Menu

Τι είναι η ANFA;

5 Φεβρουαρίου 2016 (τελευταία ενημέρωση στις 15 Νοεμβρίου 2019)

Η ANFA (Agreement on Net Financial Assets) είναι η συμφωνία για τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού την οποία έχουν συνάψει οι εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) της ζώνης του ευρώ και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), οι οποίες αποτελούν από κοινού το Ευρωσύστημα. Η συμφωνία θεσπίζει κανόνες και όρια για τη διακράτηση χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που σχετίζονται με τα εθνικά καθήκοντα των ΕθνΚΤ. Τέτοια στοιχεία των ΕθνΚΤ μπορεί να αφορούν, για παράδειγμα, τα διαθέσιμα που αντιστοιχούν άμεσα στο κεφάλαιο και τα λογιστικά αποθεματικά τους ή άλλα συγκεκριμένα στοιχεία παθητικού, τα συναλλαγματικά διαθέσιμά τους και τα συνταξιοδοτικά ταμεία των υπαλλήλων τους ή διακρατούνται για γενικούς επενδυτικούς σκοπούς.

Η πρακτική των κεντρικών τραπεζών να διακρατούν χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, η οποία εφαρμοζόταν πριν από την εισαγωγή του ευρώ, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος των λειτουργιών τους. Όταν δημιουργήθηκε η νομισματική ένωση, οι κυβερνήσεις έλαβαν την απόφαση να εκτελούν αλληλέγγυα μόνο τις λειτουργίες και τα καθήκοντα κεντρικής τράπεζας που ήταν απαραίτητα για την άσκηση ενιαίας νομισματικής πολιτικής για όλη τη ζώνη του ευρώ. Ταυτόχρονα, αποφάσισαν να διατηρήσουν τις ΕθνΚΤ ως ανεξάρτητα ιδρύματα τα οποία μπορούσαν να συνεχίσουν να εκτελούν εθνικά καθήκοντα, εφόσον αυτά δεν παρακώλυαν την ενιαία νομισματική πολιτική.

Με άλλα λόγια, οι ΕθνΚΤ είναι οικονομικώς ανεξάρτητα ιδρύματα και ασκούν καθήκοντα νομισματικής πολιτικής που σχετίζονται με τον πρωταρχικό ρόλο του Ευρωσυστήματος για διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, καθώς και εθνικά καθήκοντα. Σκοπός της ANFA ήταν να τεθεί ένα γενικό όριο στο συνολικό καθαρό ποσό των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που σχετίζονται με εθνικά καθήκοντα εκτός των καθηκόντων της νομισματικής πολιτικής, κατά τρόπο ώστε να μην παρακωλύεται η νομισματική πολιτική.

Πώς λειτουργεί η ANFA;

Γιατί οι εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕθνΚΤ) διακρατούν χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική;

Κάθε κεντρική τράπεζα έχει στην κατοχή της στοιχεία ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Στη ζώνη του ευρώ, η νομισματική πολιτική ασκείται κεντρικά από το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ και για τις 19 χώρες μέλη. Όταν ιδρύθηκε η Οικονομική και Νομισματική Ένωση, οι κυβερνήσεις όρισαν στη Συνθήκη ότι τα καθήκοντα που αφορούσαν τη νομισματική πολιτική θα μεταφέρονταν σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Πέραν της νομισματικής πολιτικής, θα επιτρεπόταν – και επιτρέπεται – στις ΕθνΚΤ να ασκούν τα εθνικά καθήκοντά τους. Η εν λόγω αρχή ορίζεται στο άρθρο 14.4 του καταστατικού του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ. Στην πράξη, οι ΕθνΚΤ διακρατούν σήμερα στοιχεία ενεργητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική ή την εκτέλεση πράξεων του Ευρωσυστήματος στην αγορά συναλλάγματος, όπως διαθέσιμα σε χρυσό ή συναλλαγματικά διαθέσιμα, επενδυτικά χαρτοφυλάκια, π.χ. για τα συνταξιοδοτικά ταμεία των μελών προσωπικού, και στοιχεία ενεργητικού που διακρατούνται ως θέσεις με τις οποίες αντικρίζονται καταθέσεις πελατών, π.χ. ξένων κεντρικών τραπεζών ή κυβερνήσεων. Οι ΕθνΚΤ διακρατούν επίσης στοιχεία παθητικού μη σχετιζόμενα με τη νομισματική πολιτική στα οποία περιλαμβάνονται και οι προαναφερθείσες καταθέσεις ξένων κεντρικών τραπεζών ή κυβερνήσεων. Οι ΕθνΚΤ μπορούν να ασκούν αυτά τα εθνικά καθήκοντα εφόσον οι δραστηριότητές τους δεν παρακωλύουν τους στόχους και τα καθήκοντα του Ευρωπαϊκού Συστήματος Κεντρικών Τραπεζών (ΕΣΚΤ), ιδίως τη νομισματική πολιτική. Αντίστοιχα, η ΕΚΤ τηρεί το χαρτοφυλάκιο ιδίων πόρων που σχετίζεται με το κεφάλαιο και τα λογιστικά αποθεματικά της και το χαρτοφυλάκιο του συνταξιοδοτικού ταμείου των μελών του προσωπικού της.

Οι ΕθνΚΤ διακρατούσαν ήδη αυτά τα χαρτοφυλάκια πριν από την ένταξή τους στο Ευρωσύστημα. Τα έσοδα αυτών των χαρτοφυλακίων συνεισφέρουν στο εισόδημα των ΕθνΚΤ. Όταν δημιουργήθηκε η ζώνη του ευρώ, παρατηρήθηκε ότι αυτά τα χαρτοφυλάκια θα συνέβαλαν στην εκπλήρωση της ζήτησης για ρευστότητα του τραπεζικού συστήματος της ζώνης του ευρώ, καθώς θα λαμβάνονταν υπόψη κατά τη διαμόρφωση των πράξεων νομισματικής πολιτικής. Δεν θεωρήθηκε πρόβλημα από τη σκοπιά της νομισματικής πολιτικής το γεγονός ότι οι ΕθνΚΤ θα συνέχιζαν να διαχειρίζονται τα εν λόγω χαρτοφυλάκια, εκτός του πλαισίου της νομισματικής πολιτικής, και ότι αυτά επιτρεπόταν να αυξηθούν σε βάθος χρόνου με τον ίδιο (ή βραδύτερο) ρυθμό σε σχέση με τη ζήτηση τραπεζογραμματίων και τα υποχρεωτικά ελάχιστα αποθεματικά του τραπεζικού συστήματος. Το Διοικητικό Συμβούλιο έκρινε επίσης ότι αν τα χαρτοφυλάκια που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, αφαιρουμένων των στοιχείων παθητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, αυξάνονταν για παρατεταμένη χρονική περίοδο ταχύτερα από ό,τι η ζήτηση για ρευστότητα, αυτό θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο τη νομισματική πολιτική. Η σύναψη της ANFA είχε σκοπό η αύξηση αυτή να τεθεί υπό διαχείριση και να θεσπιστεί ένα ανώτατο όριο αυτής.

Τι είναι τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού;

Στον ισολογισμό μιας κεντρικής τράπεζας υπάρχουν στοιχεία ενεργητικού που δεν σχετίζονται άμεσα με τη νομισματική πολιτική. Στην πλευρά του παθητικού εμφανίζονται ορισμένα στοιχεία που επίσης δεν σχετίζονται άμεσα με τη νομισματική πολιτική. Η διαφορά μεταξύ των δύο θέσεων είναι τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού (net financial assets – NFA). Αυτή η έννοια απεικονίζεται παρακάτω, χρησιμοποιώντας τον ισολογισμό της εβδομαδιαίας λογιστικής κατάστασης του Ευρωσυστήματος της 18ης Οκτωβρίου 2019, όπως δημοσιεύθηκε στον δικτυακό τόπο της ΕΚΤ. Ακριβής ορισμός παρατίθεται στο παράρτημα Ι της ANFA.

Από τον πίνακα προκύπτει ότι τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού περιλαμβάνουν, στην πλευρά του ενεργητικού, το άθροισμα των στοιχείων του ισολογισμού 1 έως 4, 5.6, 6, 7.2, 8 και 9. Στην πλευρά του παθητικού, περιλαμβάνουν τα στοιχεία 2.5 και 3 έως 12. Αν αφαιρεθεί το άθροισμα αυτών των στοιχείων παθητικού από το άθροισμα των στοιχείων ενεργητικού (δηλ. οι αντίστοιχες ενότητες που έχουν επισημανθεί με πορτοκαλί χρώμα), προκύπτουν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού του Ευρωσυστήματος.

Ποια είναι η αξία των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος;

Στο τέλος Οκτωβρίου του 2019 τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού του Ευρωσυστήματος ανέρχονταν σε -186 δισεκ. ευρώ, έπειτα από συνεχή μείωση από το 2014. Αυτό το αρνητικό ποσό οφείλεται κυρίως στην αυξανόμενη πλευρά του παθητικού του ισολογισμού του Ευρωσυστήματος η οποία υπεραντισταθμίζει τις σχετικές θετικές εξελίξεις στην πλευρά του ενεργητικού, όπως εξηγείται παραπάνω. Συγκριτικά, τα τραπεζογραμμάτια και τα υποχρεωτικά ελάχιστα αποθεματικά αυξήθηκαν με μέσο ρυθμό 6,4% ετησίως από το 2002.

Εξέλιξη των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού (NFA) σε σχέση με τα τραπεζογραμμάτια και τα υποχρεωτικά ελάχιστα αποθεματικά (σε εκατ. ευρώ)

Τι είναι η ANFA;

Η ANFA (Agreement on Net Financial Assets) είναι η συμφωνία για τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού. Είναι μια συμφωνία που έχουν συνάψει οι ΕθνΚΤ της ζώνης του ευρώ και η ΕΚΤ, οι οποίες αποτελούν από κοινού το Ευρωσύστημα. Η συμφωνία καθορίζει τους κανόνες βάσει των οποίων υπολογίζονται τα όρια διακράτησης στοιχείων που σχετίζονται με τα εθνικά καθήκοντα των ΕθνΚΤ.

Γιατί είναι απαραίτητο να οριοθετούνται τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού;

Η ANFA οριοθετεί την ποσότητα των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που μπορούν να διακρατούν οι ΕθνΚΤ. Αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου να διασφαλίζεται ότι το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ ελέγχει πλήρως το μέγεθος του ισολογισμού του Ευρωσυστήματος, επιτρέποντας έτσι την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Πριν από την κρίση ο πιο αποτελεσματικός τρόπος εφαρμογής της νομισματικής πολιτικής ήταν διασφαλίζοντας ότι οι τράπεζες έπρεπε να προσφεύγουν στο Ευρωσύστημα για την παροχή ρευστότητας. Η έλλειψη ρευστότητας έναντι του Ευρωσυστήματος, η οποία αναφέρεται και ως «έλλειμμα ρευστότητας», ήταν η βάση για την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Η ANFA προστάτευε αυτό το έλλειμμα ρευστότητας. Όταν ξέσπασε η χρηματοπιστωτική κρίση, έπρεπε να χορηγείται στις τράπεζες περισσότερη ρευστότητα από ό,τι πραγματικά χρειάζονταν προκειμένου να πληρούν την υποχρέωση τήρησης ελάχιστων αποθεματικών. Σήμερα το τραπεζικό σύστημα λειτουργεί με πλεονάζουσα ρευστότητα αντί με έλλειμμα ρευστότητας. Σε αυτό το περιβάλλον, η ANFA δεν προστατεύει πλέον το έλλειμμα ρευστότητας, αλλά διασφαλίζει ότι η πλεονάζουσα ρευστότητα δεν υπερβαίνει το επίπεδο που το Διοικητικό Συμβούλιο θεωρεί ενδεδειγμένο για την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής του.

Ισοδυναμεί η ANFA με χορήγηση άδειας στις ΕθνΚΤ να εκτυπώνουν όσο χρήμα θέλουν;

Όχι, ισχύει ακριβώς το αντίθετο. Η ANFA οριοθετεί τη μέγιστη ποσότητα καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που μπορεί να διακρατά μια ΕθνΚΤ προκειμένου να διασφαλίζεται ότι οι μεταβολές των χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική δεν παρακωλύουν την ενιαία νομισματική πολιτική του Ευρωσυστήματος.

Τι επηρεάζει τη μέγιστη ποσότητα των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού στο πλαίσιο της ANFA;

Η αυξανόμενη συνολική αξία των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία και το ύψος των ελάχιστων αποθεματικών που οι τράπεζες πρέπει να τηρούν στην κεντρική τράπεζα, δημιουργούν ανάγκη για ρευστότητα η οποία ικανοποιείται από τις πράξεις νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος και τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ. Εφόσον καθορίζεται μια ελάχιστη ποσότητα για τις πράξεις νομισματικής πολιτικής, καθορίζεται εξ υπολοίπου και ένα ανώτατο όριο για τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ. Αν ο στόχος του Διοικητικού Συμβουλίου είναι το πλεόνασμα ρευστότητας, η ANFA οριοθετεί τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ, διασφαλίζοντας ότι το πλεόνασμα ρευστότητας δεν υπερβαίνει ένα συγκεκριμένο επίπεδο.

Γιατί η ANFA θέτει όρια στα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ και όχι στα ακαθάριστα;

Κάθε στοιχείο ενεργητικού που εμφανίζεται στον ισολογισμό κεντρικής τράπεζας δημιουργεί χρήμα ή ρευστότητα κεντρικής τράπεζας. Κάθε στοιχείο παθητικού που καταγράφεται στον ισολογισμό απορροφά ρευστότητα. Με τον συμψηφισμό όλων των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική εκτιμάται το σύνολο της ρευστότητας που χορηγείται με πράξεις της κεντρικής τράπεζας που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής πρέπει να ορίζεται ανώτατο όριο στη ρευστότητα που χορηγείται μέσω αυτών των πράξεων των ΕθνΚΤ. Προκειμένου λοιπόν να ελέγχεται η επίδραση των πράξεων των ΕθνΚΤ στη ρευστότητα, τίθενται όρια στα καθαρά και όχι στα ακαθάριστα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού.

Πώς υπολογίζεται η μέγιστη ποσότητα των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού;

Κάθε χρόνο, το Διοικητικό Συμβούλιο καθορίζει τις αναγκαίες παραμέτρους για τη νομισματική πολιτική. Αποφασίζει για το κατάλληλο επίπεδο ρευστότητας του Ευρωσυστήματος. Καθορίζει επίσης τον συντελεστή των υποχρεωτικών ελάχιστων αποθεματικών και το μέγεθος των χαρτοφυλακίων οριστικών συναλλαγών της νομισματικής πολιτική, ώστε να επιτυγχάνεται η πλέον αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής του. Επιπλέον, το Διοικητικό Συμβούλιο λαμβάνει υπόψη τις εξελίξεις στην ποσότητα των τραπεζογραμματίων σε κυκλοφορία. Το νέο μέγιστο ύψος των συνολικών καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος προκύπτει εξ υπολοίπου.

Πώς κατανέμεται η μέγιστη ποσότητα των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος μεταξύ των ΕθνΚΤ;

Μόλις καθοριστεί η μέγιστη ποσότητα για τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού σε επίπεδο Ευρωσυστήματος, κατανέμεται ανάλογα με το μερίδιο συμμετοχής κάθε ΕθνΚΤ στο κεφάλαιο της ΕΚΤ, λαμβανομένης επίσης υπόψη της ιστορικής αρχικής θέσης της ΕθνΚΤ, προκειμένου να προσδιοριστούν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που οι ΕθνΚΤ δικαιούνται για το επόμενο έτος. Αν μια ΕθνΚΤ δεν σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει εξ ολοκλήρου την ποσότητα που δικαιούται, η ANFA προβλέπει την προσωρινή ανακατανομή της αχρησιμοποίητης ποσότητας σε όποιες ΕθνΚΤ θα ήθελαν να αυξήσουν το ανώτατο όριο των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατούν. Και σε αυτή την περίπτωση, η ανακατανομή γίνεται σύμφωνα με τα μερίδια συμμετοχής στο κεφάλαιο της ΕΚΤ. Με αυτήν την ανακατανομή ορίζονται τα ανώτατα όρια των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού των ΕθνΚΤ. Τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ πρέπει να παραμένουν σε χαμηλότερο επίπεδο από τα ετήσια μέσα ανώτατα όριά τους. Ο υπολογισμός διενεργείται σε ετήσια βάση.

Ποια είναι η επίδραση των παρεκκλίσεων από τον κανόνα (waivers);

Οι παρεκκλίσεις μπορούν να επηρεάσουν την κατανομή της μέγιστης ποσότητας των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού στο Ευρωσύστημα. Δεν επιφέρουν όμως αύξηση του ίδιου του ανώτατου ποσού, το οποίο αποτελεί το ανώτατο όριο των συνολικών καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατούν οι ΕθνΚΤ του Ευρωσυστήματος.

Οι παρεκκλίσεις ορίζουν το κατώτατο ποσό των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που δικαιούται να διακρατά κάθε ΕθνΚΤ. Με άλλα λόγια, κάθε ΕθνΚΤ έχει το δικαίωμα να διακρατά ορισμένο μέρος από το μέγιστο ποσό των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος, όπως αυτό υπολογίζεται βάσει του μεριδίου συμμετοχής της στο κεφάλαιο της ΕΚΤ, το δε ποσό που αντιστοιχεί στην παρέκκλιση είναι το κατώτατο ποσό που δικαιούται η συγκεκριμένη ΕθνΚΤ (το ποσό αυτό μπορεί να είναι υψηλότερο από το ποσό που έχει υπολογιστεί με βάση το μερίδιο συμμετοχής της στο κεφάλαιο της ΕΚΤ). Αν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που διακρατούν κάποιες ΕθνΚΤ βάσει των παρεκκλίσεών τους υπερβαίνουν τα μερίδια συμμετοχής τους στο κεφάλαιο, το ποσό των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που οι υπόλοιπες ΕθνΚΤ επιτρέπεται να διακρατούν θα μειωθεί τόσο ώστε να μην σημειώνεται ποτέ υπέρβαση του ανώτατου ποσού των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος.

Υπάρχουν τρία είδη παρεκκλίσεων:

  1. Η ιστορική παρέκκλιση (όπως καθορίζεται στο παράρτημα ΙΙΙ της ANFA) διασφαλίζει ότι οι ΕθνΚΤ δεν χρειάζεται να μειώνουν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού που διακρατούν κάτω από το επίπεδο που συνδέεται με την ιστορική αρχική θέση τους.
  2. Η παρέκκλιση που σχετίζεται με τα στοιχεία ενεργητικού προστατεύει τη διακράτηση ορισμένων στοιχείων (όπως ορίζονται με τη στενή έννοια στο παράρτημα IV της ANFA) τα οποία δεν μπορούν να πωληθούν εύκολα από την ΕθνΚΤ λόγω συμβατικών ή άλλων περιορισμών, όπως π.χ. τα διαθέσιμα σε χρυσό κεντρικής τράπεζας στο πλαίσιο της συμφωνίας χρυσού των κεντρικών τραπεζών (Central Bank Gold Agreement).
  3. Η δυναμική παρέκκλιση προσαρμόζει την ιστορική παρέκκλιση των μικρών ΕθνΚΤ σε βάθος χρόνου ανάλογα με την αύξηση ή τη μείωση του ανώτατου ποσού των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού του Ευρωσυστήματος.

Εφαρμόζεται μόνο η μεγαλύτερη από τις τρεις παρεκκλίσεις.

Τι θα συμβεί όταν μία ή περισσότερες ΕθνΚΤ δεν επενδύουν τίποτα ή επενδύουν ποσό μικρότερο από το ανώτατο ποσό που τους έχει αρχικά αποδοθεί; Μπορούν να μεταβιβάσουν το υπόλοιπο ποσό στις άλλες ΕθνΚΤ;

Αν ορισμένες ΕθνΚΤ σχεδιάζουν να διακρατήσουν μικρότερο ποσό από αυτό που δικαιούνται, ενώ άλλες επιθυμούν να διακρατήσουν μεγαλύτερο, το αχρησιμοποίητο μέρος ανακατανέμεται μέσω ενός κεντρικού μηχανισμού που καθορίζεται στην ANFA. Αυτό γίνεται στο πλαίσιο του ετήσιου υπολογισμού των ανώτατων ορίων των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού. Η ανακατανομή του αχρησιμοποίητου μέρους είναι προσωρινή και υπολογίζεται εκ νέου κατά τον υπολογισμό του επόμενου έτους. Η ανακατανομή δεν επηρεάζει το συνολικό ποσό των μέγιστων καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατούν όλες μαζί οι ΕθνΚΤ της ζώνης του ευρώ, το οποίο καθορίζεται με τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής του Διοικητικού Συμβουλίου.

Γιατί ορισμένες ΕθνΚΤ χρησιμοποιούν το «μερίδιό» τους και άλλες όχι;

Αυτό εξαρτάται από προτιμήσεις θεσμικού χαρακτήρα. Σε ορισμένες χώρες ισχύουν ειδικοί νομικοί περιορισμοί για τις επενδύσεις των ΕθνΚΤ που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Σε άλλες πάλι, ισχύουν νομικές διατάξεις σύμφωνα με τις οποίες οι ΕθνΚΤ λαμβάνουν υπόψη τα συμφέροντα των μετόχων τους αφού πρώτα εκπληρώσουν τα καθήκοντα νομισματικής πολιτικής που έχουν αναλάβει. Ορισμένες ΕθνΚΤ έχουν σημαντικές καταθέσεις πελατών ή/και της κυβέρνησής τους στην πλευρά του παθητικού του ισολογισμού τους, οι οποίες επηρεάζουν τα χαρτοφυλάκια που διακρατούν και τα οποία δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική.

Υπάρχει επίσης και ένας ιστορικός λόγος: πριν από την εισαγωγή του ευρώ το 1999, ορισμένες ευρωπαϊκές κεντρικές τράπεζες τηρούσαν αρκετά μεγάλα συναλλαγματικά διαθέσιμα προκειμένου να διαχειρίζονται τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες, ιδίως έναντι του γερμανικού μάρκου. Αυτή η κατάσταση μπορεί να συγκριθεί με αυτό που παρατηρήθηκε κατά την ένταξη κρατών μελών της ΕΕ στη ζώνη του ευρώ μετά το 1999, όπου και τότε οι ΕθνΚΤ τηρούσαν αρκετά σημαντικά συναλλαγματικά διαθέσιμα για να διαχειρίζονται τις συναλλαγματικές τους ισοτιμίες έναντι του ευρώ πριν ενταχθούν στο Ευρωσύστημα. Οι διαφορετικές αρχικές θέσεις των ΕθνΚΤ εξηγούν τις σημαντικές διαφορές στη σύνθεση των ισολογισμών τους, οι οποίες, σε ορισμένες περιπτώσεις, συνεχίζουν να υφίστανται για αρκετά χρόνια μετά την ένταξη της χώρας τους στη ζώνη του ευρώ.

Τι θα συμβεί αν μια ΕθνΚΤ υπερβεί το ανώτατο όριο των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατά;

Αν μια ΕθνΚΤ υπερέβαινε συστηματικά το ανώτατο όριο των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατά, αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής. Γι’ αυτό, η ΕΚΤ παρακολουθεί σε ετήσια βάση κατά πόσο οι ΕθνΚΤ συμμορφώνονται με την ANFA. Εφόσον χρειαστεί, δυνάμει του άρθρου 14.4 του Καταστατικού του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να απαγορεύει, να θέτει περιορισμούς ή όρια στις πράξεις που διενεργούν οι ΕθνΚΤ και οι οποίες δεν αφορούν τη νομισματική πολιτική, εφόσον τέτοιες πράξεις παρακωλύουν τους στόχους και τα καθήκοντα του ΕΣΚΤ, συμπεριλαμβανομένης της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος. Μέχρι στιγμής, δεν έχει σημειωθεί ποτέ αδικαιολόγητη απόκλιση από τα ανώτατα όρια των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού.

Μια απόκλιση κρίνεται δικαιολογημένη αν, για παράδειγμα, προκαλείται από διεθνείς δεσμεύσεις προς το ΔΝΤ ή τη χορήγηση έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα (Emergency Liquidity Assistance – ELA) από ΕθνΚΤ προς το οικείο τραπεζικό σύστημα (η ELA αποτελεί μέρος των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού, όπως αυτά ορίζονται στην ANFA). Σε μια τέτοια περίπτωση, η ΕθνΚΤ πρέπει να μειώσει το συντομότερο δυνατόν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία που διακρατά προκειμένου να συμμορφωθεί εκ νέου με την ANFA. Αν η παράβαση οφείλεται σε τραβηκτικά δικαιώματα του ΔΝΤ, η ΕθνΚΤ έχει στη διάθεσή της ένα έτος για να συμμορφωθεί.

Τι θα συμβεί αν το συνολικό ποσό των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατούν όλες οι ΕθνΚΤ παραμένει κάτω από το ανώτατο ποσό που έχει υπολογιστεί;

Συνήθως δεν αποτελεί πρόβλημα αν τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού παραμένουν κάτω από το υπολογισθέν ανώτατο επίπεδο. Αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα. Τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού έχουν μειωθεί από το 2014, ενώ τα τραπεζογραμμάτια σε κυκλοφορία εξακολουθούν να αυξάνονται. Αυτό σημαίνει ότι η ανάγκη για ρευστότητα σε επίπεδο ζώνης ευρώ που προκαλείται από τα τραπεζογραμμάτια σε κυκλοφορία είναι μεγαλύτερη από την επίδραση της χορήγησης ρευστότητας που προκαλείται από τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού του Ευρωσυστήματος. Οι ανάγκες σε ρευστότητα καλύπτονται αντιθέτως με τη χρήση εργαλείων νομισματικής πολιτικής, είτε τακτικών πράξεων αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος είτε διαρθρωτικών πράξεων, όπως οι οριστικές αγορές νομισματικής πολιτικής ή οι διαρθρωτικές αντιστρεπτέες πράξεις.

Τι θα συμβεί αν το συνολικό ποσό των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού είναι μεγαλύτερο από το υπολογισθέν ανώτατο ποσό;

Αυτό δεν έχει συμβεί ποτέ και είναι πολύ απίθανο να συμβεί. Η ANFA είναι μια ομόφωνη συμφωνία μεταξύ των ΕθνΚΤ και της ΕΚΤ και όλα τα μέρη έχουν δεσμευθεί ότι θα συμμορφώνονται με αυτή. Επιπλέον, ο κίνδυνος το συνολικό ύψος των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού να είναι υπερβολικά μεγάλο μειώνεται περαιτέρω με τη χρησιμοποίηση συντηρητικών υποθέσεων κατά τον καθορισμό των ανώτατων ορίων των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού. Αυτό σημαίνει ότι ακόμα κι αν τα χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού υπερέβαιναν το ανώτατο ποσό και, επομένως, το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής υπολειπόταν των αρχικών προβλέψεων, η επιθυμητή διαρθρωτική θέση ρευστότητας πιθανώς θα εξακολουθούσε να υφίσταται. Μπορεί λοιπόν σε μια τέτοια περίπτωση το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής να είναι μικρότερο από το επιθυμητό για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής, βραχυπρόθεσμα ωστόσο η κατάσταση δεν θα ήταν σοβαρή και η ΕΚΤ θα λάμβανε διορθωτικά μέτρα. Αν απαιτείται η λήψη διορθωτικών μέτρων, το Διοικητικό Συμβούλιο έχει διάφορα εργαλεία στη διάθεσή του προκειμένου να διασφαλίσει ότι το μέγεθος των πράξεων νομισματικής πολιτικής είναι επαρκές. Για παράδειγμα, σε ό,τι αφορά το μέγεθος των πράξεων αναχρηματοδότησης, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να χρησιμοποιεί πράξεις απορρόφησης ρευστότητας ή να αυξάνει τα ελάχιστα υποχρεωτικά αποθεματικά.

Τι θα συμβεί αν άλλοι παράγοντες, όπως τα τραπεζογραμμάτια, εξελίσσονται με διαφορετικά από ό,τι αναμένεται;

Ο ετήσιος υπολογισμός της ANFA βασίζεται σε συντηρητικές υποθέσεις. Τα ανώτατα όρια των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού περιέχουν επαρκείς μηχανισμούς ασφαλείας για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων εξελίξεων. Για παράδειγμα, κατά τον υπολογισμό των ανώτατων ορίων για το επόμενο έτος, υιοθετείται η υπόθεση ότι τα τραπεζογραμμάτια σε κυκλοφορία θα παραμείνουν στο μέσο επίπεδο που παρατηρήθηκε στο γ' τρίμηνο του τρέχοντος έτους.

Κάτω από ποιες συνθήκες θα μπορούσε η ANFA να παρακωλύει τη νομισματική πολιτική;

Η ANFA συνομολογήθηκε με σκοπό τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού να μην παρακωλύουν τη νομισματική πολιτική. Αν ωστόσο η ποσότητα των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού υπερβεί το συνολικό ανώτατο ποσό, αυτό θα μπορούσε να σημαίνει ότι οι πράξεις νομισματικής πολιτικής μπορεί να είναι υπερβολικά μικρές σε μέγεθος για την αποτελεσματική εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής (όπως αναφέρθηκε προηγουμένως).

Η σύνθεση των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού είναι εξίσου σημαντική με την ποσότητά τους. Για παράδειγμα, αν οι επιμέρους πράξεις νομισματικής πολιτικής και οι επιμέρους πράξεις που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική αντισταθμίζουν η μία την άλλη (π.χ. η μία αφορά την αγορά τίτλου και η άλλη την πώληση του ίδιου τίτλου), αυτό μπορεί να οδηγήσει σε αντιφατικές ενδείξεις για τις προθέσεις της νομισματικής πολιτικής του Ευρωσυστήματος ή να μειώσει την αποτελεσματικότητα της νομισματικής πολιτικής. Άλλο παράδειγμα είναι οι πράξεις κεντρικής τράπεζας σε ξένο νόμισμα, οι οποίες μπορούν να επηρεάσουν τις συναλλαγματικές ισοτιμίες ή να παρερμηνευθούν ως παρεμβάσεις στην αγορά συναλλάγματος. Για να διασφαλιστεί ότι αυτά τα γεγονότα δεν παρακωλύουν τη νομισματική πολιτική, η ΕΚΤ έχει υιοθετήσει μέτρα που λειτουργούν συμπληρωματικά προς την ANFA, συμπεριλαμβανομένης της κατευθυντήριας γραμμής της ΕΚΤ σχετικά με εγχώριες πράξεις διαχείρισης ενεργητικού και παθητικού από τις εθνικές κεντρικές τράπεζες (ΕΚΤ/2019/7) (αναδιατύπωση) και της απόφασης της ΕΚΤ σχετικά με πρόγραμμα αγοράς στοιχείων του ενεργητικού του δημόσιου τομέα στις δευτερογενείς αγορές (ΕΚΤ/2015/10, όπως τροποποιήθηκε). Ενώ η κατευθυντήρια γραμμή ελέγχει τις καθαρές επιδράσεις στη ρευστότητα των πράξεων που διενεργούν οι ΕθνΚΤ, η απόφαση οριοθετεί, μεταξύ άλλων, το ύψος συγκεκριμένων τίτλων που είναι επιλέξιμοι για το πρόγραμμα αγοράς τίτλων του δημόσιου τομέα (public sector purchase programme – PSPP) και διακρατούνται σε όλα τα χαρτοφυλάκια των κεντρικών τραπεζών του Ευρωσυστήματος.

Πώς διασφαλίζετε ότι οι επενδυτικές πράξεις δεν επηρεάζουν την κατεύθυνση της νομισματικής πολιτικής;

Όπως εξηγούμε παραπάνω, η ANFA θέτει ένα ανώτατο όριο για τα καθαρά χρηματοοικονομικά στοιχεία ενεργητικού των ΕθνΚΤ. Ταυτόχρονα, αυτό οριοθετεί την επίδραση στη ρευστότητα των πράξεων που διενεργούνται από τις ΕθνΚΤ και δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Δεύτερον, κατά τη διενέργεια πράξεων που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, οι ΕθνΚΤ και η ΕΚΤ ενεργούν ως θεσμικοί επενδυτές. Όταν οι ΕθνΚΤ διενεργούν αγορές για τα μη σχετιζόμενα με τη νομισματική πολιτική χαρτοφυλάκιά τους, εφαρμόζουν κριτήρια παρόμοια με αυτά άλλων θεσμικών επενδυτών και εξετάζουν τις αποφάσεις τους ξεχωριστά από τη νομισματική πολιτική. Πρέπει να ακολουθούν τους κανόνες που καθορίζονται στην ANFA και σε άλλες σχετικές κατευθυντήριες γραμμές. Η ΕΚΤ ενημερώνεται τακτικά 1) για τις πράξεις που διενεργούν οι ΕθνΚΤ και δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, για ορισμένες από τις οποίες απαιτείται η εκ των προτέρων έγκριση της ΕΚΤ, 2) για τα στοιχεία του ενεργητικού και του παθητικού τους και 3) για το αναμενόμενο και το πραγματικό ύψος των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού που διακρατούν. Η ΕΚΤ μπορεί να λάβει διορθωτικά μέτρα αν οι εν λόγω πράξεις παρακωλύουν τη νομισματική πολιτική. Τέλος, το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να λάβει συγκεκριμένα μέτρα που είναι δεσμευτικά για τις ΕθνΚΤ.

Γιατί τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική τηρούνται «μυστικά»;

Τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική δημοσιοποιούνται σύμφωνα με τους εθνικούς και τους ευρωπαϊκούς κανόνες. Σύμφωνα με αυτούς τους κανόνες, οι ΕθνΚΤ αποφασίζουν αν θα δημοσιοποιήσουν πληροφορίες για τα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού τους που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική, συμπεριλαμβανομένης της σύνθεσης των χαρτοφυλακίων τους που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική. Οι περισσότερες ΕθνΚΤ δημοσιοποιούν πρόσθετες λεπτομέρειες στις ετήσιες εκθέσεις τους ή σε άλλες εκδόσεις τους και στους δικτυακούς τόπους τους, όπου παραθέτουν, για παράδειγμα, ανάλυση των στοιχείων του ενεργητικού τους σε κρατικά και μη κρατικά ομόλογα. Όπως συμβαίνει και με άλλους επενδυτές, οι ΕθνΚΤ δεν δημοσιοποιούν πληροφορίες που θα επέτρεπαν σε άλλους να εξάγουν συμπεράσματα για τη μελλοντική επενδυτική συμπεριφορά τους.

Το Ευρωσύστημα δεν έχει λάβει εντολή να δημοσιοποιεί τη σύνθεση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των ΕθνΚΤ που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική.

Πώς διασφαλίζεται ότι τα χαρτοφυλάκια που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική δεν χρησιμοποιούνται αθέμιτα για τη διενέργεια απαγορευμένων πράξεων νομισματικής χρηματοδότησης;

Η ΕΚΤ είναι υπεύθυνη να παρακολουθεί ότι οι κεντρικές τράπεζες του ΕΣΚΤ τηρούν την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης, όπως ορίζεται στον Καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ. Αυτό δεν αφορά την ANFA, η οποία ασχολείται μόνο με την επιθυμητή διαρθρωτική θέση ρευστότητας για την εφαρμογή της νομισματικής πολιτικής και, ως τέτοια, καθορίζει το μέγεθος των καθαρών χρηματοοικονομικών στοιχείων ενεργητικού. H ANFA δεν ασχολείται ούτε με τη σύνθεση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού που δεν σχετίζονται με τη νομισματική πολιτική ούτε με τον τρόπο με τον οποίο αυτά αποκτώνται.

Για να παρακολουθείται η συμμόρφωση με την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης, οι ΕθνΚΤ του ΕΣΚΤ είναι υποχρεωμένες να ενημερώνουν την ΕΚΤ για τα στοιχεία ενεργητικού τους και η ΕΚΤ διασφαλίζει ότι οι ΕθνΚΤ δεν χρηματοδοτούν τις κυβερνήσεις αγοράζοντας κρατικά ομόλογα στην πρωτογενή αγορά. Η ΕΚΤ παρακολουθεί επίσης τη διενέργεια αγορών στη δευτερογενή αγορά. Τα αποτελέσματα αυτών των ελέγχων και αξιολογήσεων δημοσιεύονται στην ετήσια έκθεση της ΕΚΤ.

Τι θα συμβεί αν παραβιαστούν οι κανόνες που αφορούν την απαγόρευση της νομισματικής χρηματοδότησης;

Η περίπτωση αυτή δεν καλύπτεται από την ANFA αλλά από τα άρθρα 123 και 124 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (δηλ. από το ανώτατο ευρωπαϊκό δίκαιο). Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ έχει καθορίσει κανόνες για όλες τις επενδυτικές πράξεις των ΕθνΚΤ, ώστε για να διασφαλίζεται ότι οι πράξεις αυτές δεν αντιβαίνουν στην απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης. Οι αγορές κρατικών ομολόγων στην πρωτογενή αγορά απαγορεύονται και οι ΕθνΚΤ οφείλουν να αναφέρουν τις συναλλαγές που διενεργούν στη δευτερογενή αγορά. Η ΕΚΤ παρακολουθεί τη συμμόρφωση με την απαγόρευση νομισματικής χρηματοδότησης και υποβάλλει αναφορά για τα αποτελέσματα της παρακολούθησης αυτής στην ετήσια έκθεσή της.

Επικαιροποίηση: Η παρούσα επεξήγηση επικαιροποιήθηκε στις 15 Νοεμβρίου 2019 προκειμένου να αποτυπωθεί η τακτική αναθεώρηση της ANFA η οποία πραγματοποιήθηκε το 2019. Η ANFA αναθεωρείται ανά πενταετία τουλάχιστον.