίας των κεντρικών τραπεζών για τον χρυσό.
  3. Η δυναμική παρέκκλιση ρυθμίζει την ιστορική παρέκκλιση των μικρών ΕθνΚΤ σε βάθος χρόνου ανάλογα με την αύξηση ή μείωση του ανώτατου ποσού των NFA του Ευρωσυστήματος.

Εφαρμόζεται μόνο η σημαντικότερη από τις τρεις παρεκκλίσεις.

Την 1η Ιανουαρίου 2015 η Lietuvos bankas εντάχθηκε στο Ευρωσύστημα και έγινε συμβαλλόμενος μέρος της ANFA. Όπως περιγράφεται στο άρθρο 6.3 της ANFA, η ιστορική της παρέκκλιση ορίστηκε σε 5.856 εκατ. ευρώ.

Τι θα συμβεί όταν μία ή περισσότερες ΕθνΚΤ δεν επενδύουν τίποτα ή επενδύουν μικρότερο από το ανώτατο ποσό που τους έχει αρχικά κατανεμηθεί; Μπορούν να μεταβιβάσουν το υπόλοιπο ποσό στις άλλες ΕθνΚΤ;

Εάν ορισμένες ΕθνΚΤ σχεδιάζουν να διακρατήσουν μικρότερο ποσό από αυτό που δικαιούνται, ενώ άλλες επιθυμούν να διακρατήσουν μεγαλύτερο, τότε το ποσό που δεν χρησιμοποιείται ανακατανέμεται μέσω ενός κεντρικού μηχανισμού που ορίζεται στην ANFA. Η ανακατανομή αυτή πραγματοποιείται στο πλαίσιο της ετήσιας διαμόρφωσης των ανώτατων ορίων των NFA, είναι προσωρινή και υπολογίζεται εκ νέου όταν διενεργείται η διαμόρφωση το επόμενο έτος. Η ανακατανομή δεν επηρεάζει το συνολικό ανώτατο ποσό των NFA που διακρατούνται από το σύνολο των ΕθνΚΤ της ζώνης του ευρώ, το οποίο καθορίζεται με τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής του Διοικητικού Συμβουλίου.

Γιατί ορισμένες ΕθνΚΤ χρησιμοποιούν το «μερίδιό» τους και άλλες όχι;

Αυτό εξαρτάται από τις θεσμικές προτιμήσεις. Σε ορισμένες χώρες ισχύουν ειδικοί νομικοί περιορισμοί σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις που δεν σχετίζονται με τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής και πραγματοποιούνται από τις ΕθνΚΤ. Σε άλλες πάλι υπάρχουν νομικές διατάξεις που προβλέπουν ότι οι ΕθνΚΤ, αφού εκπληρώσουν τα καθήκοντα νομισματικής πολιτικής που έχουν αναλάβει, πρέπει να λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των μετόχων τους. Επιπλέον, ορισμένες ΕθνΚΤ καταχωρούν σημαντικές καταθέσεις πελατών και/ή της οικείας κυβέρνησης στο παθητικό του ισολογισμού τους, οι οποίες επηρεάζουν τα χαρτοφυλάκια που διακρατούν και δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής.

Υπάρχει επίσης και ιστορικός λόγος: πριν από την εισαγωγή του ευρώ το 1999, κάποιες κεντρικές τράπεζες στην Ευρώπη τηρούσαν αρκετά μεγάλα συναλλαγματικά διαθέσιμα προκειμένου να διαχειρίζονται τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες, ιδίως έναντι του γερμανικού μάρκου. Μια συγκρίσιμη κατάσταση παρατηρήθηκε όταν κράτη μέλη της ΕΕ εντάχθηκαν στη ζώνη του ευρώ μετά το 1999· και τότε, οι ΕθνΚΤ τηρούσαν αρκετά σημαντικά συναλλαγματικά διαθέσιμα για να διαχειρίζονται τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες έναντι του ευρώ προτού ενταχθούν στο Ευρωσύστημα. Οι διαφορετικές αρχικές θέσεις των ΕθνΚΤ εξηγούν τις σημαντικές διαφορές στη σύνθεση των ισολογισμών τους, οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, υφίστανται για πολλά χρόνια μετά την ένταξη της χώρας τους στη ζώνη του ευρώ.

Τι θα συμβεί αν μια ΕθνΚΤ υπερβεί το ανώτατο όριο των NFA που διακρατά;

Σε περίπτωση συστηματικής υπέρβασης από μέρους ΕθνΚΤ του ανώτατου ορίου των NFA που διακρατά, αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Γι' αυτόν τον λόγο, η ΕΚΤ παρακολουθεί σε ετήσια βάση κατά πόσο οι ΕθνΚΤ συμμορφώνονται με την ANFA. Εφόσον χρειαστεί, δυνάμει του άρθρου 14.4 του Καταστατικού του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να απαγορεύει, να θέτει περιορισμούς ή όρια στις πράξεις που διενεργούν οι ΕθνΚΤ και οι οποίες δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής εφόσον τέτοιες πράξεις δεν παρακωλύουν τους στόχους και τα καθήκοντα του ΕΣΚΤ, συμπεριλαμβανομένης της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος. Μέχρι στιγμής, δεν έχει σημειωθεί ποτέ αδικαιολόγητη απόκλιση από τα ανώτατα όρια των NFA.

Μια παρέκκλιση κρίνεται δικαιολογημένη εάν, παραδείγματος χάριν, προκαλείται από διεθνείς δεσμεύσεις προς το ΔΝΤ ή τη χορήγηση από ΕθνΚΤ έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα (Emergency Liquidity Assistance - ELA) προς το οικείο τραπεζικό σύστημα (η ELA αποτελεί μέρος των NFA όπως ορίζονται στην ANFA). Σε μια τέτοια περίπτωση, η ΕθνΚΤ πρέπει να μειώσει τα NFA που διακρατά το συντομότερο δυνατόν προκειμένου να συμμορφωθεί εκ νέου με την ANFA. Εάν η παραβίαση οφείλεται σε τραβηκτικά δικαιώματα του ΔΝΤ, η ΕθνΚΤ έχει στη διάθεσή της ένα έτος για να συμμορφωθεί.

Τι θα συμβεί εάν το συνολικό ποσό των NFA που διακρατούν όλες οι ΕθνΚΤ παραμένει κάτω από το υπολογιζόμενο ανώτατο ποσό;

Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Τα NFA έχουν αυξηθεί με ετήσιο ρυθμό 5% κατά μέσο όρο μετά την εισαγωγή των τραπεζογραμματίων ευρώ σε κυκλοφορία το 2002. Ο ρυθμός αυτός είναι βραδύτερος σε σχέση με τον ρυθμό αύξησης της συνολικής αξίας των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία, δηλ. 9% ετησίως κατά μέσο όρο την ίδια περίοδο. Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη για ρευστότητα σε επίπεδο ζώνης ευρώ που προκαλείται από τα τραπεζογραμμάτια σε κυκλοφορία είναι μεγαλύτερη από την επίδραση της χορήγησης ρευστότητας που προκαλείται από τα NFA του Ευρωσυστήματος. Γενικά δεν αποτελεί πρόβλημα αν τα NFA παραμένουν κάτω από το υπολογιζόμενο ανώτατο επίπεδο. Οι ανάγκες σε ρευστότητα καλύπτονται με τη χρήση εργαλείων νομισματικής πολιτικής, είτε τακτικών πράξεων αναχρηματοδότησης είτε διαρθρωτικών πράξεων, όπως οι οριστικές αγορές νομισματικής πολιτικής ή οι διαρθρωτικές αντιστρεπτέες πράξεις.

Τι θα συμβεί εάν το συνολικό ποσό των NFA είναι μεγαλύτερο από το υπολογιζόμενο ανώτατο ποσό;

Αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ και είναι πολύ απίθανο να συμβεί. Η ANFA είναι μια ομόφωνη συμφωνία μεταξύ των ΕθνΚΤ και της ΕΚΤ και όλα τα μέρη έχουν δεσμευθεί ότι θα συμμορφώνονται προς αυτή. Επιπλέον, ο κίνδυνος το συνολικό ύψος των NFA να είναι υπερβολικά μεγάλο μειώνεται περαιτέρω με τη χρήση συντηρητικών υποθέσεων κατά τον καθορισμό των ανώτατων ορίων των NFA. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα κι αν τα NFA υπερέβαιναν το ανώτατο ποσό και επομένως το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής υπολειπόταν των αρχικών προβλέψεων, η επιθυμητή διαρθρωτική θέση ρευστότητας πιθανώς θα εξακολουθούσε να υφίσταται. Μπορεί λοιπόν σε μια τέτοια περίπτωση το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής να είναι μικρότερο από ό,τι είναι επιθυμητό για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής, αλλά η κατάσταση βραχυπρόθεσμα δεν θα ήταν σοβαρή και η ΕΚΤ θα μπορούσε να λάβει διορθωτικά μέτρα. Εάν απαιτείται η λήψη διορθωτικών μέτρων, το Διοικητικό Συμβούλιο έχει διάφορα εργαλεία στη διάθεσή του προκειμένου να διασφαλίσει ότι το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής είναι επαρκές. Παραδείγματος χάριν, σε ό,τι αφορά το μέγεθος των πράξεων αναχρηματοδότησης, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να χρησιμοποιεί πράξεις απορρόφησης ρευστότητας ή να αυξάνει τις απαιτήσεις για τα ελάχιστα υποχρεωτικά αποθεματικά.

Τι θα συμβεί εάν άλλοι παράγοντες, όπως τα τραπεζογραμμάτια, εξελίσσονται με διαφορετικό τρόπο από ό,τι αναμένεται;

Η ετήσια διαμόρφωση της ANFA βασίζεται σε συντηρητικές υποθέσεις. Τα ανώτατα όρια των NFA περιέχουν επομένως επαρκείς μηχανισμούς ασφαλείας για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων εξελίξεων. Παραδείγματος χάριν, κατά τη διαμόρφωση των ανώτατων ορίων για το επόμενο έτος, διατυπώνεται η υπόθεση ότι τα τραπεζογραμμάτια σε κυκλοφορία δεν θα αυξηθούν καθόλου αλλά αντιθέτως θα παραμείνουν στο μέσο επίπεδο που παρατηρήθηκε στο γ' τρίμηνο του τρέχοντος έτους.

Υπό ποιες συνθήκες θα μπορούσε η ANFA να παρακωλύει τη νομισματική πολιτική;

Σκοπός της σύναψης της ANFA ήταν να αποφευχθεί η παρακώλυση της νομισματικής πολιτικής από τα NFA. Εάν το ποσό των NFA υπερβαίνει παρ' όλα αυτά το συνολικό ανώτατο ποσό, αυτό σημαίνει ότι οι πράξεις νομισματικής πολιτικής μπορεί να είναι υπερβολικά μικρές σε μέγεθος για να επιτρέψουν την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής (όπως αναφέρθηκε προηγουμένως).

Η σύνθεση των NFA είναι εξίσου σημαντική με το ποσό τους. Παραδείγματος χάριν, εάν οι επιμέρους πράξεις νομισματικής πολιτικής και οι επιμέρους πράξεις που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής αντισταθμίζουν η μία την άλλη (π.χ. η μία αφορά την αγορά τίτλου και η άλλη την πώληση του ίδιου τίτλου), αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αντιφατικές ενδείξεις για τις προθέσεις του Ευρωσυστήματος όσον αφορά τη νομισματική πολιτική ή να μειώσει την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Άλλο παράδειγμα είναι οι πράξεις κεντρικής τράπεζας σε ξένο νόμισμα, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ή να παρερμηνευθούν ως παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος. Για να διασφαλιστεί ότι αυτά τα γεγονότα δεν παρακωλύουν τη νομισματική πολιτική, η ΕΚΤ έχει υιοθετήσει μέτρα που συμπληρώνουν την ANFA, συμπεριλαμβανομένης της κατευθυντήριας γραμμής της ΕΚΤ σχετικά με εγχώριες πράξεις διαχείρισης ενεργητικού και παθητικού από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕΚΤ/2014/9) και της απόφασης της ΕΚΤ σχετικά με πρόγραμμα αγοράς στοιχείων του ενεργητικού του δημόσιου τομέα στις δευτερογενείς αγορές (ΕΚΤ/2015/10). Ενώ η κατευθυντήρια γραμμή, παραδείγματος χάριν, ελέγχει τις καθαρές επιδράσεις στη ρευστότητα των πράξεων που διενεργούν οι ΕθνΚΤ, η απόφαση θέτει όρια, μεταξύ άλλων, στο ύψος συγκεκριμένων τίτλων που κρίνονται αποδεκτά στο πλαίσιο του προγράμματος PSPP και διακρατούνται σε όλα τα χαρτοφυλάκια των κεντρικών τραπεζών του Ευρωσυστήματος.

Με ποιον τρόπο διασφαλίζεται ότι οι επενδυτικές πράξεις δεν επηρεάζουν την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής;

Όπως εξηγείται παραπάνω, η ANFA θέτει ένα ανώτατο όριο για τα NFA των ΕθνΚΤ. Ταυτόχρονα, αυτό οριοθετεί την επίδραση στη ρευστότητα των πράξεων που διενεργούνται από τις ΕθνΚΤ και δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής. Δεύτερον, για τις πράξεις που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, οι ΕθνΚΤ και η ΕΚΤ ενεργούν ως θεσμικοί επενδυτές. Όταν οι ΕθνΚΤ διενεργούν αγορές για τα χαρτοφυλάκιά τους που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, ακολουθούν παρόμοια κριτήρια με άλλους θεσμικούς επενδυτές και εξετάζουν τις αποφάσεις τους ξεχωριστά από τη νομισματική πολιτική. Πρέπει να ακολουθούν κανόνες που καθορίζονται στην ANFA και σε άλλες σχετικές κατευθυντήριες γραμμές. Η ΕΚΤ ενημερώνεται τακτικά όσον αφορά: 1) τις πράξεις που διενεργούν οι ΕθνΚΤ και δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, για ορισμένες από τις οποίες απαιτείται η εκ των προτέρων έγκριση της ΕΚΤ, 2) τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού τους και 3) το αναμενόμενο και το πραγματικό ύψος των NFA που διακρατούν. Η ΕΚΤ μπορεί να λάβει διορθωτικά μέτρα σε περίπτωση που οι πράξεις αυτές που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής παρακωλύουν τη νομισματική πολιτική. Τέλος, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να λάβει συγκεκριμένα μέτρα που είναι δεσμευτικά για τις ΕθνΚΤ.

Γιατί τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής είναι «εμπιστευτικά»;

Η δημοσιοποίηση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής συνάδει με τους εθνικούς και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Οι ΕθνΚΤ αποφασίζουν, σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες, κατά πόσο θα δημοσιοποιήσουν πληροφορίες για τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού τους που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένης της σύνθεσης των χαρτοφυλακίων τους που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Οι περισσότερες ΕθνΚΤ δημοσιεύουν επιπλέον λεπτομέρειες στις ετήσιες εκθέσεις τους ή σε άλλες εκδόσεις τους και στους δικτυακούς τόπους τους όπου αναλύουν, παραδείγματος χάριν, τα στοιχεία του ενεργητικού τους κατά κρατικά και μη κρατικά ομόλογα. Όπως συμβαίνει και με άλλους επενδυτές, οι ΕθνΚΤ δεν δημοσιοποιούν πληροφορίες που θα επέτρεπαν σε άλλους να εξάγουν συμπεράσματα για τη μελλοντική επενδυτική συμπεριφορά τους.

Το Ευρωσύστημα δεν έχει λάβει εντολή να δημοσιοποιεί τη σύνθεση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής.

Γιατί η ANFA δημοσιεύθηκε τώρα;

Για τη δημοσίευση της ANFA απαιτείται ομόφωνη απόφαση από τις κεντρικές τράπεζες του Ευρωσυστήματος. Στο παρελθόν, οι απόψεις για το θέμα αυτό διίσταντο.

Σύμφωνα με τη δέσμευση της ΕΚΤ για ενίσχυση της διαφάνειας, η απόφαση αυτή επανεξετάστηκε στις 3 Φεβρουαρίου 2016. Οι κεντρικές τράπεζες του Ευρωσυστήματος αποφάσισαν ομόφωνα ότι η δημοσίευση του εγγράφου μαζί με επεξηγηματικό σημείωμα εξυπηρετούσε καλύτερα στη φάση αυτή τα συμφέροντα του Ευρωσυστήματος. Αυτό αποτελεί ένα ακόμα βήμα προς την ενίσχυση της διαφάνειας μετά την απόφαση που έλαβε η ΕΚΤ το 2014 να δημοσιεύει αναφορές σχετικά με τις συνεδριάσεις για τη νομισματική πολιτική καθώς και την απόφαση που έλαβε το 2015 να δημοσιεύει το πρόγραμμα δραστηριοτήτων των μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής.

Πώς διασφαλίζεται ότι τα χαρτοφυλάκια που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής δεν θα χρησιμοποιούνται αθέμιτα για τη διενέργεια πράξεων νομισματικής χρηματοδότησης που δεν επιτρέπονται;

Η ΕΚΤ είναι υπεύθυνη να παρακολουθεί ότι οι κεντρικές τράπεζες του ΕΣΚΤ σέβονται την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης, όπως ορίζεται στον Καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ. Αυτό δεν απασχολεί την ANFA, η οποία ασχολείται μόνο με την επιθυμητή διαρθρωτική θέση ρευστότητας για την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής και, ως τέτοια, καθορίζει το μέγεθος των NFA. H ANFA δεν ασχολείται ούτε με τη σύνθεση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που δεν αφορούν τους σκοπούς της νομισματικής πολιτικής ούτε με τον τρόπο με τον οποίο αποκτήθηκαν.

Για την παρακολούθηση της συμμόρφωσης με την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης, οι ΕθνΚΤ του ΕΣΚΤ υποχρεούνται να ενημερώνουν την ΕΚΤ για τα στοιχεία ενεργητικού τους και η ΕΚΤ διασφαλίζει ότι οι ΕθνΚΤ δεν χρηματοδοτούν τις κυβερνήσεις αγοράζοντας κρατικά ομόλογα στην πρωτογενή αγορά. Η ΕΚΤ παρακολουθεί επίσης τη διενέργεια αγορών στη δευτερογενή αγορά. Τα αποτελέσματα αυτών των ελέγχων και αξιολογήσεων δημοσιεύονται στην ετήσια έκθεση της ΕΚΤ.

Τι θα συμβεί σε περίπτωση παραβίασης των κανόνων σχετικά με την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης;

Η περίπτωση αυτή δεν καλύπτεται από την ANFA αλλά από τα άρθρα 123 και 124 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλ. από το ανώτατο ευρωπαϊκό δίκαιο). Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχει καθορίσει κανόνες για όλες τις επενδυτικές πράξεις των ΕθνΚΤ προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι πράξεις αυτές δεν αντιβαίνουν στην απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης, Οι αγορές κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά απαγορεύονται και οι ΕθνΚΤ οφείλουν να αναφέρουν τις συναλλαγές που διενεργούν στη δευτερογενή αγορά. Η ΕΚΤ παρακολουθεί τη συμμόρφωση με την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης και υποβάλλει αναφορά για τα αποτελέσματα της παρακολούθησης αυτής στην ετήσια έκθεσή της. Σε περίπτωση παραβίασης της απαγόρευσης αυτής από μια ΕθνΚΤ, η ΕΚΤ μπορεί τελικά να παραπέμψει την ΕθνΚΤ στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο. Αυτό δεν έχει συμβεί μέχρι σήμερα.