Co to jest ANFA?

5 lutego 2016 (zaktualizowano 7 kwietnia 2016)

ANFA (skrót od „Agreement on Net Financial Assets”) to porozumienie w sprawie aktywów finansowych netto zawarte przez wszystkie krajowe banki centralne ze strefy euro i Europejski Bank Centralny (EBC), czyli przez cały Eurosystem. Porozumienie ANFA określa zasady i limity dla aktywów związanych z zadaniami krajowymi realizowanymi przez banki centralne. Dotyczy takich aktywów jak np. pozycja przeciwstawna dla kapitału i rezerw księgowych lub innych pozycji pasywów, rezerwy dewizowe i pracownicze fundusze emerytalne, a także aktywów wykorzystywanych do ogólnych celów inwestycyjnych.

Utrzymywanie aktywów finansowych niezwiązanych z polityką pieniężną jest integralną częścią funkcji realizowanych przez banki centralne w Europie; było tak również przed wprowadzeniem euro. Gdy tworzono unię walutową, rządy zdecydowały, że uwspólnione zostaną jedynie te funkcje i zadania krajowych banków centralnych, które są konieczne do prowadzenia polityki pieniężnej dla całej strefy euro. Postanowiły jednocześnie, że banki te będą nadal istnieć jako niezależne instytucje i w dalszym ciągu wykonywać zadania krajowe, o ile nie będzie to kolidować ze wspólną polityką pieniężną.

Innymi słowy, krajowe banki centralne są instytucjami niezależnymi finansowo, które realizują zadania w zakresie polityki pieniężnej związane z podstawową funkcją Eurosystemu, jaką jest utrzymywanie stabilności cen, oraz zadania krajowe. Porozumienie ANFA zawarto w celu określenia ogólnego limitu łącznej wartości netto aktywów finansowych związanych z niemonetarnymi zadaniami krajowymi, tak aby nie wpływały one na politykę pieniężną. Oprócz tego porozumienia Rada Prezesów określiła zasady ramowe mające zagwarantować, że działalność inwestycyjna krajowych banków centralnych będzie zgodna z zakazem finansowania monetarnego (czyli finansowania sektora publicznego ze środków banku centralnego).

Wcześniej porozumienie ANFA było dokumentem poufnym, ale banki centralne z Eurosystemu stwierdziły jednomyślnie, że jego publikacja (wraz z tekstem objaśniającym) pozwoli im lepiej wypełniać zobowiązanie do zachowania przejrzystości działania, podobnie jak wcześniej decyzja z 2014 roku o podawaniu do wiadomości publicznej relacji z posiedzeń monetarnych oraz decyzja EBC z 2015 roku o upublicznieniu kalendarzy członków Zarządu.

Jak dokładnie działa porozumienie ANFA?

Pilnowanie przestrzegania zakazu finansowania monetarnego

Po co krajowe banki centralne utrzymują aktywa finansowe niezwiązane z polityką pieniężną?

Każdy bank centralny ma aktywa finansowe, które nie są związane z polityką pieniężną. W strefie euro politykę tę dla wszystkich 19 państw członkowskich wyznacza centralnie Rada Prezesów EBC. Gdy tworzono unię gospodarczą i walutową, rządy zapisały w traktacie, że zadania związane z polityką pieniężną zostaną przeniesione na szczebel europejski, natomiast krajowe banki centralne będą mogły nadal wykonywać – i rzeczywiście wykonują – zadania krajowe. W praktyce banki te utrzymują aktywa niezwiązane z polityką pieniężną i kursową, takie jak: złoto lub rezerwy walutowe, portfele inwestycyjne (np. dla pracowniczych funduszy emerytalnych) oraz aktywa stanowiące pozycję przeciwstawną dla depozytów złożonych przez klientów (np. zagraniczne banki centralne lub rządy). Jednocześnie mają też pasywa niezwiązane z polityką pieniężną, w tym wspomniane depozyty zagranicznych banków centralnych lub rządów. Banki mogą wykonywać te zadania krajowe, o ile nie koliduje to z celami i zadaniami Europejskiego Systemu Banków Centralnych (ESBC), a zwłaszcza z jego polityką pieniężną (podobnie zresztą sam EBC ma portfel funduszy własnych związany z jego kapitałem i rezerwą księgową, a także portfel pracowniczego funduszu emerytalnego). Zasada ta jest zapisana w art. 14 ust. 4 Statutu ESBC i EBC.

Krajowe banki centralne posiadały takie portfele jeszcze przed przystąpieniem do Eurosystemu, a uzyskiwane wpływy powiększały ich dochód finansowy. Kiedy powstawała strefa euro, stwierdzono, że portfele te pomogą w zaspokajaniu zapotrzebowania systemu bankowego strefy euro na płynność, jako że będą uwzględniane przy kalibracji operacji polityki pieniężnej. Natomiast nie uznano wówczas za problem z punktu widzenia polityki pieniężnej, że pozostaną one pod kontrolą banków krajowych, poza polityką pieniężną, i że z czasem będą mogły rosnąć w tym samym (lub wolniejszym) tempie, co zapotrzebowanie na banknoty i rezerwy obowiązkowe w systemie bankowym. Rada Prezesów doszła także do wniosku, że gdyby wartość portfeli niezwiązanych z polityką pieniężną pomniejszona o niezwiązane z tą polityką pasywa przez dłuższy czas rosła szybciej niż zapotrzebowanie na płynność, mogłoby to stanowić zagrożenie dla polityki pieniężnej. Aby kontrolować wzrost tych portfeli i określić jego górny pułap, zawarto porozumienie w sprawie aktywów finansowych netto („Agreement on Net Financial Assets”, ANFA).

Co to są aktywa finansowe netto?

Jak wyjaśniono powyżej, są to aktywa w bilansie banku centralnego niemające bezpośredniego związku z polityką pieniężną. Po stronie pasywów także znajdują się pozycje niezwiązane z tą polityką. Różnica między oboma saldami to właśnie „aktywa finansowe netto”. Pojęcie to zilustrowano poniżej na przykładzie bilansu z tygodniowego sprawozdania finansowego Eurosystemu na 4.12.2015, opublikowanego w serwisie internetowym EBC. Szczegółowa definicja jest podana w załączniku I do porozumienia ANFA.

Jak widać, po stronie aktywów bilansu do aktywów finansowych netto zaliczają się pozycje 1–4, 5.6, 6, 7.2 i 8–9, a po stronie pasywów pozycje 2.5 i 3–12. Po odjęciu sumy tych pozycji pasywów od sumy wskazanych powyżej pozycji aktywów otrzymujemy aktywa finansowe netto.

Weekly financial statement of the Eurosystem Assets (EUR millions) 1 Gold and gold receivables 348,850 2 Claims on non - euro area residents denominated in foreign currency 294,471 2.1 Receivables from the IMF 78,655 2.2 Balances with banks and security investments, external loans and other external assets 215,817 3 Claims on euro area residents denominated in foreign currency 36,331 4 Claims on non - euro area residents denominated in euro 19,766 4.1 Balances with banks, security investments and loans 19,766 4.2 Claims arising from the credit facility under ERM II 0 5 Lending to euro area credit institutions related to monetary policy operations denominated in euro 521,394 5.1 Main refinancing operations 69,815 5.2 Longer - term refinancing operations 451,371 5.3 Fine - tuning reverse operations 0 5.4 Structural reverse operations 0 5.5 Marginal lending facility 208 5.6 Credits related to margin calls 0 6 Other claims on euro area credit institutions denominated in euro 127,495 7 Securities of euro area residents denominated in euro 1,128,983 7.1 Securities held for monetary policy purposes 770,737 7.2 Other securities 358,246 8 General government debt denominated in euro 25,152 9 Other assets 216,207 Total assets 2,718,650 O utright purchases NFA NFA NFA NFA Liquidity deficit Reserve requirements Liquidity surplus Banknotes Liabilities (EUR millions) 1 Banknotes in circulation 1,066,176 2 Liabilities to euro area credit institutions related to monetary policy operations denominated in euro 697,909 2.1 Current accounts (covering the minimum reserve system) 520,421 2.2 Deposit facility 177,335 2.3 Fixed - term deposits 0 2.4 Fine - tuning reverse operations 0 2.5 Deposits related to margin calls 153 3 Other liabilities to euro area credit institutions denominated in euro 5,017 4 Debt certificates issued 0 5 Liabilities to other euro area residents denominated in euro 177,513 5.1 General government 79,800 5.2 Other liabilities 97,714 6 Liabilities to non - euro area residents denominated in euro 39,444 7 Liabilities to euro area residents denominated in foreign currency 2,137 8 Liabilities to non - euro area residents denominated in foreign currency 5,323 8.1 Deposits, balances and other liabilities 5,323 8.2 Liabilities arising from the credit facility under ERM II 0 9 Counterpart of special drawing rights allocated by the IMF 59,202 10 Other liabilities 217,994 11 Revaluation accounts 350,735 12 Capital and reserves 97,200 Total liabilities 2,718,650

Ile wynosi wartość aktywów finansowych netto Eurosystemu?

Na koniec 2015 roku wartość aktywów finansowych netto w Eurosystemie wynosiła 490 mld EUR, a w EBC – 6,12 mld EUR. Od wprowadzenia banknotów euro w 2002 roku wartość tych aktywów rosła w tempie średnio 5% rocznie – wolniej niż wartość banknotów w obiegu i rezerw obowiązkowych, czyli tych pasywów, których wzrost mógłby uzasadniać przyrastanie aktywów finansowych netto. Średnioroczna stopa wzrostu banknotów w obiegu i rezerw obowiązkowych wynosiła 7%, zaś samych banknotów – 9%. Wolniejsze tempo wzrostu rezerw wynikało z obniżenia stopy rezerwy w 2012 roku o cały punkt procentowy.

0 200 400 600 800 1000 1200 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 2015 Poziom aktywów finansowych netto, banknotów i rezerw obowiązkowych Banknoty RO AFN

Co to jest ANFA?

ANFA (skrót od „Agreement on Net Financial Assets”) to porozumienie w sprawie aktywów finansowych netto. Zostało ono zawarte przez wszystkie krajowe banki centralne ze strefy euro i Europejski Bank Centralny, czyli przez cały Eurosystem. Porozumienie to określa zasady obliczania limitów dla aktywów związanych z krajowymi zadaniami banków centralnych. Lietuvos bankas stał się stroną porozumienia ANFA z chwilą przystąpienia do Eurosystemu 1 stycznia 2015.

Dlaczego należy określić limit aktywów finansowych netto?

W porozumieniu ANFA ograniczono wielkość aktywów finansowych netto, które mogą być utrzymywane przez krajowe banki centralne. Było to konieczne, by Rada Prezesów EBC zachowała pełną kontrolę nad wielkością bilansu Eurosystemu i była w stanie skutecznie prowadzić politykę pieniężną. Przed kryzysem najefektywniejszym sposobem realizacji tej polityki było tworzenie takich warunków, by banki komercyjne musiały uzyskiwać płynność od Eurosystemu. Niedobór płynności wobec Eurosystemu (inaczej „deficyt płynności”) był podstawą prowadzenia polityki pieniężnej. Porozumienie ANFA chroniło ten deficyt. Kiedy wybuchł kryzys finansowy, pojawiła się konieczność zapewnienia bankom większej kwoty płynności, niż była im potrzebna do spełnienia wymogów w zakresie rezerwy obowiązkowej. System bankowy miał już nie deficyt, lecz nadwyżkę płynności. W tej nowej sytuacji porozumienie ANFA nie służy już do ochrony deficytu płynności, lecz zapewnia, by nadwyżka nie przekroczyła poziomu, który Rada Prezesów uważa za odpowiedni z punktu widzenia nastawienia polityki pieniężnej.

Czy porozumienie ANFA rzeczywiście oznacza, że krajowe banki centralne mogą drukować tyle pieniędzy, ile zechcą?

Nie – wręcz przeciwnie. Porozumienie to wyznacza maksymalną kwotę aktywów finansowych netto utrzymywanych przez krajowy bank centralny, przy której zmiany poziomu aktywów i pasywów niezwiązanych z polityką pieniężną nie będą zakłócać realizacji polityki pieniężnej przez Eurosystem.

Od czego zależy maksymalna kwota aktywów finansowych netto określona w porozumieniu ANFA?

Wzrost wartości banknotów w obiegu i wysokości rezerw obowiązkowych, jakie banki komercyjne muszą utrzymywać w banku centralnym, rodzi zapotrzebowanie na płynność, które jest zaspokajane za pomocą operacji polityki pieniężnej prowadzonych przez Eurosystem oraz aktywów finansowych netto utrzymywanych przez krajowe banki centralne. Przez określenie minimalnego wolumenu operacji polityki pieniężnej można wyznaczyć (jako wartość rezydualną) maksymalny poziom aktywów finansowych netto krajowych banków centralnych. Na wypadek gdyby Rada Prezesów chciała osiągnąć przejściową nadwyżkę płynności, porozumienie ANFA określa limit aktywów finansowych netto w krajowych bankach centralnych, przy którym nadwyżka ta nie przekroczy wyznaczonego poziomu.

Dlaczego porozumienie ANFA dotyczy aktywów finansowych netto, a nie brutto?

Każdy składnik aktywów w bilansie banku centralnego powoduje powstanie pieniądza (płynności) banku centralnego. Z kolei każdy składnik pasywów w bilansie zmniejsza tę płynność. Skompensowanie wszystkich aktywów i pasywów niezwiązanych z polityką pieniężną pozwala uzyskać miarę całej płynności wynikającej z niemonetarnych operacji banku centralnego. Aby móc skutecznie realizować politykę pieniężną, należy określić górną granicę tej płynności. Dlatego też dla zachowania kontroli nad wpływem operacji krajowych banków centralnych na pozycję płynnościową ograniczeniu podlega wartość netto aktywów finansowych, a nie wartość brutto.

Jak oblicza się maksymalną wartość aktywów finansowych netto?

Rada Prezesów co roku określa istotne parametry polityki pieniężnej, w tym minimalny deficyt lub maksymalną nadwyżkę płynności. Wyznacza także stopę rezerwy obowiązkowej i wielkość portfeli związanych z bezwarunkowymi operacjami polityki pieniężnej pozwalające najskuteczniej realizować tę politykę. Uwzględnia ponadto zmiany łącznej wartości banknotów w obiegu. Wartość pozostała po odjęciu tych kwot stanowi nowy maksymalny pułap łącznych aktywów finansowych netto dla całego Eurosystemu.

Jak rozdziela się kwotę aktywów finansowych netto Eurosystemu między krajowe banki centralne?

Aby wyznaczyć limit dla banków na następny rok, pułap aktywów finansowych netto wyznaczony dla całego Eurosystemu dzieli się między krajowe banki centralne zgodnie z ich udziałem w kapitale EBC, biorąc także pod uwagę historyczną pozycję wyjściową każdego z nich. Jeśli któryś z krajowych banków centralnych nie zamierza wykorzystać swojego limitu w całości, porozumienie przewiduje możliwość tymczasowego przeniesienia niewykorzystanej części na pozostałe banki, jeśli byłyby one zainteresowane zwiększeniem swoich limitów. Przeniesienie takie również odbywa się proporcjonalnie do udziałów poszczególnych banków w kapitale EBC. Po jego dokonaniu limity aktywów finansowych netto dla poszczególnych banków centralnych uznaje się za ustalone. Przestrzeganie limitów ocenia się w ujęciu średniorocznym, a ich kalibracji dokonuje się raz w roku.

Jak działają zwolnienia?

Zwolnienia mogą wpływać na rozkład maksymalnej kwoty aktywów finansowych netto w Eurosystemie, ale nie powodują zwiększenia tej kwoty, która stanowi pułap łącznej wartości aktywów finansowych netto banków centralnych z Eurosystemu.

Zwolnienia określają minimalną kwotę aktywów, jaka może być utrzymywana przez poszczególne banki centralne. Innymi słowy, każdy krajowy bank centralny ma prawo do określonej części maksymalnej kwoty aktywów finansowych netto Eurosystemu, przy czym wysokość tej części określa się na podstawie udziału danego banku w kapitale EBC, zaś zwolnienie stanowi minimalną kwotę takich aktywów, które dany bank ma prawo utrzymywać (kwota ta może być wyższa niż wartość obliczona na podstawie udziału w kapitale EBC). Oczywiście jeśli zasoby aktywów finansowych netto któregoś z krajowych banków centralnych odpowiadające kwocie zwolnienia przewyższają wielkość ustaloną na podstawie udziału kapitałowego, kwota aktywów finansowych netto, jaką mogą utrzymywać pozostałe banki centralne Eurosystemu, zostaje zmniejszona, tak aby maksymalny dopuszczalny pułap nie został przekroczony.

Istnieją trzy rodzaje zwolnień:

  1. Zwolnienie historyczne (opisane szczegółowo w załączniku III do porozumienia ANFA), na mocy którego krajowe banki centralne nie muszą zmniejszać posiadanych zasobów aktywów finansowych netto do poziomu niższego niż historyczna pozycja wyjściowa danego banku.
  2. Zwolnienie dotyczące poszczególnych aktywów, chroniące zasoby aktywów (zdefiniowane w załączniku IV do porozumienia ANFA), których sprzedaż jest utrudniona z powodu ograniczeń umownych lub innych restrykcji (np. możliwość sprzedaży rezerw złota jest uregulowana w Umowie banków centralnych w sprawie złota).
  3. Zwolnienie dynamiczne, pozwalające na stopniowe dostosowanie zwolnienia historycznego małych banków centralnych proporcjonalnie do wzrostu lub spadku maksymalnej kwoty aktywów finansowych netto Eurosystemu.

Stosuje się tylko zwolnienie o największej wartości.

1 stycznia 2015 Lietuvos bankas przystąpił do Eurosystemu i stał się stroną porozumienia ANFA. Zgodnie z art. 6.3 porozumienia kwotę zwolnienia historycznego tego banku wyznaczono na 5856 mln EUR.

Co się stanie, jeśli bank centralny (lub kilka banków centralnych) nie dokona żadnych inwestycji lub zainwestuje sumę niższą niż maksymalna kwota, która została mu początkowo przyznana? Czy może przenieść niewykorzystany limit na inne banki?

Jeśli banki centralne planują wykorzystać kwotę niższą, niż im przysługuje, a inne chciałyby zainwestować więcej, niewykorzystana kwota zostanie rozdzielona między zainteresowane banki zgodnie z centralnym mechanizmem określonym w porozumieniu ANFA. Następuje to w ramach corocznej kalibracji pułapów aktywów finansowych netto. Rozdział niewykorzystanej części pułapu ma charakter tymczasowy i jest ponownie obliczany podczas kalibracji w kolejnym roku. Proces ten nie ma wpływu na łączną maksymalną kwotę aktywów finansowych netto utrzymywanych przez wszystkie krajowe banki centralne ze strefy euro, która jest określana w decyzjach monetarnych przez Radę Prezesów.

Dlaczego niektóre banki centralne wykorzystują swój przydział, a inne – nie?

To zależy od preferencji danej instytucji. W niektórych systemach prawnych możliwości dokonywania przez bank centralny inwestycji niezwiązanych z polityką pieniężną są ograniczone, w innych natomiast zaleca się bankom centralnym, by przy realizacji zadań niezwiązanych z polityką pieniężną uwzględniały interesy swoich udziałowców. Poza tym niektóre banki centralne mają w pasywach bilansu duże depozyty klientów lub rządów, co wpływa na wielkość portfeli niezwiązanych z polityką pieniężną.

Istnieje też przyczyna historyczna: przed wprowadzeniem w 1999 roku wspólnej waluty wiele banków centralnych w Europie utrzymywało pokaźne rezerwy dewizowe, aby kontrolować kursy swoich walut, zwłaszcza wobec marki niemieckiej. Podobna sytuacja miała miejsce, gdy po 1999 roku do strefy euro dołączały nowe państwa członkowskie UE – ich banki centralne również miały duże rezerwy dewizowe, które przed przystąpieniem do Eurosystemu zabezpieczały kurs ich walut wobec euro. Odmienne pozycje wyjściowe pozwalają wyjaśnić znaczne zróżnicowanie struktury bilansów poszczególnych banków, w pewnych przypadkach utrzymujące się przez wiele lat po przystąpieniu do strefy euro.

Co się stanie, jeśli krajowy bank centralny przekroczy przysługujący mu pułap?

Regularne przekraczanie przydzielonego pułapu przez któryś z banków centralnych mogłoby wpłynąć na realizację polityki pieniężnej. Dlatego EBC co roku sprawdza, czy banki centralne stosują się do porozumienia ANFA. Jeżeli operacje krajowego banku centralnego niezwiązane z polityką pieniężną kolidują z celami i zadaniami ESBC, w tym z polityką pieniężną Eurosystemu, Rada Prezesów na mocy art. 14 ust. 4 Statutu ESBC i EBC może zakazać ich prowadzenia, ograniczyć je lub określić ich limit. Dotychczas jednak nie doszło do nieuzasadnionego przekroczenia pułapu aktywów finansowych netto.

Pewne odchylenie od tego pułapu może być usprawiedliwione, np. jeśli wynika ze zobowiązań międzynarodowych wobec MFW lub wiąże się z udzieleniem przez bank centralny awaryjnego wsparcia finansowego na rzecz systemu bankowego w swoim kraju (zgodnie z porozumieniem ANFA awaryjne wsparcie finansowe zalicza się do aktywów finansowych netto). Jeśli taka sytuacja ma miejsce, bank centralny musi jak najszybciej ograniczyć wielkość swoich aktywów finansowych netto do poziomu zgodnego z porozumieniem ANFA. Jeśli przekroczenie limitu wynika z obciążeń na rzecz MFW, termin na dostosowanie wynosi jeden rok.

Co się stanie, jeśli łączna wysokość aktywów finansowych netto wszystkich krajowych banków centralnych będzie niższa od wyliczonej kwoty maksymalnej?

Tak właśnie się dzieje. Od wprowadzenia banknotów euro w 2002 roku wartość tych aktywów rosła w tempie średnio 5% rocznie – podczas gdy wartość banknotów w obiegu w tym samym okresie zwiększała się średnio o 9% rocznie. Oznacza to, że zapotrzebowanie całej strefy euro na płynność generowane przez banknoty w obiegu jest większe niż skutki zasilania w płynność generowane przez aktywa finansowe netto w posiadaniu Eurosystemu. Zasadniczo taka sytuacja nie jest problemem, jeśli aktywa te pozostają na poziomie niższym niż wyliczony maksymalny pułap. Zapotrzebowanie na płynność jest pokrywane za pomocą instrumentów polityki pieniężnej, zarówno regularnych operacji refinansujących, jak i operacji strukturalnych, np. bezwarunkowych zakupów lub odwracalnych operacji strukturalnych.

Co się stanie, jeśli łączna kwota aktywów finansowych netto przekroczy obliczony pułap?

Jest to mało prawdopodobne. Do tej pory nigdy nie doszło do takiej sytuacji. Wszystkie krajowe banki centralne i EBC jednomyślnie przystąpiły do porozumienia ANFA i zobowiązały się przestrzegać jego postanowień. Ponadto ryzyko, że łączna kwota aktywów finansowych netto okaże się zbyt wysoka, jest dodatkowo ograniczane przez stosowanie ostrożnych założeń przy określaniu pułapów. Dzięki temu nawet jeśli aktywa przekroczą pułap i w rezultacie skala operacji polityki pieniężnej będzie mniejsza, niż początkowo zakładano, pożądana strukturalna pozycja płynnościowa prawdopodobnie zostanie zachowana. Wartość operacji polityki pieniężnej będzie wówczas mniejsza, niż byłoby to wskazane dla skutecznej realizacji polityki pieniężnej, ale w krótkim okresie sytuacja taka nie jest groźna, a EBC zdąży podjąć działania korekcyjne. Gdyby działania takie okazały się konieczne, Rada Prezesów ma do dyspozycji różne instrumenty pozwalające zapewnić odpowiednią wielkość operacji polityki pieniężnej. Przykładowo może zastosować operacje absorbujące płynność lub zwiększyć rezerwę obowiązkową.

Co się stanie, jeśli inne pozycje aktywów – na przykład banknoty – będą kształtować się inaczej, niż zakładano?

Coroczna kalibracja aktywów finansowych netto jest oparta na bardzo ostrożnych założeniach. Przy wyznaczaniu pułapu tych aktywów uwzględnia się zatem odpowiednie bufory na wypadek nieoczekiwanych zdarzeń. Na przykład podczas kalibracji pułapów na kolejny rok zakłada się, że liczba banknotów w obiegu nie wzrośnie i utrzyma się na średnim poziomie z trzeciego kwartału bieżącego roku.

W jakiej sytuacji aktywa finansowe netto mogłyby wpłynąć na politykę pieniężną?

Porozumienie ANFA zostało przyjęte właśnie po to, aby aktywa finansowe netto nie oddziaływały na politykę pieniężną. Gdyby jednak ich wysokość przekroczyła maksymalny pułap, mogłoby dojść do sytuacji, w której operacje polityki pieniężnej miałyby za małą skalę, aby umożliwić skuteczną realizację tej polityki (o czym wspomniano powyżej).

Znaczenie ma nie tylko kwota aktywów finansowych netto, lecz także ich struktura. Przykładowo w sytuacji, gdy poszczególne operacje polityki pieniężnej i transakcje z nią niezwiązane kompensują się (np. jedna transakcja dotyczy sprzedaży papierów wartościowych, a druga – kupna tych samych papierów), wysyłane są sprzeczne sygnały o intencjach Eurosystemu w zakresie polityki pieniężnej, a jej skuteczność może być osłabiona. Kolejnym przykładem są transakcje banków centralnych w walutach obcych, które mogą wpływać na kursy wymiany lub być mylnie interpretowane jako interwencje walutowe. Aby mieć pewność, że takie zdarzenia nie będą zakłócać polityki pieniężnej, EBC przyjął akty prawne uzupełniające porozumienie ANFA, w tym wytyczne w sprawie krajowych operacji zarządzania aktywami i pasywami przez krajowe banki centralne (EBC/2014/9) i decyzję w sprawie programu zakupu aktywów sektora publicznego na rynkach wtórnych (EBC/2015/10). W pierwszym z tych aktów uregulowano oddziaływanie operacji prowadzonych przez krajowe banki centralne na płynność w ujęciu netto, natomiast w drugim określono m.in. limit kwotowy dla różnych papierów wartościowych dopuszczonych do programu skupu aktywów sektora publicznego we wszystkich portfelach banków centralnych z Eurosystemu.

Jak sprawić, by operacje inwestycyjne nie wpływały na nastawienie polityki pieniężnej?

Jak wspomniano wcześniej, w porozumieniu ANFA są wyznaczone górne limity aktywów finansowych netto dla krajowych banków centralnych. Wyznaczenie limitów ogranicza zarazem skutki płynnościowe zawieranych przez te banki transakcji niezwiązanych z polityką pieniężną. Po drugie, w takich transakcjach krajowe banki centralne i EBC występują jako inwestorzy instytucjonalni. Przy zakupach aktywów do portfeli nieprzeznaczonych na cele monetarne krajowe banki centralne stosują podobne kryteria jak inni inwestorzy instytucjonalni i podejmują decyzje inwestycyjne odrębnie od decyzji w zakresie polityki pieniężnej. Muszą przy tym stosować się do zasad określonych w porozumieniu ANFA i innych wytycznych. EBC jest regularnie informowany o (1) zawieranych przez krajowe banki centralne transakcjach niezwiązanych z polityką pieniężną, z których część wymaga jego zgody, (2) aktywach i pasywach tych banków oraz (3) spodziewanym i faktycznym poziomie aktywów finansowych netto. Gdyby zgłoszone transakcje kolidowały z nastawieniem polityki pieniężnej, EBC może podjąć działania korekcyjne. I wreszcie – Rada Prezesów może wprowadzić konkretne rozwiązania, do których krajowe banki centralne muszą się zastosować.

Dlaczego informacje o aktywach utrzymywanych przez krajowe banki centralne na cele niezwiązane z polityką pieniężną są utrzymywane w tajemnicy?

Informacje o aktywach utrzymywanych przez krajowe banki centralne na cele niezwiązane z polityką pieniężną są podawane do wiadomości publicznej zgodnie z przepisami krajowymi i unijnymi. Na podstawie tych przepisów krajowe banki centralne decydują, czy publikować te informacje, w tym dane o strukturze portfeli niezwiązanych z polityką pieniężną. Większość tych banków przedstawia więcej szczegółowych informacji – np. podział aktywów na dług rządowy i dług pozostałych sektorów – w swoich raportach rocznych i innych publikacjach oraz na stronach internetowych. Podobnie jak inni inwestorzy, krajowe banki centralnie nie ujawniają informacji, które mogłyby ułatwić przewidywanie ich przyszłych zachowań inwestycyjnych.

Eurosystem nie jest uprawniony do podawania informacji o strukturze aktywów i pasywów niezwiązanych z polityką pieniężną utrzymywanych przez krajowe banki centralne.

Dlaczego teraz porozumienie ANFA może być opublikowane?

Decyzja banków centralnych tworzących Eurosystem o upublicznieniu porozumienia musi być jednogłośna. Dotychczas nie było w tej kwestii zgodnego stanowiska.

Zgodnie ze zobowiązaniem EBC do zwiększenia przejrzystości swoich działań sprawa ta została ponownie rozpatrzona 3 lutego 2016. Banki centralne z Eurosystemu podjęły jednomyślnie decyzję, że obecnie publikacja tekstu porozumienia i dokumentu objaśniającego leży w interesie Eurosystemu. To kolejny krok ku większej przejrzystości, po decyzji z 2014 roku o podawaniu do wiadomości publicznej relacji z posiedzeń monetarnych i decyzji EBC z 2015 roku o upublicznieniu kalendarzy członków Zarządu.

Kto dba o to, by portfele niezwiązane z polityką pieniężną nie zostały bezprawnie wykorzystane do finansowania sektora publicznego ze środków banku centralnego?

Zgodnie ze Statutem Europejskiego Systemu Banków Centralnych i Europejskiego Banku Centralnego odpowiedzialność za monitorowanie, czy banki centralne w ESBC przestrzegają zakazu finansowania monetarnego, spoczywa na EBC. Kwestia ta nie jest przedmiotem porozumienia ANFA, które dotyczy jedynie strukturalnej pozycji płynnościowej, jaka jest pożądana z punktu widzenia realizacji polityki pieniężnej – czyli wielkości aktywów finansowych netto. Porozumienie nie wspomina ani o strukturze aktywów i pasywów niezwiązanych z polityką pieniężną, ani o sposobie ich nabywania.

Aby EBC mógł pilnować, czy zakaz finansowania monetarnego jest przestrzegany, krajowe banki centralne z ESBC mają obowiązek informować go o swoich aktywach, a EBC sprawdza, czy nie skupują długu rządowego na rynku pierwotnym. Monitoruje także zakupy dokonywane na rynku wtórnym. Wyniki tych ocen i weryfikacji są podawane w raporcie rocznym EBC.

Co dzieje się w razie złamania zakazu finansowania monetarnego?

Kwestia ta nie jest uregulowana w porozumieniu ANFA, lecz w art. 123 i 124 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (czyli w najwyższym rangą akcie prawa europejskiego). Rada Prezesów EBC określiła zasady ramowe dotyczące wszystkich operacji inwestycyjnych krajowych banków centralnych, aby zagwarantować, że operacje te nie naruszą zakazu finansowania sektora publicznego ze środków banku centralnego. Obowiązuje zakaz kupowania długu rządowego na rynku pierwotnym, a krajowe banki centralne muszą zgłaszać swoje transakcje zawierane na rynku wtórnym. EBC pilnuje przestrzegania zakazu finansowania monetarnego i przedstawia swoje ustalenia w tym zakresie w raporcie rocznym. Gdyby kiedykolwiek doszło do złamania tego zakazu, EBC może postawić krajowy bank centralny, który się tego dopuścił, przed Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Dotychczas jednak nigdy do tego nie doszło.