Europese samenwerking

Algemene opmerkingen

De ECB is een instelling van de Europese Unie, maar vanwege haar onafhankelijke status en haar specifieke verantwoordelijkheden heeft zij een speciale positie binnen het institutionele kader van de EU.

Het Verdrag betreffende de werking van de Europese Unie (VWEU) verleent de ECB een duidelijk mandaat, namelijk het handhaven van prijsstabiliteit (monetair beleid), maar ook een aantal andere taken (ECB-taken). Om de ECB in staat te stellen haar taken en mandaat uit te voeren, verleent het Verdrag de ECB volledige onafhankelijkheid van politieke inmenging (Onafhankelijkheid). De onafhankelijkheid van de ECB en haar exclusieve bevoegdheid tot het bepalen en tenuitvoerleggen van het monetair beleid hebben implicaties voor de aard van de betrekkingen van de ECB met andere beleidvormende organen, welke betrekkingen daardoor geen andere vorm kunnen hebben dan die van een niet-bindende dialoog.

In de praktijk onderhoudt de ECB nauwe betrekkingen met andere organen van de EU en het eurogebied door middel van een breed scala van kanalen, zowel op beleidsniveau als op niveau van deskundigen. De reguliere dialoog tussen de ECB en andere beleidsmakers en de sociale partners biedt de ECB de gelegenheid informatie en inzicht te verkrijgen en haar monetairbeleidsbeslissingen toe te lichten, en biedt andere partijen de mogelijkheid hun begrip van het handelen van de ECB en van hoe hun eigen handelen van invloed is op het prijsvormingsproces, te vergroten. Een dergelijke interactie verbetert de informatiestroom, bevordert het wederzijdse begrip ten aanzien van elkaars beleidsstandpunten en stimuleert een dialoog over kwesties van gezamenlijk belang, terwijl daarbij de respectieve verantwoordelijkheden ten volle worden gerespecteerd.

Daarnaast roept, ten aanzien van de taken waarvoor de ECB de bevoegheid deelt met andere EU-instellingen of organen (bijvoorbeeld op het gebied van statistieken), het Verdrag expliciet op tot samenwerking tussen de ECB en de betrokken instellingen of organen. De ECB is tevens (op grond van Art. 282, lid 5, van het VWEU) betrokken bij het wetgevingsproces door advies te geven over voorstellen voor EU- en nationale wetgeving die van belang is voor het ESCB (Alle ECB-adviezen). Bovendien kan de ECB in specifieke gevallen voorstellen doen voor EU-wetgeving of optreden als EU-wetgever (Juridisch kader).

Nadere informatie over dit onderwerp kan worden gevonden in The ECB’s relations with European Union institutions and bodies: trends and prospects in het Engelstalige Monthly Bulletin van januari 2010 [en].

Betrekkingen met de Europese Raad, de EU-Raad, de Eurogroep en met voorbereidende Comités

Artikel 284 van het VWEU bepaalt dat de President van de ECB de vergaderingen van de EU-Raad (doorgaans de Raad van de ministers van Economische Zaken en Financiën van de EU) kan bijwonen wanneer daar aangelegenheden worden besproken die verband houden met de taken en doelstellingen van het ESCB. De Ecofin-Raad is het belangrijkste forum voor de coördinatie van het economisch beleid van de lidstaten. Naast de formele maandelijkse vergaderingen komt de Ecofin-Raad tevens elke zes maanden informeel bij elkaar in uitgebreider samenstelling, namelijk met ook de presidenten van de nationale centrale banken van het ESCB erbij. De President en Vice-President van de ECB wonen deze vergaderingen eveneens bij, die de mogelijkheid bieden tot open en eerlijke besprekingen.

De President van de ECB wordt regelmatig uitgenodigd voor de vergaderingen van de Eurogroep, de maandelijkse informele vergaderingen van de ministers van financiën van het eurogebied, die tevens worden bijgewoond door de Commissaris voor Economische en Monetaire Zaken, om van gedachten te wisselen over "aangelegenheden die verband houden met de specifieke bevoegdheden [...] inzake de ene munt" (Artikel 1 van het Protocol betreffende de Eurogroep, dat bij het Verdrag van Lissabon is aangehecht).

De betrekkingen van de ECB met de andere instellingen van de EU zijn in de loop der tijd nauwer geworden, met name sinds de economische en financiële crisis. Zo woont de President van de ECB bijvoorbeeld de vergaderingen van de Europese Raad bij, evenals de vergaderingen van de staatshoofden en regeringsleiders van het eurogebied, wanneer daar kwesties aan bod komen (zoals de reactie van de EU op de economische en financiële crisis) die van belang zijn.

Als onderdeel van de algehele inspanningen om de eurogebieddimensie in de coördinatie van het economisch beleid beter tot uitdrukking te laten komen, zijn de leiders van het eurogebied overeengekomen ten minste twee maal per jaar bijeen te komen in de vorm van een "Euro Top", om strategische oriëntaties te verschaffen ten aanzien van het economische en begrotingsbeleid in het eurogebied. Ter illustratie van de essentiële rol die de Eurogroep, de Commissie en de ECB spelen in het dagelijks beheer van het eurogebied, is tevens overeengekomen dat er ten minste maandelijks een vergadering zal plaatsvinden tussen de Voorzitter van de Euro Top, de Voorzitter van de Commissie, en de Voorzitter van de de Eurogroep, welke vergadering de President van de ECB kan bijwonen. (De eurogebieddimensie in de coördinatie van het monetair beleid).

De ECB is tevens aanwezig bij de bijeenkomsten van de organen die bovengenoemde vergaderingen op beleidsniveau voorbereiden. Met name is de ECB statutair lid van het Economisch en Financieel Comité (op grond van Artikel 134, lid 2, van het VWEU), waarin hooggeplaatste vertegenwoordigers van de ministeries van Financiën en de centrale banken van de EU, maar ook van de Commissie, zitting hebben, en speelt zij een sleutelrol in het voorbereiden van de vergaderingen van de Ecofin-Raad. De ECB woont tevens de vergaderingen bij van het Economisch en Financieel Comité in de eurogebiedsamenstelling, de zogeheten Eurogroep-Werkgroep, die de vergaderingen van de Eurogroep voorbereidt. Daarnaast neemt de ECB deel aan de vergaderingen van het Comité voor het Economisch Beleid, een ander adviesorgaan van de Unie, dat in nauwe samenwerking met het Economisch en Financieel Comité bijdraagt aan de voorbereidingen van het werk van de Ecofin-Raad en dat met name gericht is op structureel beleid.

Anderzijds voorziet het Verdrag erin dat EU-beleidsmakers de vergaderingen van de Raad van Bestuur van de ECB kunnen bijwonen, zij het zonder stemrecht. Overeenkomstig Artikel 284 van het VWEU, kan de Voorzitter van de EU-Raad (en een lid van de Europese Commissie, zie hieronder) de vergaderingen van de Raad van Bestuur bijwonen, en kan deze daarbij tevens moties ter overweging indienen (in de praktijk woont de Voorzitter van de Eurogroep in plaats van de Voorzitter van de EU-Raad deze vergaderingen bij).

Betrekkingen met de Europese Commissie

De Europese Commissie, als hoedster van de EU-Verdragen en de initiatrice van EU-wetgeving, is een andere belangrijke partner van de ECB. De dialoog tussen de Commissie en de ECB is met name belangrijk gezien de grote rol van de Europese Commissie in de coördinatie van het economisch beleid en gezien het feit dat aan de Europese Commissie verschillende specifieke taken zijn toevertrouwd met betrekking tot de EMU (zoals het controleren van begrotingsontwikkelingen en macro-econonomische onevenwichtigheden en daarmee verband houdende rapportage aan de EU-Raad, en de beoordeling van de mate van convergentie in de EU-lidstaten die vallen onder een derogatie). De Commissie, ten slotte, draagt de verantwoordelijkheid ervoor te zorgen dat de gemeenschappelijke regels van de EU op passende wijze worden toegepast, en beoogt, indien noodzakelijk, naleving daarvan af te dwingen middels het Europees Gerechtshof.

De Commissaris voor Economische en Monetaire Zaken en de Euro, die tevens Vice-Voorzitter is van de Commissie, kan de vergaderingen van de Raad van Bestuur van de ECB bijwonen, maar heeft geen stemrecht. Verdere contacten vinden plaats in het kader van voornoemde vergaderingen van de organen van de EU en het eurogebied waaraan zowel de Commissie als de ECB deelneemt. De twee instellingen hebben eveneens een nauwe samenwerkingsrelatie opgebouwd en onderhouden op werkniveau (bijvoorbeeld op het vlak van statistieken en betalingssystemen) een breed scala van reguliere en ad hoc-contacten.

Contacten met het Europees Parlement

In democratische maatschappijen gaat de beleidsonafhankelijkheid hand in hand met een rapportageverplichting. Overeenkomstig dit beginsel dient de ECB te demonstreren dat zij handelt binnen de beperkingen en bevoegdheden die haar door de Verdragen worden toegekend. Het Europees Parlement, dat direct gekozen wordt door de Europese burgers, speelt een belangrijke rol bij de verantwoordingsaflegging door de ECB. Nadere informatie over hoe de ECB haar verantwoordingsverplichtingen vervult kan worden gevonden op de speciaal aan dit onderwerp gewijde pagina over Verantwoording.

Bovendien is het Europees Parlement betrokken bij de benoemingsprocedure voor de leden van de Directie van de ECB, door advies te geven over de door de EU-Raad aanbevolen kandidaten (op grond van Art. 283, lid 2, van het VWEU).

Contacten met de sociale partners in de EU

Daarnaast onderhoudt de ECB contacten met de sociale partners in de EU, met name binnen het kader van de zogeheten Macro-economische Dialoog, die in juni 1999 door de Europese Raad is ingesteld. Deze dialoog stelt de ECB in staat haar beleidskoers uit te leggen en op die manier bij te dragen aan de verankering van de inflatieverwachtingen en van de sociale partners informatie uit de eerste hand te verkrijgen ten aanzien van kwesties van wederzijds belang.

De rol van de ECB in de hervormde architectuur voor financieel toezicht

De ECB heeft ten volle haar steun gegeven aan de inspanningen een meer samenhangend regelgevings- en toezichtskader tussen de lidstaten op te zetten, met name door middel van de creatie van de Europese Toezichthoudende Autoriteiten en het Europees Comité voor Systeemrisico's (European Systemic Risk Board ofwel ESRB). Overeenkomstig de door het Europees Parlement en de EU-Raad aangenomen wetgeving, is aan de ECB de taak toevertrouwd het secretariaat van het ESRB te voeren, en op die manier het ESRB analytische, administratieve en logistieke ondersteuning te geven.

Voor nadere informatie, ga naar de ESRB-website.

De rol van de ECB in het kader voor crisisbeheer

De ECB is betrokken bij onderdelen van de werkzaamheden van het Europees Mechanisme voor Financiële Stabiliteit, de Europese Faciliteit voor Financiële Stabiliteit en het toekomstige Europees Stabiliteitsmechanisme, op terreinen zoals de analyse van schuldhoudbaarheid, het voorbereiden van macro-economische aanpassingsprogramma's voor lidstaten die financiële steun vragen, het controleren van de tenuitvoerlegging van dergelijke programma's, en als agent voor de secundairemarktactiviteiten van de Europese Faciliteit voor Financiële Stabiliteit (zie Beleidskader EMU voor meer informatie).

Overige contacten

Het financieel beheer en de integriteit van de ECB zijn onderworpen aan toezicht. De Statuten van het ESCB en van de ECB voorzien in twee externe controlelagen. Enerzijds wordt een onafhankelijke accountant benoemd om de jaarrekening van de ECB te controleren (op grond van Artikel 27, lid 1, van het ESCB-Statuut). Anderzijds onderzoekt de Europese Rekenkamer de doelmatigheid van het operationeel beheer van de ECB (op grond van Artikel 27, lid 2, van het ESCB-Statuut). Daarnaast valt de ECB onder de regeling van de EU ter bestrijding van fraude. Zie Behoorlijk bestuur.

Net als alle andere EU-instellingen, is de ECB onderworpen aan de uitspraken van het Europees Gerechtshof.