Wat is een valutaswapovereenkomst?

27 september 2016

Een valutaswapovereenkomst (currency swap line) is een overeenkomst tussen twee centrale banken voor de ruil van valuta's. Voor een centrale bank is dit een manier om, meestal ten behoeve van binnenlandse commerciële banken, liquiditeit in vreemde valuta te verkrijgen van de centrale bank die deze valuta uitgeeft. Zo kunnen de ECB en alle nationale centrale banken van het eurogebied (het Eurosysteem) dankzij de swapovereenkomst met het Federal Reserve System Amerikaanse dollars van de Fed krijgen door in ruil daarvoor hetzelfde bedrag aan euro's aan de Fed te leveren. Zulke overeenkomsten maken al tientallen jaren deel uit van het monetairbeleidsinstrumentarium van centrale banken.

Waar zijn deze swapovereenkomsten voor nodig?

Swapovereenkomsten werden aanvankelijk door centrale banken gebruikt om bepaalde marktinterventies te financieren, maar zijn de laatste jaren uitgegroeid tot een belangrijk hulpmiddel om de financiële stabiliteit te bewaren en te voorkomen dat spanningen op de markten doorwerken in de reële economie. De swapovereenkomsten die de ECB vanaf 2007 heeft gesloten, zijn bijvoorbeeld vooral bedoeld om in vreemde valuta luidende liquiditeit te verschaffen aan binnenlandse banken. Wanneer de kredietmarkten voor een bepaalde valuta verslechteren, wordt het voor banken buiten dat valutagebied moeilijk om hun in die valuta luidende activa gefinancierd te krijgen, omdat ze niet direct toegang hebben tot de buitenlandse centrale bank die deze munt uitgeeft. Maar als hun eigen centrale bank een swapovereenkomst met de buitenlandse centrale bank gesloten heeft, kan zij de binnenlandse banken van de noodzakelijke liquiditeit in de vreemde valuta voorzien zonder haar buitenlandse reserves te hoeven aanspreken. Dat was bijvoorbeeld het geval tijdens de financiële crisis die volgde op het faillissement van Lehman Brothers in september 2008. De kredietmarkten droogden toen op doordat bijna niemand bereid was risico's te nemen. In die omstandigheden konden banken uit het eurogebied moeilijk aan Amerikaanse dollars komen om hun in dollars luidende activa te financieren. Om marktverstoringen te voorkomen, zoals banken die plotseling bezittingen van de hand moeten doen en daardoor extreme prijsschommelingen uitlokken, sloten de ECB en de Federal Reserve een valutaswapovereenkomst, zodat de ECB/het Eurosysteem Amerikaanse dollars kon verstrekken aan banken in het eurogebied.

Met welke centrale banken heeft de ECB zulke swapovereenkomsten gesloten?

In 2011 heeft de ECB met de Bank of England, de Bank of Canada, de Bank of Japan, de Federal Reserve en de Zwitserse Nationale Bank een netwerk van swapovereenkomsten opgezet dat de deelnemende centrale banken in staat stelt valuta's met elkaar te ruilen. Sinds december 2015 zijn deze swaps alleen gebruikt om Amerikaanse dollars en Zwitserse franken te lenen aan banken in het eurogebied.

In de nasleep van de financiële crisis heeft de ECB ook regelingen in het leven geroepen om euro's te verschaffen aan de centrale banken van Denemarken, Letland, Hongarije, Polen en Zweden.

De ECB heeft verder in 2013 een valutaswapovereenkomst gesloten met China, gezien de steeds belangrijkere rol van het land in het internationale financiële stelsel en de snelle groei van de handel en de investeringen tussen het eurogebied en China. Voor het Eurosysteem fungeert deze overeenkomst als een voorzorgsmaatregel, om banken in het eurogebied gerust te stellen dat Chinese renminbi ook beschikbaar blijven als de markten verstoord raken.

Hoe werken de swapovereenkomsten?

In normale omstandigheden doet een bank in het eurogebied een beroep op de markt als ze Amerikaanse dollars nodig heeft, bijvoorbeeld om een dollarlening aan een klant te kunnen verstrekken. Maar als de kredietkosten van Amerikaanse dollarleningen te hoog zijn of als de markt verstoord is, kan de bank zich tot de eigen centrale bank wenden. In dat geval kan de ECB aan dollars komen via de valutaovereenkomst met de Federal Reserve. De ECB houdt elke week een veiling, waar banken uit het eurogebied kunnen aangeven hoeveel dollar ze willen lenen tegen een van tevoren vastgestelde rente. In ruil voor de dollars moeten ze aan de ECB hoogwaardig onderpand verstrekken. De waarde daarvan wordt bepaald door de huidige marktprijzen te nemen ("mark-to-market") en daar een passende "haircut" (reductiefactor) van af te trekken. Veel van deze valutaovereenkomsten fungeren voornamelijk als vangnet en zijn nooit gebruikt. In lijn met haar algemene beleid om in hoge mate slagvaardig te kunnen opereren, toetst de ECB haar monetairbeleidsinstrumenten regelmatig, zodat ze veilig en gemakkelijk inzetbaar zijn wanneer dat nodig mocht blijken.