Ευρωπαϊκή συνεργασία

Γενικές παρατηρήσεις

Η ΕΚΤ είναι θεσμικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Λόγω της ανεξαρτησίας και των ειδικών της αρμοδιοτήτων, κατέχει ιδιαίτερη θέση εντός του θεσμικού πλαισίου της ΕΕ.

Η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης αναθέτει στην ΕΚΤ μια σαφή εντολή, τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών (Νομισματική πολιτική), καθώς και διάφορα άλλα καθήκοντα (Καθήκοντα της ΕΚΤ). Για να μπορέσει η ΕΚΤ να εκπληρώσει την αποστολή και τα καθήκοντά της, η Συνθήκη της χορηγεί πλήρη ανεξαρτησία από κάθε πολιτική παρέμβαση (Ανεξαρτησία). Η ανεξαρτησία της ΕΚΤ και η αποκλειστική της αρμοδιότητα να καθορίζει και να ασκεί τη νομισματική πολιτική έχουν συνέπειες ως προς τον χαρακτήρα των σχέσεων της ΕΚΤ με άλλα όργανα χάραξης πολιτικής, οι οποίες περιορίζονται σε έναν μη δεσμευτικό διάλογο.

Στην πράξη, η ΕΚΤ διατηρεί στενές σχέσεις με άλλα όργανα της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ μέσω διαφόρων διαύλων, τόσο σε επίπεδο πολιτικής όσο και σε επίπεδο εμπειρογνωμόνων. Μέσα από τον διάλογο που διεξάγεται τακτικά ανάμεσα στην ΕΚΤ και άλλους φορείς χάραξης πολιτικής και τους κοινωνικούς εταίρους, η μεν ΕΚΤ έχει τη δυνατότητα να αποκτά πληροφορίες και να εξηγεί τις αποφάσεις νομισματικής πολιτικής της, οι δε κοινωνικοί εταίροι είναι σε θέση να κατανοούν καλύτερα τις ενέργειες της ΕΚΤ αλλά και το πώς οι δικές τους πράξεις επηρεάζουν τη διαδικασία διαμόρφωσης των τιμών. Αυτή η αλληλεπίδραση ενισχύει την ανταλλαγή απόψεων, προάγει την αμοιβαία κατανόηση των θέσεων που υποστηρίζουν οι δύο πλευρές και καθιστά δυνατό τον διάλογο για θέματα κοινού ενδιαφέροντος, με πλήρη σεβασμό των αρμοδιοτήτων της κάθε πλευράς.

Επιπροσθέτως, όσον αφορά τα καθήκοντα για τα οποία η ΕΚΤ είναι αρμόδια από κοινού με άλλα θεσμικά όργανα ή οργανισμούς της ΕΕ (π.χ. στον τομέα της στατιστικής), η Συνθήκη προβλέπει ρητώς τη συνεργασία ανάμεσα στην ΕΚΤ και τα ενδιαφερόμενα θεσμικά όργανα ή οργανισμούς. Η ΕΚΤ συμμετέχει επίσης στη νομοθετική διαδικασία (άρθρο 282.5 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ) διατυπώνοντας τη γνώμη της σχετικά με σχέδια νομοθετικών διατάξεων σε επίπεδο ΕΕ ή σε εθνικό επίπεδο που αφορούν τομείς της αρμοδιότητας του ΕΣΚΤ (Γνώμες της ΕΚΤ). Επιπλέον, σε συγκεκριμένες περιπτώσεις, η ΕΚΤ μπορεί να προτείνει νομοθετικές διατάξεις της ΕΕ ή να ενεργεί ως νομοθετικό όργανο της ΕΕ (Νομικό πλαίσιο της ΕΚΤ).

Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στο άρθρο "The ECB’s relations with European Union institutions and bodies: trends and prospects", το οποίο δημοσιεύθηκε στο Μηνιαίο Δελτίο Ιανουαρίου 2010 (δεν είναι διαθέσιμο στα ελληνικά).

Σχέσεις με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο, το Συμβούλιο της ΕΕ, την Ευρωομάδα και τις προπαρασκευαστικές επιτροπές

Το άρθρο 284 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ προβλέπει ότι ο Πρόεδρος της ΕΚΤ καλείται να συμμετέχει στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου της ΕΕ (ουσιαστικά στις συνεδριάσεις του Συμβουλίου Υπουργών Οικονομίας και Οικονομικών των κρατών μελών της ΕΕ – ECOFIN) όταν εξετάζονται θέματα σχετικά με τους στόχους και τα καθήκοντα του ΕΣΚΤ. Το Συμβούλιο ECOFIN αποτελεί το βασικό όργανο συντονισμού των οικονομικών πολιτικών των κρατών μελών. Πέρα από τις επίσημες μηνιαίες συνεδριάσεις, το Συμβούλιο ECOFIN πραγματοποιεί κάθε έξι μήνες άτυπες συναντήσεις με διευρυμένη σύνθεση, στην οποία συμπεριλαμβάνονται οι διοικητές των εθνικών κεντρικών τραπεζών του ΕΣΚΤ. Ο Πρόεδρος και ο Αντιπρόεδρος της ΕΚΤ παρίστανται σε αυτές τις συναντήσεις, οι οποίες προσφέρουν μια ευκαιρία για ανοικτή και ειλικρινή ανταλλαγή απόψεων.

Ο Πρόεδρος της ΕΚΤ προσκαλείται τακτικά στις συνεδριάσεις της Ευρωομάδας (Eurogroup), τις μηνιαίες άτυπες συναντήσεις των υπουργών Οικονομικών της ζώνης του ευρώ, στις οποίες συμμετέχει και ο Επίτροπος Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων. Οι συνεδριάσεις αυτές λαμβάνουν χώρα "για να συζητούνται τα θέματα που συνδέονται με τις ιδιαίτερες ευθύνες τις οποίες συνυπέχουν στο θέμα του ενιαίου νομίσματος" (άρθρο 1 του Πρωτοκόλλου σχετικά με την Ευρωομάδα, που προσαρτάται στη Συνθήκη της Λισαβόνας).

Οι σχέσεις της ΕΚΤ με τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ γίνονται ολοένα στενότερες με την πάροδο του χρόνου, και ιδίως μετά την οικονομική και χρηματοπιστωτική κρίση. Για παράδειγμα, ο Πρόεδρος της ΕΚΤ παρίσταται στις συνόδους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς και στις συνόδους των αρχηγών κρατών ή κυβερνήσεων της ζώνης του ευρώ, όταν συζητούνται σχετικά θέματα (όπως τα μέτρα που έλαβε η ΕΕ για την αντιμετώπιση της οικονομικής και χρηματοπιστωτικής κρίσης).

Στο πλαίσιο των συνολικών προσπαθειών ενίσχυσης της διάστασης της ζώνης του ευρώ κατά τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής, οι ηγέτες των χωρών της ζώνης του ευρώ συμφώνησαν να πραγματοποιούν "συνόδους κορυφής για το ευρώ" δύο φορές ετησίως με σκοπό να παρέχουν στρατηγικούς προσανατολισμούς σχετικά με την οικονομική και τη δημοσιονομική πολιτική στη ζώνη του ευρώ. Με δεδομένο τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζουν η Ευρωομάδα, η Επιτροπή και η ΕΚΤ στην καθημερινή διαχείριση της ζώνης του ευρώ, συμφωνήθηκε επίσης να διεξάγονται, τουλάχιστον μία φορά τον μήνα, συναντήσεις στις οποίες θα συμμετέχουν ο προεδρεύων της συνόδου κορυφής για το ευρώ, ο Πρόεδρος της Επιτροπής και ο Πρόεδρος της Ευρωομάδας, με δυνατότητα συμμετοχής και του Προέδρου της ΕΚΤ. (Η διάσταση της ζώνης του ευρώ κατά τον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής).

Η ΕΚΤ συμμετέχει επίσης στις συνεδριάσεις των οργάνων που προετοιμάζουν τις προαναφερόμενες συναντήσεις σε επίπεδο πολιτικής. Πιο συγκεκριμένα, η ΕΚΤ είναι καταστατικό μέλος της Οικονομικής και Δημοσιονομικής Επιτροπής (ΟΔΕ - άρθρο 134 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ), η οποία συγκεντρώνει υψηλόβαθμους εκπροσώπους των υπουργείων οικονομικών και των κεντρικών τραπεζών της ΕΕ, καθώς και της Επιτροπής και διαδραματίζει βασικό ρόλο στην προετοιμασία των συνεδριάσεων του Συμβουλίου ECOFIN. Η ΕΚΤ λαμβάνει επίσης μέρος στις συνεδριάσεις της ΟΔΕ υπό τη σύνθεση της ζώνης του ευρώ, δηλ. της αποκαλούμενης ομάδας εργασίας της Ευρωομάδας, η οποία προετοιμάζει τις συνεδριάσεις της Ευρωομάδας. Επιπλέον, η ΕΚΤ συμμετέχει στις συνεδριάσεις της Επιτροπής Οικονομικής Πολιτικής, ένα άλλο συμβουλευτικό όργανο της Ένωσης, το οποίο συνεισφέρει στην προετοιμασία των εργασιών του Συμβουλίου ECOFIN, σε στενή συνεργασία με την ΟΔΕ, με ιδιαίτερη έμφαση στις διαρθρωτικές πολιτικές.

Αντιστρόφως, βάσει της Συνθήκης, οι φορείς χάραξης πολιτικής της ΕΕ παρίστανται - χωρίς δικαίωμα ψήφου - στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ. Σύμφωνα με το άρθρο 284 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ, ο Πρόεδρος του Συμβουλίου της ΕΕ (καθώς και ένα μέλος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, βλ. παρακάτω) μπορεί να παρίσταται στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου και έχει δικαίωμα να υποβάλλει προτάσεις προς συζήτηση (στην ουσία, ο πρόεδρος της Ευρωομάδας παρίσταται στη θέση του προέδρου του Συμβουλίου της ΕΕ).

Σχέσεις με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ως θεματοφύλακας των Συνθηκών της ΕΕ και όργανο που υποβάλλει προτάσεις για τη θέσπιση νομοθεσίας της ΕΕ, αποτελεί έναν ακόμη βασικό εταίρο της ΕΚΤ. Ο διάλογος ανάμεσα στην Επιτροπή και την ΕΚΤ έχει ιδιαίτερη σημασία με δεδομένο τον κεντρικό ρόλο που διαδραματίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στον συντονισμό της οικονομικής πολιτικής και το γεγονός ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αναλάβει συγκεκριμένα καθήκοντα σε σχέση με την ΟΝΕ (όπως η παρακολούθηση των δημοσιονομικών εξελίξεων και των μακροοικονομικών ανισορροπιών και η σχετική υποβολή εκθέσεων στο Συμβούλιο της ΕΕ, καθώς και η αξιολόγηση της κατάστασης σύγκλισης των κρατών μελών της ΕΕ με παρέκκλιση). Τέλος, η Επιτροπή είναι υπεύθυνη να διασφαλίζει ότι οι κοινοί κανόνες της ΕΕ εφαρμόζονται ορθώς και να προσφεύγει, εφόσον είναι αναγκαίο, στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο ζητώντας την επιβολή τους.

Ο Επίτροπος Οικονομικών και Νομισματικών Υποθέσεων και Ευρώ, ο οποίος έχει και τη θέση του Αντιπροέδρου της Επιτροπής, μπορεί να παρίσταται στις συνεδριάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της ΕΚΤ χωρίς δικαίωμα ψήφου. Άλλες δυνατότητες επαφών δίνονται στο πλαίσιο των προαναφερόμενων συνεδριάσεων των οργάνων της ΕΕ και της ζώνης του ευρώ, στις οποίες συμμετέχουν τόσο η Επιτροπή όσο και η ΕΚΤ. Τα δύο θεσμικά όργανα έχουν επίσης αναπτύξει στενή σχέση συνεργασίας και ευρύ φάσμα τακτικών και ειδικών επαφών σε επίπεδο επιμέρους δραστηριοτήτων (π.χ. στον τομέα της στατιστικής ή των συστημάτων πληρωμών).

Σχέσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο

Στις δημοκρατικές κοινωνίες, η ανεξαρτησία κατά την άσκηση πολιτικής προϋποθέτει και την υποχρέωση λογοδοσίας. Βάσει αυτής της αρχής, η ΕΚΤ οφείλει να αποδεικνύει ότι ενεργεί εντός των ορίων και των εξουσιών που της εκχωρούν οι Συνθήκες. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, που εκλέγεται άμεσα από τους Ευρωπαίους πολίτες, διαδραματίζει βασικό ρόλο από αυτή την άποψη. Πιο αναλυτικές πληροφορίες για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων λογοδοσίας της ΕΚΤ είναι διαθέσιμες στην ειδική ενότητα περί λογοδοσίας.

Επιπλέον, το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο συμμετέχει στη διαδικασία διορισμού των μελών της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ, διατυπώνοντας τη γνώμη του σχετικά με τους υποψηφίους που προτείνει το Συμβούλιο της ΕΕ (άρθρο 283.2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της ΕΕ).

Σχέσεις με τους κοινωνικούς εταίρους της Ευρωπαϊκής Ένωσης

Εκτός από τις προαναφερόμενες σχέσεις, η ΕΚΤ βρίσκεται επίσης σε επαφή με τους κοινωνικούς εταίρους της ΕΕ, ιδίως στο πλαίσιο του αποκαλούμενου Μακροοικονομικού Διαλόγου που καθιερώθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο τον Ιούνιο του 1999. Αυτός ο διάλογος δίνει στην ΕΚΤ τη δυνατότητα να εξηγεί την κατεύθυνση της πολιτικής της και συνεπώς να συμβάλλει στη σταθεροποίηση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό, καθώς και να λαμβάνει πληροφορίες απευθείας από τους κοινωνικούς εταίρους σχετικά με θέματα κοινού ενδιαφέροντος.

Ο ρόλος της ΕΚΤ στο πλαίσιο του μεταρρυθμισμένου συστήματος χρηματοπιστωτικής εποπτείας

Η ΕΚΤ υποστήριξε ένθερμα τις προσπάθειες θέσπισης ενός περισσότερο συνεκτικού κανονιστικού και εποπτικού πλαισίου για όλα τα κράτη μέλη, ιδίως με τη δημιουργία των τριών Ευρωπαϊκών Εποπτικών Αρχών και του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Συστημικού Κινδύνου (ΕΣΣΚ). Βάσει της νομοθεσίας του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της ΕΕ, στην ΕΚΤ ανατίθεται το καθήκον να εξασφαλίσει τη γραμματεία του ΕΣΣΚ και ως εκ τούτου να υποστηρίζει το ΕΣΣΚ σε θέματα ανάλυσης, διοίκησης και υλικοτεχνικής υποδομής.

Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επισκεφθείτε τον δικτυακό τόπο του ΕΣΣΚ.

Ο ρόλος της ΕΚΤ εντός του πλαισίου διαχείρισης κρίσεων

Η ΕΚΤ συμμετέχει σε ορισμένες δραστηριότητες του Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Χρηματοπιστωτικής Σταθεροποίησης (ΕΜΧΣ), της Ευρωπαϊκής Διευκόλυνσης Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΔΧΣ) και του μελλοντικού Ευρωπαϊκού Μηχανισμού Σταθερότητας (ΕΜΣ), σε τομείς όπως η ανάλυση βιωσιμότητας χρέους, η εκπόνηση προγραμμάτων μακροοικονομικής προσαρμογής για κράτη μέλη που ζητούν οικονομική στήριξη, η παρακολούθηση της εφαρμογής των προγραμμάτων αυτών, ενώ λειτουργεί και ως μεσάζων για τις δραστηριότητες της ΕΔΧΣ στη δευτερογενή αγορά (για περισσότερες πληροφορίες, βλ. Πλαίσιο πολιτικής εντός της ΟΝΕ).

Άλλες επαφές, διακυβέρνηση

Η οικονομική διαχείριση και ακεραιότητα της ΕΚΤ υπόκεινται σε έλεγχο. Στο Καταστατικό του ΕΣΚΤ και της ΕΚΤ προβλέπονται δύο επίπεδα εξωτερικού ελέγχου. Αφενός, διορίζεται ανεξάρτητος εξωτερικός ελεγκτής ο οποίος ελέγχει τους ετήσιους λογαριασμούς της ΕΚΤ (άρθρο 27.1 του Καταστατικού του ΕΣΚΤ). Αφετέρου, το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο εξετάζει την αποτελεσματικότητα της λειτουργικής διαχείρισης της ΕΚΤ (άρθρο 27.2 του Καταστατικού του ΕΣΚΤ). Επιπλέον, η ΕΚΤ εμπίπτει στο πεδίο αρμοδιότητας του συστήματος καταπολέμησης της απάτης της ΕΕ. Για περισσότερες πληροφορίες, μπορείτε να επισκεφθείτε την ενότητα Εταιρική διακυβέρνηση.

Όπως και τα άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ, η ΕΚΤ υπόκειται στις αποφάσεις του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου.