Παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική

Η παγκόσμια χρηματοπιστωτική και οικονομική κρίση αποτέλεσε το έναυσμα για έναν ευρύ διάλογο όσον αφορά τη δομή και τη λειτουργία του διεθνούς νομισματικού και χρηματοπιστωτικού συστήματος. Οι συμφωνίες στις οποίες κατέληξαν οι ηγέτες των χωρών της Ομάδας των 20 (G20) και τα μέτρα που έλαβε το ΔΝΤ τα τελευταία χρόνια περιγράφονται παρακάτω.

Ομάδα των 20 (G20)

Μετά την πρώτη τους σύνοδο τον Νοέμβριο του 2008 στην Ουάσιγκτον, οι αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων ("οι ηγέτες") των μελών της Ομάδας των 20 (G20) συνήλθαν τον Απρίλιο του 2009 στο Λονδίνο σε δεύτερη σύνοδο. Οι εν λόγω ηγέτες:

  • ζήτησαν την ανάληψη δράσης στους τομείς της ρύθμισης του χρηματοπιστωτικού συστήματος και της μακροοικονομικής πολιτικής·
  • υπογράμμισαν την προσήλωσή τους στην ανοικτή αγορά και στο ελεύθερο εμπόριο·
  • συμφώνησαν να προχωρήσουν σε ενέργειες για τη χρηματοδότηση και μεταρρύθμιση των διεθνών οικονομικών οργανισμών·
  • συμφώνησαν στην επέκταση του Φόρουμ Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας, στην ανάθεση σε αυτό ενισχυμένων αρμοδιοτήτων και στην επανίδρυσή του ως Συμβουλίου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΣΧΣ) με ισχυρότερη θεσμική βάση και βελτιωμένες ικανότητες.

Στη σύνοδο του Πίτσμπουργκ τον Σεπτέμβριο του 2009, οι ηγέτες της G20 προέβησαν στις ακόλουθες ενέργειες:

  • Επιβεβαίωσαν ότι παραμένουν προσηλωμένοι στη διεθνή συνεργασία για την αντιμετώπιση των προκλήσεων πολιτικής σε παγκόσμιο επίπεδο. Επισημαίνοντας τον ρόλο της G20 στον σχεδιασμό μέτρων για την αντιμετώπιση της παγκόσμιας χρηματοπιστωτικής κρίσης, οι ηγέτες την ανακήρυξαν ως το πρώτο φόρουμ για τη διεθνή οικονομική συνεργασία.
  • Δρομολόγησαν το Πλαίσιο της G20 για μια ισχυρή, διατηρήσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη, σκοπός του οποίου είναι να συμβάλει στη διαχείριση της μετάβασης από την κρίση προς ένα ισχυρό, διατηρήσιμο και ισορροπημένο μοντέλο παγκόσμιας ανάπτυξης, καθώς και να αντιμετωπίσει ορισμένες παγκόσμιες ανισορροπίες που συνέβαλαν στη χρηματοπιστωτική κρίση. Το Πλαίσιο περιλαμβάνει μια διαδικασία αμοιβαίας αξιολόγησης του κατά πόσον οι εθνικές και περιφερειακές πολιτικές και τα πλαίσια πολιτικής των μελών της G20 είναι συμβατά μεταξύ τους και συνάδουν με την επιδιωκόμενη ισχυρή, διατηρήσιμη και ισορροπημένη ανάπτυξη. Τα μέλη της G20 καθόρισαν τα πλαίσια πολιτικής τους βάσει κοινού προτύπου και η συμβολή της Προεδρίας της ΕΕ, της Ευρωομάδας, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ ήταν κοινή για τη ζώνη του ευρώ και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αξιοποιώντας την εμπειρία του στη διμερή και πολυμερή εποπτεία, το ΔΝΤ θα συνδράμει τα μέλη της G20 στη διαδικασία αμοιβαίας αξιολόγησης, αντλώντας στοιχεία από άλλους διεθνείς οργανισμούς, συμπεριλαμβανομένου του Συμβούλιου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας όσον αφορά τη χρηματοπιστωτική πολιτική.
  • Έλαβαν γνώση της σημαντικής προόδου που επιτελέστηκε σε διάφορους τομείς ρύθμισης και εποπτείας, αλλά αναγνώρισαν ότι πρέπει να καταβληθούν ακόμη μεγαλύτερες προσπάθειες. Βασιζόμενοι στη δήλωση των υπουργών οικονομικών και των διοικητών των κεντρικών τραπεζών της G20 σχετικά με την ανάληψη περαιτέρω ενεργειών για την ενδυνάμωση του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος, προσδιόρισαν τέσσερις βασικούς άξονες εργασιών (ενίσχυση της ποιότητας του κεφαλαίου και άμβλυνση της υπερκυκλικότητας, μεταρρύθμιση του πλαισίου αμοιβών, βελτίωση των αγορών εξωχρηματιστηριακών παραγώγων, αντιμετώπιση προβλημάτων που αφορούν ομίλους και ιδρύματα με διασυνοριακή παρουσία και συστημικώς σημαντικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα). Επιπλέον, όλα τα σημαντικά χρηματοπιστωτικά κέντρα της G20 δεσμεύθηκαν να υιοθετήσουν το πλαίσιο κεφαλαιακής επάρκειας Βασιλεία ΙΙ μέχρι το 2011.

Στην τέταρτη σύνοδό τους στο Τορόντο τον Ιούνιο του 2010, οι ηγέτες της G20 προέβησαν στις ακόλουθες ενέργειες:

  • Εξέτασαν την πρόοδο που επιτελέστηκε σε σχέση με τις δεσμεύσεις που είχαν αναλάβει στην προηγούμενη σύνοδο στο Πίτσμπουργκ και ολοκλήρωσαν το πρώτο στάδιο της διαδικασίας αμοιβαίας αξιολόγησης του Πλαισίου της G20. Συμφώνησαν επί ορισμένων συγκεκριμένων δεσμεύσεων, π.χ. οι προηγμένες χώρες με ελλείμματα δεσμεύθηκαν να αναλάβουν ενέργειες για την τόνωση της εθνικής τους αποταμίευσης και οι οικονομίες με πλεονάσματα να πραγματοποιήσουν μεταρρυθμίσεις για να περιορίσουν την εξάρτησή τους από την εξωτερική ζήτηση και να στηριχθούν περισσότερο σε εγχώριες πηγές ανάπτυξης. Οι αναδυόμενες οικονομίες με πλεονάσματα δεσμεύθηκαν να πραγματοποιήσουν μεταρρυθμίσεις για την ενίσχυση των δικτύων κοινωνικής προστασίας, προκειμένου να βοηθήσουν στη μείωση των αποταμιεύσεων για λόγους πρόνοιας και να τονώσουν την ιδιωτική δαπάνη, καθώς και να αυξήσουν την ευελιξία της συναλλαγματικής ισοτιμίας ώστε να αντανακλά τις εξελίξεις στα υποκείμενα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη. Επιπλέον, όλα τα μέλη της G20 δεσμεύθηκαν να ξεκινήσουν διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις για την τόνωση της οικονομικής ανάπτυξης.
  • Υπενθύμισαν τη σημαντική πρόοδο που επιτελέστηκε σε τομείς όπως η προληπτική εποπτεία, η βελτίωση της διαχείρισης κινδύνων και η προαγωγή της διαφάνειας για την ενδυνάμωση του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος. Ταυτόχρονα, αναγνώρισαν ότι απαιτούνται περισσότερες εργασίες προκειμένου να επιτευχθούν οι δεσμεύσεις που είχαν αναληφθεί κατά τις τρεις πρόσφατες συνόδους και προσδιόρισαν τέσσερις άξονες για το πρόγραμμα της G20 σχετικά με τις χρηματοπιστωτικές κανονιστικές μεταρρυθμίσεις (νέο πλαίσιο κεφαλαιακής επάρκειας, αποτελεσματική εποπτεία, αντιμετώπιση συστημικώς σημαντικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων και διαφανείς διεθνείς αξιολογήσεις και αξιολόγηση μεταξύ εταίρων).

Στην πέμπτη σύνοδό τους στη Σεούλ τον Νοέμβριο του 2010, οι ηγέτες της G20 προέβησαν στις ακόλουθες ενέργειες:

  • Συμφώνησαν επί του "Σχεδίου Δράσης της Σεούλ”, αναλαμβάνοντας συγκεκριμένες δεσμεύσεις πολιτικής για την προώθηση των σκοπών του πλαισίου της G20.
  • Επικύρωσαν τα αποτελέσματα στα οποία είχαν καταλήξει σημαντικοί άξονες του προπαρασκευαστικού έργου εν όψει της συνόδου, ιδίως τη μεταρρύθμιση των ποσοστώσεων και της διακυβέρνησης του ΔΝΤ, καθώς και τα βασικά στοιχεία για μετασχηματισμό του χρηματοπιστωτικού συστήματος, με την αντιμετώπιση των βαθύτερων αιτίων της κρίσης, συμπεριλαμβανομένου του έργου της Επιτροπής της Βασιλείας.
  • Αναγνώρισαν ότι η G20 πρέπει να επιληφθεί και ζητημάτων τα οποία αφορούν τη μεγάλη, μη εκπροσωπούμενη, ομάδα των αναπτυσσόμενων και χαμηλού εισοδήματος χωρών.

Στη σύνοδο των Καννών στις 3-4 Νοεμβρίου 2011 οι ηγέτες της G20 επιβεβαίωσαν εκ νέου τη δέσμευση που είχαν αναλάβει να εργαστούν από κοινού και να συντονίσουν τις αντίστοιχες πολιτικές τους. Οι ηγέτες προέβησαν στις ακόλουθες ενέργειες:

  • Κατέληξαν σε συμφωνία επί του Σχεδίου Δράσης των Καννών για την ανάπτυξη και τις θέσεις εργασίας, θεσπίζοντας βραχυμεσοπρόθεσμα μέτρα πολιτικής συγκεκριμένα για κάθε χώρα, με σκοπό να θέσουν την παγκόσμια οικονομία σε μια ισχυρότερη, πιο βιώσιμη και ισορροπημένη τροχιά ανάπτυξης.
  • Ενέκριναν μέτρα για να ενδυναμώσουν την ανθεκτικότητα του διεθνούς νομισματικού συστήματος. Επικύρωσαν τη συμφωνία των υπουργών οικονομικών και των διοικητών των κεντρικών τραπεζών τους σχετικά με i) την εξαγωγή συνεκτικών συμπερασμάτων ως κατευθύνσεων για τη διαχείριση κεφαλαιακών ροών, ii) την υιοθέτηση κοινών αρχών συνεργασίας μεταξύ του ΔΝΤ και των περιφερειακών χρηματοδοτικών μηχανισμών και iii) την ανάληψη σχεδίου δράσης για τις αγορές ομολόγων σε τοπικό νόμισμα. Επιπλέον, οι ηγέτες στήριξαν το ΔΝΤ στην πρότασή του για μια νέα γραμμή προληπτικού χαρακτήρα και ρευστότητας (precautionary and liquidity line) με σκοπό την παροχή ευέλικτης βραχυπρόθεσμης ρευστότητας, κατά περίπτωση, σε χώρες με ισχυρές πολιτικές και θεμελιώδη μακροοικονομικά μεγέθη οι οποίες αντιμετωπίζουν εξωγενείς διαταραχές·
  • Σημείωσαν περαιτέρω πρόοδο προς την κατεύθυνση της μεταρρύθμισης του χρηματοπιστωτικού τομέα. Οι ηγέτες επικύρωσαν την εφαρμογή ενοποιημένης δέσμης μέτρων πολιτικής με σκοπό την αντιμετώπιση των κινδύνων για το παγκόσμιο χρηματοπιστωτικό σύστημα από τα συστημικώς σημαντικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, καθώς και τις βασικές ημερομηνίες εφαρμογής των μέτρων αυτών. Ειδικά μέτρα επικεντρώνονται στα παγκόσμια συστημικώς σημαντικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα, στα οποία θα επιβληθεί ενισχυμένη εποπτεία, νέα διεθνή πρότυπα για τα καθεστώτα εξυγίανσης, καθώς και πρόσθετες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας. Κάλεσαν επίσης τις χώρες να εκπληρώσουν τη δέσμευσή τους να εφαρμόσουν πλήρως και με συνέπεια το πλαίσιο Βασιλεία ΙΙ, καθώς και τις πρόσθετες απαιτήσεις του πλαισίου Βασιλεία ΙΙ-5 και τα πρότυπα κεφαλαιακής επάρκειας και ρευστότητας του πλαισίου Βασιλεία ΙΙΙ.

Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ): Πρόσφατες εξελίξεις

Το ΔΝΤ εξακολούθησε να στηρίζει τα διεθνή μέτρα για την αντιμετώπιση της χρηματοπιστωτικής κρίσης με ενισχυμένη εποπτεία και παροχή συμβουλών σε επίπεδο πολιτικής, καθώς και με χρηματοοικονομική στήριξη προς τα κράτη μέλη του.

  • Σε συνέχεια των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι ηγέτες της G20 στη σύνοδο του Λονδίνου τον Απρίλιο του 2009 να ενισχύσουν τους διαθέσιμους πόρους των διεθνών οικονομικών οργανισμών, τον Μάρτιο του 2011 τέθηκαν σε ισχύ οι αναμορφωμένες και επαυξημένες νέες συμφωνίες δανεισμού (New Arrangements to Borrow - NAB). Ο αριθμός των μελών που συμμετέχουν στις εν λόγω συμφωνίες διευρύνθηκε από 26 σε 40 και το συνολικό ύψος αυτών των πιστωτικών γραμμών προς το ΔΝΤ αυξήθηκε από 34 δισεκ. σε 369,9 δισεκ. ειδικά τραβηκτικά δικαιώματα (ΕΤΔ). Οι περισσότερες διμερείς συμβάσεις δανεισμού και αγοράς γραμματίων, ύψους περίπου 196 δισεκ. ΕΤΔ, οι οποίες συνήφθησαν από το 2009 και μετά μεταξύ του ΔΝΤ και των χωρών μελών του, θα ενσωματωθούν σταδιακά στις νέες συμφωνίες δανεισμού.
  • Τον Νοέμβριο 2011 το ΔΝΤ συμφώνησε να τροποποιήσει περαιτέρω τα χρηματοδοτικά του εργαλεία για να καλύψει τις ανάγκες ρευστότητας χωρών με εύρωστα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη οι οποίες επηρεάζονται από τη μετάδοση δυσμενών επιδράσεων. Προς τον σκοπό αυτό, αποφασίστηκε να αυξηθεί η ευελιξία της πιστωτικής γραμμής προληπτικού χαρακτήρα (Precautionary Credit Line), η οποία δημιουργήθηκε τον Αύγουστο του 2010, έτσι ώστε να μπορεί να χρησιμοποιείται από μέλη με υπαρκτές ανάγκες στο ισοζύγιο πληρωμών τους, αλλά και να μπορούν να συνάπτονται συμβάσεις εξάμηνης διάρκειας, πέραν των ήδη προβλεπόμενων διάρκειας ενός έτους και δύο ετών. Με δεδομένες τις αλλαγές αυτές, η πιστωτική γραμμή προληπτικού χαρακτήρα μετονομάστηκε σε γραμμή προληπτικού χαρακτήρα και ρευστότητας (Precautionary and Liquidity Line).
  • Επίσης, η G20 και η Εκτελεστική Επιτροπή του ΔΝΤ αντάλλαξαν απόψεις το 2011 σχετικά με τη σύνθεση της δέσμης νομισμάτων με βάση την οποία προσδιορίζεται η αξία των ΕΤΔ. Επιβεβαίωσαν ότι η σύνθεση της δέσμης νομισμάτων θα πρέπει να συνεχίσει να αντανακλά τον σχετικό ρόλο των νομισμάτων στις παγκόσμιες εμπορικές συναλλαγές και στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα και ότι εξακολουθούν να ισχύουν οι αρχές που διέπουν την αποτίμηση των ειδικών τραβηκτικών δικαιωμάτων, όπως η αρχή της σταθερότητας έναντι των κύριων νομισμάτων, παρόλο που πρέπει να αποσαφηνιστούν περαιτέρω τα κριτήρια για την ένταξη νομισμάτων στη δέσμη. Όσον αφορά τη σημερινή δέσμη των τεσσάρων νομισμάτων, η συμμετοχή του ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2011 ορίστηκε σε 42,3 λεπτά του ευρώ, η οποία αναλογούσε στο 37,4% της δέσμης νομισμάτων.
  • Μια από τις βασικές δραστηριότητες του ΔΝΤ, η εποπτεία επανεξετάστηκε το 2011 στο πλαίσιο της τακτικής αξιολόγησής της ανά τριετία. Στην εν λόγω άσκηση εξετάστηκαν τα χρήσιμα για την εποπτεία διδάγματα από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση και έγινε ανασκόπηση της προόδου που έχει σημειωθεί από το 2008 (όπου εντάσσονται μεταξύ άλλων και οι νέες εκθέσεις για τη μετάδοση των επιδράσεων που αναφέρθηκαν ανωτέρω και η εφαρμογή της απόφασης σχετικά με τη διμερή εποπτεία των πολιτικών των μελών η οποία ελήφθη το 2007). Λόγω των υπό εξέταση ζητημάτων, η ανασκόπηση ήταν ιδιαίτερα αυστηρή και περιεκτική. Συμφωνήθηκε ότι το πλαίσιο εποπτείας θα πρέπει να είναι πιο ολοκληρωμένο, αμερόληπτο και αποτελεσματικό, ούτως ώστε να εντοπίζει αλλά και να αντιμετωπίζει καλύτερα τους κινδύνους για την οικονομική και χρηματοπιστωτική σταθερότητα, συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου μετάδοσης των επιδράσεων. Σχέδιο δράσης το οποίο παρουσίασε ο Γενικός Διευθυντής του ΔΝΤ θα χαράξει τη μελλοντική πορεία όσον αφορά τις έξι βασικές πτυχές που χρήζουν περαιτέρω βελτίωσης, όπως: i) διασυνδέσεις, ii) αξιολόγηση κινδύνων, iii) χρηματοπιστωτική σταθερότητα, iv) εξωτερική σταθερότητα, v) νομικό πλαίσιο και vi) αρωγή προς τις συστάσεις πολιτικής του ΔΝΤ και συμμόρφωση με αυτές.