De negatieve rente van de ECB

12 juni 2014

Het is het mandaat van de Europese Centrale Bank de prijsstabiliteit te waarborgen door te streven naar een inflatie van onder, maar dicht bij 2% op de middellange termijn. Net als de meeste centrale banken beïnvloedt de ECB de inflatie door het vaststellen van rentetarieven. Wanneer een centrale bank een te hoge inflatie wil tegengaan, verhoogt zij over het algemeen de rentetarieven, waardoor het duurder wordt om te lenen en aantrekkelijker wordt om te sparen. Daarentegen verlaagt zij de rentetarieven wanneer zij een te lage inflatie wil tegengaan.
Aangezien de inflatie in het eurogebied naar verwachting voor lange tijd ver beneden 2% zal blijven, was de Raad van Bestuur van de ECB van oordeel dat zij de rentetarieven moest verlagen. De ECB heeft drie basisrentetarieven waarop zij actie kan ondernemen: de marginale beleningsfaciliteit voor overnight-leningen aan banken, de basisherfinancieringstransacties en de depositofaciliteit. De basisherfinancieringsrente is de rente waartegen banken regelmatig kunnen lenen van de ECB en de depositorente is de rente die banken ontvangen voor tegoeden die bij de centrale bank geparkeerd worden. Alle drie de rentetarieven zijn verlaagd.
Om een functionerende geldmarkt te houden waarin commerciële banken aan elkaar lenen, mogen deze tarieven niet te dicht bij elkaar liggen. Aangezien de depositorente reeds 0% was en de herfinancieringsrente 0,25%, hield een verlaging van de herfinancieringsrente naar 0,15% in dat de depositorente naar −0,10% werd verlaagd om deze bandbreedte te handhaven.
De verlaging is onderdeel van een combinatie van maatregelen bedoeld om de prijsstabiliteit op de middellange termijn te waarborgen, een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame groei in het eurogebied.

Moet ik nu mijn bank gaan betalen om mijn spaargeld voor me te bewaren? Wat is het effect van deze negatieve rente op mijn spaargeld?

Er is geen direct effect op uw spaargeld. Slechts banken die geld op bepaalde rekeningen bij de ECB storten moeten daarvoor betalen. Commerciële banken kunnen er natuurlijk voor kiezen de spaarrente voor spaarders te verlagen. Tegelijkertijd kunnen consumenten en bedrijven echter goedkoper lenen en dat helpt het economisch herstel te stimuleren.
In een markteconomie wordt het rendement op spaargeld bepaald door vraag en aanbod. Een lage lange rente is bijvoorbeeld het gevolg van lage groei en onvoldoende rendement op vermogen. In feite komen de rentebesluiten van de ECB spaarders uiteindelijk ten goede omdat zij groei stimuleren en daardoor een klimaat scheppen waarin rentetarieven geleidelijk naar hogere niveaus kunnen terugkeren.

Maar waarom spaarders straffen en kredietnemers belonen?

De kerntaak van een centrale bank bestaat uit het voor huishoudens en bedrijven aantrekkelijker, of minder aantrekkelijk, maken om te sparen of te lenen, maar dit wordt niet gedaan in de geest van straf of beloning. Door de rente te verlagen en het daardoor voor mensen minder aantrekkelijk te maken om te sparen en aantrekkelijker te maken om te lenen, moedigt de centrale bank mensen aan om geld uit te geven of te investeren. Anderzijds, als een centrale bank de rente verhoogt, verschuift de aanmoediging over het geheel genomen naar meer sparen en minder besteden, hetgeen een economie die met een hoge inflatie kampt, kan helpen af te koelen. Deze handelswijze is niet typisch voor de ECB; deze geldt voor alle centrale banken.

Kunnen banken de negatieve rente niet vermijden? Kunnen zij bijvoorbeeld niet simpel besluiten meer bankbiljetten aan te houden?

Als een bank meer geld aanhoudt dan als reserveverplichting vereist wordt en als zij niet bereid is aan andere commerciële banken te lenen, heeft zij slechts twee keuzes: het geld op een rekening bij de centrale bank aan te houden of het als contant geld te bewaren. Maar contant geld aanhouden gaat ook niet zonder kosten − niet in het minst omdat de bank een zeer veilige opslagruimte voor de opslag van bankbiljetten moet hebben. Daarom is het niet waarschijnlijk dat er een bank is die dat zou willen doen. Het is waarschijnlijker dat banken geld aan andere banken zullen lenen ofwel de negatieve depositorente zullen betalen.