Ποια είναι η διαφορά μεταξύ ονομαστικών και πραγματικών επιτοκίων;

25 Μαΐου 2016

Επιτόκιο είναι το κόστος των πιστώσεων ή η απόδοση των αποταμιεύσεων. Εάν ένα άτομο λαμβάνει δάνειο από μια τράπεζα, το επιτόκιο είναι το κόστος που καταβάλλει για το δάνειο αυτό. Εάν αποταμιεύει χρήματα σε μια τράπεζα, το επιτόκιο είναι η απόδοση που λαμβάνει για τις αποταμιεύσεις του.

Οι οικονομολόγοι κάνουν διάκριση μεταξύ «ονομαστικών» και «πραγματικών» επιτοκίων. Όμως ποια είναι η διαφορά τους και γιατί είναι σημαντική;

Ονομαστικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο που συμφωνείται και καταβάλλεται. Για παράδειγμα, είναι το επιτόκιο που καταβάλλουν οι ιδιοκτήτες κατοικίας επί του στεγαστικού δανείου τους ή η απόδοση που λαμβάνουν οι αποταμιευτές για τις καταθέσεις τους. Οι δανειολήπτες καταβάλλουν το ονομαστικό επιτόκιο, ενώ οι αποταμιευτές το λαμβάνουν.

Ωστόσο, σημαντικό για τους δανειολήπτες και για τους αποταμιευτές δεν είναι μόνο το ποσό που καταβάλλεται ή λαμβάνεται σε ονομαστικούς όρους, αλλά και η ποσότητα των αγαθών, των υπηρεσιών ή ο,τιδήποτε άλλο θα μπορούσαν να αγοράσουν με το ποσό αυτό. Αυτό αποκαλείται από τους οικονομολόγους αγοραστική δύναμη του χρήματος, η οποία συνήθως μειώνεται με την πάροδο του χρόνου καθώς οι τιμές αυξάνονται λόγω του πληθωρισμού.

Αφαιρώντας αυτήν την απώλεια της αγοραστικής δύναμης από το ονομαστικό επιτόκιο οι δανειολήπτες και οι αποταμιευτές μπορούν να προσδιορίσουν το πραγματικό επιτόκιο επί των δανείων και των αποταμιεύσεών τους.

Παράδειγμα

Ένας αποταμιευτής που καταθέτει 1.000 ευρώ σε έναν λογαριασμό για ένα έτος μπορεί να λάβει ονομαστικό επιτόκιο 2,5%. Επομένως, σε διάστημα ενός έτους θα αποκομίσει 1.025 ευρώ. Ωστόσο, εάν οι τιμές αυξηθούν κατά 3%, θα χρειαστεί 1.030 ευρώ για να αγοράσει τα ίδια αγαθά ή υπηρεσίες που πριν από ένα έτος θα κόστιζαν 1.000 ευρώ. Αυτό σημαίνει ότι η πραγματική απόδοση θα ήταν στην ουσία ‑0,5%. Αυτό είναι το πραγματικό επιτόκιο, το οποίο υπολογίζεται αφαιρώντας τον ρυθμό πληθωρισμού (3%) από το ονομαστικό επιτόκιο (2,5%).

Ονομαστικά και πραγματικά επιτόκια επί βραχυπρόθεσμων τραπεζικών καταθέσεων σε χώρες της ζώνης του ευρώ

(Ποσοστά %)

Πηγή: Eurostat, ΕΚΤ, ΕθνΚΤ, υπολογισμοί ΕΚΤ