X’inhi d-differenza bejn ir-rati tal-imgħax nominali u r-rati tal-imgħax reali?

25 ta' Mejju 2016

Ir-rata tal-imgħax hija l-ispiża fuq il-kreditu jew id-dħul mit-tfaddil. Jekk tissellef minn bank, ir-rata tal-imgħax hija dak li tħallas biex tkun tista’ tieħu s-self. Meta tfaddal ma’ bank, l-imgħax huwa d-dħul li tirċievi fuq dak li tfaddal.

L-ekonomisti jagħżlu bejn rati tal-imgħax “nominali” u “reali”, iżda x’inhi d-differenza bejn it-tnejn u għaliex hija importanti?

Ir-rata tal-imgħax nominali hija r-rata li tkun miftiehma u li titħallas. Din tista’ tkun ir-rata li jħallas sid ta’ dar fuq l-ipoteka (mortgage) jew id-dħul li jieħu min ifaddal fuq il-flus li jiddepożita. Min jissellef iħallas ir-rata nominali filwaqt li min iġemma’ jirċeviha.

Madankollu, mhuwiex biss il-ħlas nominali li huwa importanti kemm għal min jissellef kif ukoll għal min ifaddal, iżda wkoll kemm jista’ jixtri prodotti, servizzi u affarijiet oħra b’dawn il-flus. Dan huwa magħruf mill-ekonomisti bħala s-saħħa tal-akkwist tal-flus, li normalment tonqos maż-żmien hekk kif il-prezzijiet jogħlew minħabba l-inflazzjoni.

Meta jnaqqas dan it-telf tas-saħħa tal-akkwist mir-rata tal-imgħax nominali, min jissellef u min ifaddal ikun jista’ jistabbilixxi r-rata tal-imgħax reali fuq is-self u t-tfaddil tiegħu.

Eżempju

Wieħed li jiddepożita €1,000 f’kont għal sena jista’ jkollu rata tal-imgħax nominali ta’ 2.5% u hekk jirċievi €1,025 fi żmien sena. Madankollu, jekk il-prezzijiet jogħlew bi 3%, dak li jkun ikollu bżonn €1,030 biex jixtri l-istess prodotti jew servizzi li sena qabel kienu jiswewh €1,000. Dan ifisser li d-dħul reali attwalment ikun ta’ -0.5%. Din hija r-rata tal-imgħax reali u tiġi kalkulata billi tnaqqas ir-rata tal-inflazzjoni (3%) mir-rata tal-imgħax nominali (2.5%).

Rati tal-imgħax nominali u reali fuq depożiti bankarji għal żmien qasir f’pajjiżi taż-żona tal-euro

(Perċentwali)

Sorsi: Eurostat, BĊE, banek ċentrali nazzjonali, kalkoli tal-BĊE