Współpraca europejska

Uwagi ogólne

EBC jest jedną z instytucji Unii Europejskiej, lecz z racji swojego niezależnego statusu i specyfiki wykonywanych zadań zajmuje w strukturach instytucjonalnych UE pozycję szczególną.

Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Traktat) wyznacza EBC jasną misję – utrzymywanie stabilności cen (zob. Polityka pieniężna) – oraz inne zadania (zob. Zadania EBC). Aby móc je wypełniać, EBC uzyskał na mocy Traktatu pełną niezależność od ingerencji politycznych (zob. Niezależność). Niezależność ta oraz przyznane EBC wyłączne kompetencje do określania i realizacji polityki pieniężnej sprawiają, że kontakty EBC z innymi instytucjami mogą mieć jedynie charakter niewiążącego dialogu.

W praktyce EBC utrzymuje bliskie stosunki z innymi organami UE i strefy euro, zarówno na poziomie stanowienia polityki, jak i prac eksperckich. Regularny dialog z innymi instytucjami i partnerami społecznymi jest dla EBC okazją, by zebrać informacje i opinie oraz wyjaśnić swoje decyzje w sprawie polityki pieniężnej, zaś jego partnerom daje możliwość lepszego zrozumienia, co robi EBC oraz jak ich własne działania przekładają się na proces kształtowania cen. Wymiana ta umożliwia lepszy przepływ informacji, sprzyja wzajemnemu zrozumieniu między instytucjami i pozwala omawiać kwestie dotyczące wszystkich stron, przy pełnym poszanowaniu zakresu kompetencji poszczególnych instytucji.

Ponadto Traktat wyraźnie wymaga, by przy wykonywaniu zadań należących do wspólnych kompetencji EBC oraz innych instytucji i organów UE (np. zadań w dziedzinie statystyki) instytucje te ze sobą współpracowały. EBC ma też wkład w proces legislacyjny (art. 282 ust. 5 Traktatu) poprzez opiniowanie tych projektów prawa unijnego i krajowego, które są istotne dla ESBC (zob. Opinie EBC). Poza tym w określonych wypadkach EBC może składać wnioski legislacyjne lub sam wydawać akty prawne UE (zob. Akty prawne EBC).

Więcej informacji znajduje się w artykule The ECB’s relations with European Union institutions and bodies: trends and prospects, Biuletyn Miesięczny, styczeń 2010.

Stosunki z Radą Europejską, Radą UE, Eurogrupą i komitetami przygotowawczymi

Zgodnie z art. 284 Traktatu prezes EBC może uczestniczyć w posiedzeniach Rady UE (zwykle w obradach ministrów gospodarki i finansów państw członkowskich UE – ECOFIN), gdy omawiane zagadnienia są związane z celami i zadaniami ESBC. Rada ECOFIN jest najważniejszym forum koordynacji polityki gospodarczej państw członkowskich. Oprócz oficjalnych posiedzeń miesięcznych spotyka się ona także raz na pół roku na płaszczyźnie nieformalnej, w rozszerzonym składzie obejmującym prezesów krajowych banków centralnych ESBC. W spotkaniach tych uczestniczą także prezes i wiceprezes EBC. Są one okazją do szczerej i otwartej wymiany poglądów.

Prezes EBC jest regularnie zapraszany na spotkania Eurogrupy, tj. comiesięczne nieformalne zebrania ministrów finansów strefy euro, w których uczestniczy także komisarz do spraw gospodarczych i walutowych; omawia się na nich sprawy związane z wspólnymi obowiązkami dotyczącymi euro (art. 1 Protokołu w sprawie Eurogrupy, załączonego do Traktatu).

Relacje EBC z innymi instytucjami unijnymi są coraz ściślejsze, zwłaszcza od kryzysu gospodarczo-finansowego. Na przykład prezes EBC uczestniczy obecnie w posiedzeniach Rady Europejskiej oraz spotkaniach szefów państw i rządów strefy euro, jeśli poruszane na nich kwestie są istotne dla EBC (np. reakcja UE na kryzys gospodarczo-finansowy).

W ramach ogólnych działań na rzecz wzmocnienia wymiaru strefy euro w koordynacji polityki gospodarczej przywódcy tej strefy postanowili organizować co najmniej dwa razy w roku „szczyty euro”, na których będą wyznaczać strategiczne kierunki polityki gospodarczej i fiskalnej strefy euro. Ustalono także, że w związku z centralną rolą, jaką Eurogrupa, Komisja Europejska i EBC odgrywają w bieżącym zarządzaniu strefą euro, co najmniej raz w miesiącu będzie się odbywać spotkanie przewodniczących szczytu euro, Komisji i Eurogrupy, w którym uczestniczyć może prezes EBC (zob. Koordynacja polityki gospodarczej w wymiarze strefy euro).

EBC bierze również udział w spotkaniach organów, które przygotowują wyżej wymienione posiedzenia na szczeblu twórców polityki. W szczególności EBC jest statutowym członkiem Komitetu Ekonomiczno-Finansowego (art. 134 ust. 2 Traktatu), który zrzesza wyższej rangi przedstawicieli ministerstw finansów i banków centralnych państw członkowskich UE oraz Komisji Europejskiej i odgrywa kluczową rolę w przygotowywaniu spotkań Rady ECOFIN. EBC uczestniczy też w posiedzeniach tego komitetu, gdy obraduje on w składzie państw strefy euro (tzw. grupa robocza Eurogrupy, która przygotowuje posiedzenia tego gremium). Ponadto EBC bierze udział w posiedzeniach jeszcze jednego organu konsultacyjnego Unii Europejskiej, a mianowicie Komitetu Polityki Gospodarczej, który przygotowuje prace Rady ECOFIN, w ścisłej współpracy z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym i koncentrując się na polityce strukturalnej.

Zasada uczestnictwa działa także w drugą stronę: zgodnie z Traktatem instytucje UE mogą uczestniczyć – bez prawa głosu – w posiedzeniach Rady Prezesów EBC. Na mocy art. 284 Traktatu przewodniczący Rady UE (oraz jeden przedstawiciel Komisji Europejskiej, zob. niżej) mogą być obecni na posiedzeniach Rady Prezesów i zgłaszać wnioski do dyskusji (w praktyce przewodniczącego Rady UE zastępuje przewodniczący Eurogrupy).

Stosunki z Komisją Europejską

Kolejnym ważnym partnerem EBC jest Komisja Europejska jako organ stojący na straży traktatów UE i inicjator unijnych aktów prawnych. Dialog między Komisją a EBC jest szczególnie istotny, ponieważ Komisja odgrywa ważną rolę w koordynacji polityki gospodarczej oraz wykonuje kilka specjalnych zadań związanych z UGW (np. monitoruje stan finansów publicznych i zakłócenia równowagi makroekonomicznej i zdaje w tym zakresie sprawozdania Radzie UE oraz przeprowadza ocenę stanu konwergencji w państwach członkowskich UE objętych derogacją). Ponadto Komisja ma za zadanie pilnować, by wspólne zasady unijne były właściwie stosowane, a w razie potrzeby – egzekwować ich przestrzeganie za pośrednictwem Europejskigo Trybunału Sprawiedliwości.

Komisarz do spraw gospodarczych i walutowych oraz euro, będący zarazem wiceprzewodniczącym Komisji, może uczestniczyć – bez prawa głosu – w posiedzeniach Rady Prezesów EBC. Kolejną formą kontaktów są wyżej wymienione posiedzenia organów UE i strefy euro, w których obok EBC udział bierze także Komisja. Obie instytucje nawiązały też bliskie stosunki robocze oraz utrzymują zarówno regularne, jak i doraźne kontakty na szczeblu eksperckim (np. w dziedzinie statystyki i systemów płatności).

Kontakty z Parlamentem Europejskim

W społeczeństwach demokratycznych instytucje publiczne, które cieszą się niezależnością, mają obowiązek rozliczania się ze swoich działań. Zgodnie z tą zasadą EBC musi wykazywać, że działa w granicach uprawnień nadanych mu przez Traktat. Parlament Europejski, wybierany bezpośrednio przez obywateli Europy, odgrywa kluczową rolę w rozliczaniu EBC z jego zadań. Szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w osobnej części poświęconej odpowiedzialności.

Ponadto Parlament Europejski bierze udział w procedurze mianowania członków Zarządu EBC poprzez opiniowanie kandydatur rekomendowanych przez Radę UE (art. 283 ust. 2 Traktatu).

Kontakty z unijnymi partnerami społecznymi

EBC utrzymuje także kontakty z unijnymi partnerami społecznymi, zwłaszcza w ramach tzw. dialogu makroekonomicznego, zapoczątkowanego przez Radę Europejską w czerwcu 1999 r. Na tym forum EBC może wyjaśniać obrany przez siebie kierunek polityki pieniężnej i tym samym przyczyniać się do zakotwiczenia oczekiwań inflacyjnych, a zarazem czerpać bezpośrednio od partnerów społecznych informacje na tematy interesujące obie strony dialogu.

Rola EBC w zreformowanej architekturze nadzoru finansowego

EBC w pełni popierał starania, by stworzyć bardziej spójne ramy regulacyjno-nadzorcze obejmujące wszystkie państwa członkowskie, a zwłaszcza ustanowić w tym celu trzy europejskie urzędy nadzoru i Europejską Radę ds. Ryzyka Systemowego (ERRS). Na mocy aktu prawnego Parlamentu Europejskiego i Rady UE powierzono EBC zadanie obsługi sekretariatu ERRS, a tym samym zapewnienie jej wsparcia analitycznego, administracyjnego, logistycznego i statystycznego.

Więcej informacji znajduje się na stronie ERRS.

Rola EBC w ramowych zasadach zarządzania kryzysowego

EBC uczestniczy w niektórych działaniach EFSM i EFSF (a w przyszłości także ESM), np. w analizie zdolności obsługi długu, opracowywaniu programów dostosowań makroekonomicznych dla państw członkowskich ubiegających się o pomoc finansową, monitorowaniu realizacji tych programów oraz przeprowadzaniu w imieniu EFSF operacji na rynkach wtórnych (zob. Ramy polityki w UGW).

Inne kontakty

Rzetelność finansowa i zarządzanie finansami EBC muszą podlegać kontroli. Statut ESBC i EBC określa dwie płaszczyzny kontroli zewnętrznej: z jednej strony roczne sprawozdania finansowe EBC bada niezależna firma audytorska (art. 27 ust. 1 Statutu ESBC), a z drugiej skuteczność zarządzania EBC ocenia Europejski Trybunał Obrachunkowy (art. 27 ust. 2 Statutu ESBC). Dodatkowo EBC jest objęty unijnym programem przeciwdziałania nadużyciom finansowym. Zob. Zasady ładu korporacyjnego.

EBC, podobnie jak wszystkie instytucje unijne, podlega orzecznictwu Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.