Współpraca europejska

Uwagi ogólne

EBC jest jedną z instytucji Unii Europejskiej, przy czym z racji swojego niezależnego statusu i specyfiki wykonywanych przez siebie zadań zajmuje w unijnych strukturach pozycję szczególną.

W Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wyraźnie określono główny cel EBC – utrzymywanie stabilności cen (polityka pieniężna) – i jego pozostałe zadania (zadania EBC). Aby móc je wypełniać, EBC ma zagwarantowaną w Traktacie pełną niezależność od ingerencji politycznych (niezależność). W związku z tym statusem i wyłączną kompetencją EBC do określania i realizacji polityki pieniężnej jego stosunki z innymi instytucjami mogą mieć charakter jedynie niewiążącego dialogu.

W praktyce EBC utrzymuje bliskie relacje z innymi organami UE i strefy euro, na poziomie zarówno politycznym, jak i eksperckim. Regularny dialog z innymi instytucjami i partnerami społecznymi jest dla niego okazją, by zbierać informacje i opinie oraz wyjaśniać swoje decyzje w sprawie polityki pieniężnej, natomiast jego partnerom daje możliwość lepszego zrozumienia zarówno posunięć EBC, jak i wpływu ich własnych działań na proces kształtowania się cen w gospodarce. Dialog ten poprawia przepływ informacji między instytucjami, sprzyja wzajemnemu zrozumieniu i umożliwia dyskusję na tematy istotne dla wszystkich stron, przy pełnym poszanowaniu zakresu kompetencji poszczególnych instytucji.

Ponadto Traktat wyraźnie wymaga, by EBC współpracował z innymi instytucjami i organami unijnymi przy wykonywaniu zadań należących do ich wspólnych kompetencji (np. w dziedzinie statystyki). EBC ma też wkład w stanowienie prawa (art. 282 ust. 5 Traktatu) przez opiniowanie tych projektów prawa unijnego i krajowego, które dotyczą ESBC (opinie EBC). Poza tym w określonych wypadkach EBC może składać wnioski legislacyjne lub sam uchwalać unijne akty prawne (akty prawne EBC).

Więcej informacji znajduje się w artykule The ECB’s relations with European Union institutions and bodies: trends and prospects, Biuletyn Miesięczny, styczeń 2010.

Stosunki z Radą Europejską, Radą UE, Eurogrupą i komitetami przygotowawczymi

Zgodnie z art. 284 Traktatu prezes EBC może uczestniczyć w posiedzeniach Rady UE, gdy omawiane są zagadnienia związane z celami i zadaniami ESBC (zwykle bierze udział w obradach Rady ECOFIN, skupiającej ministrów gospodarki i finansów państw członkowskich UE). Rada ECOFIN jest najważniejszym forum koordynacji polityki gospodarczej państw członkowskich. Oprócz oficjalnych posiedzeń miesięcznych odbywa także nieformalne spotkania półroczne w rozszerzonym składzie, który obejmuje prezesów krajowych banków centralnych z ESBC. W spotkaniach tych uczestniczą także prezes i wiceprezes EBC. Regularnie bierze w nich udział również przewodnicząca Rady ds. Nadzoru, która zdaje sprawę z działań nadzoru bankowego. Jest to okazja do szczerej i otwartej wymiany poglądów.

Prezes EBC jest regularnie zapraszany na spotkania Eurogrupy, tj. comiesięczne nieformalne zebrania ministrów finansów ze strefy euro, w których uczestniczy także komisarz do spraw gospodarczych i walutowych. Omawia się na nich sprawy związane ze wspólnymi obowiązkami dotyczącymi euro (art. 1 protokołu w sprawie Eurogrupy, stanowiącego załącznik do traktatu z Lizbony). Uczestniczy w nich także członek Zarządu EBC odpowiedzialny za sprawy międzynarodowe i europejskie.

Relacje EBC z innymi instytucjami unijnymi są coraz ściślejsze, zwłaszcza od kryzysu gospodarczo-finansowego. Na przykład prezes EBC uczestniczy obecnie w posiedzeniach Rady Europejskiej oraz spotkaniach szefów państw i rządów strefy euro, jeśli poruszane na nich kwestie dotyczą EBC (np. reakcja UE na kryzys gospodarczo-finansowy).

EBC bierze także udział w spotkaniach organów, które przygotowują wymienione posiedzenia na najwyższym szczeblu. W szczególności jest statutowym członkiem Komitetu Ekonomiczno-Finansowego (art. 134 ust. 2 Traktatu), który zrzesza wysokich rangą przedstawicieli ministerstw finansów i banków centralnych krajów UE oraz Komisji Europejskiej i odgrywa kluczową rolę w przygotowywaniu spotkań Rady ECOFIN. EBC uczestniczy też w posiedzeniach Komitetu, gdy obraduje on w składzie państw strefy euro (tzw. grupa robocza Eurogrupy, przygotowująca jej posiedzenia). Ponadto bierze udział w obradach jeszcze jednego unijnego organu konsultacyjnego – Komitetu Polityki Gospodarczej, który w ścisłej współpracy z Komitetem Ekonomiczno-Finansowym przygotowuje prace Rady ECOFIN pod kątem polityki strukturalnej.

Zasada uczestnictwa działa także w drugą stronę: zgodnie z Traktatem przedstawiciele instytucji unijnych mogą brać udział – bez prawa głosu – w posiedzeniach Rady Prezesów EBC. Na mocy art. 284 Traktatu przewodniczący Rady UE (oraz jeden przedstawiciel Komisji Europejskiej, zob. niżej) mogą być obecni na posiedzeniach Rady Prezesów i zgłaszać wnioski do dyskusji (w praktyce przewodniczącego Rady UE zastępuje przewodniczący Eurogrupy).

Stosunki z Komisją Europejską

Kolejnym ważnym partnerem EBC jest Komisja Europejska, jako organ stojący na straży traktatów UE i inicjator unijnych aktów prawnych. Dialog między Komisją a EBC jest szczególnie istotny, ponieważ odgrywa ona ważną rolę w koordynacji polityki gospodarczej oraz wykonuje kilka specjalnych zadań związanych z unią gospodarczą i walutową (UGW), np. monitoruje stan finansów publicznych i zakłócenia równowagi makroekonomicznej, zdaje w tym zakresie sprawozdanie Radzie UE oraz przeprowadza ocenę stanu konwergencji w państwach członkowskich objętych derogacją. Ponadto Komisja dba o to, by wspólne przepisy unijne były właściwie stosowane, a w razie potrzeby egzekwuje ich przestrzeganie za pośrednictwem Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.

W posiedzeniach Rady Prezesów EBC może uczestniczyć – bez prawa głosu – wiceprzewodniczący Komisji Europejskiej do spraw euro i dialogu społecznego oraz stabilności finansowej, usług finansowych i unii rynków kapitałowych. Okazją do kontaktów między EBC i Komisją są też wyżej wymienione posiedzenia organów UE i strefy euro. Obie instytucje wypracowały także bliskie stosunki robocze i utrzymują regularne i doraźne kontakty na szczeblu eksperckim (np. w dziedzinach statystyki i systemów płatności).

Kontakty z Parlamentem Europejskim

W społeczeństwach demokratycznych niezależne instytucje publiczne mają obowiązek rozliczania się ze swoich działań. Zgodnie z tą zasadą EBC musi wykazywać, że działa w granicach uprawnień nadanych mu w traktatach. Kluczową rolę w rozliczaniu EBC z jego zadań odgrywa Parlament Europejski, którego posłowie są wybierani bezpośrednio przez obywateli Europy. Szczegółowe informacje na ten temat znajdują się w części poświęconej odpowiedzialności demokratycznej.

Ponadto Parlament bierze udział w procedurze mianowania członków Zarządu EBC: opiniuje kandydatury rekomendowane przez Radę UE (art. 283 ust. 2 Traktatu).

Kontakty z unijnymi partnerami społecznymi

EBC utrzymuje także kontakty z unijnymi partnerami społecznymi, zwłaszcza w ramach tzw. dialogu makroekonomicznego, zapoczątkowanego przez Radę Europejską w czerwcu 1999. Na tym forum EBC może wyjaśniać swoje działania w zakresie polityki pieniężnej i tym samym przyczyniać się do zakotwiczenia oczekiwań inflacyjnych, a zarazem pozyskiwać bezpośrednio od partnerów społecznych informacje na tematy ważne dla obu stron.

Rola EBC w reformie architektury nadzoru finansowego

EBC mocno wspierał działania zmierzające do stworzenia spójniejszych ram regulacyjno-nadzorczych obejmujących wszystkie państwa członkowskie, w tym powołanie trzech europejskich urzędów nadzoru i Europejskiej Rady ds. Ryzyka Systemowego (ERRS). Obecnie na mocy aktu prawnego Parlamentu Europejskiego i Rady UE odpowiada za obsługę sekretariatu ERRS, tj. zapewnia jej wsparcie analityczne, administracyjne i logistyczne.

Więcej informacji znajduje się na stronie ERRS.

Rola EBC w zarządzaniu kryzysowym

EBC wspiera Komisję Europejską i ESM – europejski mechanizm stabilności – w nadzorowaniu państw członkowskich ubiegających się o pomoc finansową (nadzór programowy) oraz tych, które już ją otrzymały (nadzór poprogramowy); zob. ramy polityki w UGW.

Inne kontakty

Rzetelność finansowa i zarządzanie finansami EBC muszą podlegać kontroli. Statut ESBC i EBC określa dwie płaszczyzny kontroli zewnętrznej: niezależna firma audytorska bada roczne sprawozdania finansowe (art. 27 ust. 1 Statutu ESBC), a Europejski Trybunał Obrachunkowy ocenia skuteczność zarządzania EBC (art. 27 ust. 2 Statutu ESBC). Dodatkowo EBC jest objęty unijnym programem przeciwdziałania nadużyciom finansowym. Zob. zarządzanie wewnętrzne.

EBC, tak jak pozostałe instytucje unijne, podlega orzecznictwu Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości.