Globalna architektura finansowa

Światowy kryzys finansowo-gospodarczy wywołał szeroką debatę dotyczącą struktury i funkcjonowania międzynarodowego systemu walutowego i finansowego. Poniżej przedstawiono uzgodnienia przywódców państw G-20 i działania podjęte przez MFW w ostatnich latach.

G-20

Po pierwszym spotkaniu, które odbyło się w listopadzie 2008 r. w Waszyngtonie, szefowie państw i rządów („przywódcy”) państw należących do grupy G-20 spotkali się w kwietniu 2009 r. na drugim szczycie w Londynie. Na tym spotkaniu:

  • wezwali do podjęcia działań w dziedzinie regulacji finansowych i polityki makroekonomicznej;
  • podkreślili swoje zaangażowanie na rzecz otwarcia rynków i liberalizacji handlu;
  • uzgodnili działania w zakresie zapewnienia finansowania międzynarodowym instytucjom finansowym i ich zreformowania;
  • postanowili rozszerzyć Forum Stabilności Finansowej poprzez przekształcenie go w Radę Stabilności Finansowej, z mocniejszym mandatem i bazą instytucjonalną oraz większymi możliwościami.

Na szczycie w Pittsburghu we wrześniu 2009 r. przywódcy państw G-20:

  • potwierdzili niezmienność swojego zobowiązania do współpracy międzynarodowej przy rozwiązywaniu globalnych problemów w dziedzinie polityki. W uznaniu roli, jaką odegrała grupa G-20 w opracowywaniu reakcji na światowy kryzys finansowy, przywódcy państw postanowili, że grupa ta będzie stanowić pierwsze forum międzynarodowej współpracy gospodarczej;
  • wprowadzili Ramowe zasady G-20 na rzecz silnego, trwałego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, które mają ułatwić przejście od reakcji na kryzys do osiągniecia silnego, trwałego i zrównoważonego wzrostu na całym świecie, a także likwidację zakłóceń równowagi, które przyczyniły się do kryzysu finansowego. Ramowe zasady G-20 obejmują m.in. proces wzajemnej oceny spójności krajowych i regionalnych ram i rozwiązań politycznych stosowanych przez poszczególnych członków G-20 oraz ich spójności z celem, jakim jest osiągnięcie silnego, trwałego i zrównoważonego wzrostu. Poszczególne państwa G-20 określiły ramowe zasady swojej polityki zgodnie z uzgodnionym wzorcem, a prezydencja UE, Eurogrupa, Komisja Europejska i EBC wspólnie przedstawiły udział strefy euro i Unii Europejskiej. MFW, opierając się na swoim doświadczeniu w nadzorze dwu- i wielostronnym, będzie wspierać członków G-20 w tym procesie wzajemnej oceny, z wykorzystaniem informacji dostarczonych przez inne organizacje międzynarodowe, w tym Radę Stabilności Finansowej (w odniesieniu do polityki finansowej);
  • odnotowali istotne postępy osiągnięte w różnych obszarach regulacji i nadzoru, ale jednocześnie przyznali, że jeszcze wiele pozostaje do zrobienia. W nawiązaniu do oświadczenia ministrów i prezesów banków centralnych państw G-20 w sprawie kolejnych kroków zmierzających do wzmocnienia międzynarodowego systemu finansowego podzielono dalsze prace na cztery kluczowe obszary: budowanie kapitału wysokiej jakości i ograniczanie procykliczności; reforma praktyki postępowania w dziedzinie wynagrodzeń; poprawa rynku pozagiełdowych instrumentów pochodnych; uporządkowanie kwestii restrukturyzacji transgranicznych oraz instytucji finansowych o znaczeniu systemowym. Ponadto wszystkie wielkie ośrodki finansowe w G-20 zobowiązały się do wprowadzenia umowy bazylejskiej II do 2011 r.

Na czwartym szczycie w Toronto w czerwcu 2010 r. przywódcy państw G-20:

  • omówili stan realizacji zobowiązań podjętych na poprzednim szczycie w Pittsburghu i zakończyli pierwszy etap procesu wzajemnej oceny w zakresie Ramowych zasad G-20. Uzgodnili szereg konkretnych zobowiązań, np. zobowiązania krajów rozwiniętych, w których występuje deficyt, do zwiększenia oszczędności krajowych czy zobowiązania krajów wykazujących nadwyżkę do podjęcia reform na rzecz ograniczenia swojej zależności od popytu zagranicznego i do większego skoncentrowania się na krajowych źródłach wzrostu gospodarczego. Gospodarki rozwijające się, które wykazują nadwyżkę, zobowiązały się do podjęcia reform na rzecz wzmocnienia sieci bezpieczeństwa socjalnego w celu ograniczenia zapobiegawczych oszczędności i pobudzenia wydatków prywatnych oraz do zwiększenia elastyczności kursów walutowych, tak by odzwierciedlały aktualne warunki gospodarcze. Ponadto wszyscy członkowie G-20 zobowiązali się do podjęcia reform strukturalnych na rzecz pobudzenia wzrostu gospodarczego;
  • przypomnieli o znacznych postępach osiągniętych w takich dziedzinach jak nadzór ostrożnościowy, poprawa zarządzania ryzykiem i zwiększanie przejrzystości działania w celu wzmocnienia światowego systemu finansowego. Przyznali jednocześnie, że trzeba jeszcze dalszych działań, by wywiązać się ze zobowiązań podjętych na trzech ostatnich szczytach, oraz wyznaczyli cztery filary programu reform regulacji finansowych G-20: nowa umowa kapitałowa, skuteczny nadzór, kwestia instytucji finansowych o znaczeniu systemowym oraz przejrzyste oceny międzynarodowe i wzajemne.

Na piątym szczycie w Seulu w listopadzie 2010 r. przywódcy państw G-20:

  • uzgodnili tzw. seulski plan działania, zawierający konkretne zobowiązania do postępów w osiąganiu celów wskazanych w Ramowych zasadach G-20;
  • zatwierdzili wyniki prac w kilku głównych obszarach zadaniowych, osiągnięte w ramach przygotowań do szczytu, w tym reformy udziałów w MFW i zarządzania MFW oraz podstawowe elementy potrzebne do transformacji systemu finansowego poprzez zajęcie się praprzyczynami kryzysu, w tym prace Komitetu Bazylejskiego;
  • uznali, że G-20 powinna zająć się także sprawami dotyczącymi dużej, niereprezentowanej grupy krajów rozwijających się i o niskich dochodach.

Na szczycie w Cannes 3–4 listopada 2011 r. przywódcy państw G-20 ponowili swoje zobowiązanie do współpracy i koordynacji polityki między krajami. W wyniku tego spotkania:

  • osiągnęli porozumienie w sprawie tzw. canneńskiego planu działania na rzecz wzrostu i zatrudnienia, zawierającego krótko- i średniookresowe środki dotyczące poszczególnych krajów, aby skierować gospodarkę światową na ścieżkę silniejszego, trwalszego i bardziej zrównoważonego wzrostu;
  • przyjęli środki na rzecz wzmocnienia odporności międzynarodowego systemu walutowego. Zatwierdzili uzgodnienia poczynione przez ministrów finansów i prezesów banków centralnych w sprawie i) spójnych wniosków dotyczących zarządzania przepływami kapitału, ii) wspólnych zasad współpracy między MFW a regionalnymi rozwiązaniami finansowymi (Regional Financial Arrangements, RFA), iii) planu działania dotyczącego rynków obligacji w walutach lokalnych. Ponadto przywódcy wsparli MFW przy wprowadzaniu nowej linii zapobiegawczo-płynnościowej (Precautionary and Liquidity Line, PLL), służącej do dostarczania elastycznej, krótkoterminowej płynności krajom o silnej polityce i danych fundamentalnych, zagrożonym szokami zewnętrznymi (przy czym każdy przypadek jest analizowany osobno);
  • poczynili dalsze postępy w reformowaniu sektora finansowego. Zatwierdzili wdrożenie zintegrowanego zestawu środków mających przeciwdziałać zagrożeniom, jakie dla światowego systemu finansowego stanowią instytucje finansowe o znaczeniu systemowym, a także harmonogram wdrażania tych środków. Specjalne środki dotyczą instytucji finansowych o globalnym znaczeniu systemowym, w stosunku do których obowiązywać będą wzmożony nadzór, nowy międzynarodowy standard restrukturyzacji oraz dodatkowe wymogi kapitałowe. Wezwali także organy legislacyjne, by wywiązały się z zobowiązania do pełnego i spójnego wdrożenia umowy kapitałowej Bazylea II oraz dodatkowych wymagań Bazylei II-5 i standardów kapitałowych i płynnościowych Bazylei III.

Międzynarodowy Fundusz Walutowy: najnowsze wydarzenia

Międzynarodowy Fundusz Walutowy (MFW) nadal wspomagał globalną reakcję na kryzys finansowy poprzez wzmożony nadzór i konsultacje w dziedzinie polityki oraz udzielanie wsparcia finansowego swoim członkom.

  • Zgodnie z zobowiązaniem podjętym przez przywódców państw G-20 na londyńskim szczycie z kwietnia 2009 r., dotyczących zwiększenia dostępności zasobów dla międzynarodowych instytucji finansowych, w marcu 2011 r. weszły w życie znowelizowane i rozszerzone porozumienia pożyczkowe (New Arrangements to Borrow, NAB), czyli linie pożyczkowe dla MFW. Liczba uczestników tych porozumień zwiększyła się z 26 do 40, a ich łączna kwota wzrosła z 34 mld do 369,9 mld XDR. Z czasem porozumienia mają objąć większość dwustronnych umów pożyczek i kupna obligacji zawartych od 2009 r. między MFW i jego członkami, na łączną kwotę 196 mld XDR.
  • W listopadzie 2011 r. MFW zgodził się jeszcze bardziej zmodyfikować swoje instrumenty pożyczkowe, by móc zaspokajać potrzeby płynnościowe krajów mających dobre wyniki fundamentalne, ale narażonych na rozprzestrzenianie się skutków kryzysu. W tej sytuacji postanowiono zwiększyć elastyczność zapobiegawczej linii kredytowej (Precautionary Credit Line, PCL) utworzonej w sierpniu 2010 r. poprzez zezwolenie na jej używanie przez członków, których bilans płatniczy tego wymaga, oraz przez dopuszczenie dodatkowej 6-miesięcznej linii jako uzupełnienia istniejących linii 1- i 2-letniej. Z uwagi na te zmiany zapobiegawczą linię kredytową przemianowano na linię zapobiegawczo-płynnościową.
  • W 2011 r. grupa G-20 i MFW wymieniły także poglądy na temat składu koszyka walut, na podstawie którego określa się wartość SDR. Potwierdzono, że skład koszyka powinien nadal odzwierciedlać relatywną rolę poszczególnych walut w światowym handlu i systemie finansowym oraz że zasady wyceny SDR, w tym stabilność głównych walut, pozostają w mocy, choć konieczne jest doprecyzowanie kryteriów uwzględniania walut w koszyku. W obecnym, składającym się z czterech walut, udział euro określono 1 stycznia 2011 r. na 42,3 centa, czyli 37,4%.
  • W 2011 r. dokonano regularnego trzyletniego przeglądu nadzoru nad podstawową działalnością MFW. Uwzględniono przy tym wnioski dotyczące nadzoru płynące ze światowego kryzysu finansowego oraz odnotowano postępy osiągnięte od 2008 r. (w tym nowe raporty o rozprzestrzenianiu się skutków kryzysu, wspomniane powyżej, oraz wdrożenie decyzji z 2007 r. w sprawie dwustronnego nadzoru nad polityką państw członkowskich). Z tego powodu przegląd był bardzo obszerny i drobiazgowy. Uzgodniono, że ramy nadzoru powinny być bardziej zintegrowane, bezstronne i skuteczne, tak by można lepiej rozpoznawać i likwidować zagrożenia dla stabilności gospodarczej i finansowej, w tym ryzyko roznoszenia się niekorzystnych zjawisk na inne kraje. Dyrektor zarządzający MFW przedstawi plan działania określający dalsze postępowanie w sześciu kluczowych dziedzinach, które wskazano jako wymagające dalszej poprawy: i) wzajemne powiązania, ii) ocena ryzyka, iii) stabilność finansowa, iv) stabilność zewnętrzna, v) ramy prawne, vi) zobowiązania wynikające z zaleceń MFW w dziedzinie polityki i ich przestrzeganie.