Hoe werkt het activa-aankoopprogramma van de ECB?

22 januari 2016 (bijgewerkt op 28 februari 2019)

Waarom hebben we een programma voor de aankoop van activa nodig?

In een normale economische situatie stuurt de ECB de algemene financiële omstandigheden en uiteindelijk de macro-economische ontwikkelingen en de inflatie door vaststelling van de korte basisrentetarieven. Maar ten gevolge van de mondiale financiële crisis hebben de basisrentetarieven bijna hun effectieve ondergrens bereikt, dat wil zeggen het punt waarop een verdere verlaging weinig tot geen effect zou hebben. Daarom is de ECB overgegaan op bijzondere maatregelen om de risico's van een te lange periode van lage inflatie tegen te gaan en om de inflatie terug te brengen op een niveau onder maar dicht bij 2% op middellange termijn, overeenkomstig de door de Raad van Bestuur gehanteerde definitie van prijsstabiliteit. Het activa-aankoopprogramma is een van de bijzondere maatregelen die de ECB in dit verband gebruikt. De nettoaankopen in het kader van dit programma zijn in december 2018 stopgezet, maar het programma loopt nog door aangezien de aflossingen op effecten die de vervaldatum hebben bereikt, nog volledig worden geherinvesteerd.

Hoe werkt het programma?

In het kader van het uitgebreide programma voor de aankoop van activa (asset purchase programme – APP) kocht de ECB verscheidene activa, waaronder staatsobligaties, door Europese supranationale instellingen uitgegeven effecten, bedrijfsobligaties, effecten op onderpand van activa (asset-backed securities – ABS) en gedekte obligaties, voor een bedrag van € 15 miljard tot € 80 miljard per maand. Dergelijke activa-aankopen hebben invloed op de algemene financiële omstandigheden en uiteindelijk op de economische groei en de inflatie, en wel via de onderstaande drie hoofdkanalen.

Rechtstreekse doorwerking

Wanneer de ECB door de private sector uitgegeven activa aankoopt, zoals ABS en gedekte obligaties, die aan leningen zijn gekoppeld die banken aan huishoudens en bedrijven in de reële economie verstrekken, drijft de toegenomen vraag naar deze activa de prijs ervan omhoog. Dit stimuleert banken meer leningen te verstrekken, die zij vervolgens kunnen gebruiken om meer ABS of gedekte obligaties te creëren en te verkopen. Door het toegenomen kredietaanbod dalen de bancaire leentarieven voor bedrijven en huishoudens, waardoor het algemene financieringsklimaat verbetert.

Herschikking van portefeuilles

De ECB koopt door de private en de publieke sector uitgegeven effecten van beleggers zoals pensioenfondsen, banken en huishoudens. Deze beleggers kunnen ervoor kiezen de uit de verkoop van effecten aan de ECB ontvangen geldmiddelen te beleggen in andere activa. Aangezien dit mechanisme van portefeuilleherschikking de vraag naar activa in algemene zin verhoogt, doet het de prijzen stijgen en de rendementen dalen, zelfs die van activa die niet direct onder het APP vallen. Dit resulteert in lagere kosten (de effectieve marktrente) voor bedrijven die financiering op de kapitaalmarkt willen aantrekken. Tegelijkertijd stimuleert de daling van de rendementen op effecten banken om kredieten te verstrekken aan bedrijven en huishoudens. Door het toegenomen aanbod van bankkredieten aan de reële economie dalen de leenkosten voor huishoudens en bedrijven. Gebruiken de beleggers de extra geldmiddelen echter om buiten het eurogebied activa met een hoger rendement aan te kopen, dan kan dit ook tot een lagere wisselkoers van de euro leiden, hetgeen doorgaans opwaartse druk zet op de inflatie.

Zowel de rechtstreekse doorwerking als de portefeuilleherschikking verbetert de algemene financiële omstandigheden voor bedrijven en huishoudens in het eurogebied. De activa-aankopen kunnen via een verlaging van de financieringskosten de investeringen en de consumptie stimuleren. Een krachtiger vraag, zowel van bedrijven als van consumenten, zal uiteindelijk bijdragen aan een terugkeer van de inflatie naar een niveau onder maar dicht bij 2% op middellange termijn.

Signaalwerking

Activa-aankopen geven ook het signaal aan de markt dat de centrale bank de basisrentetarieven voor langere tijd laag zal houden. Deze signaalwerking vermindert de volatiliteit en onzekerheid op de markten ten aanzien van de toekomstige renteontwikkelingen. Dit is belangrijk, omdat uiteenlopende investeringsbeslissingen hiervan afhankelijk zijn. Zo zal de rente op langlopende kredieten lager blijven, omdat de banken uitgaan van een langdurige periode van lage rentetarieven.

Met de activa-aankopen onderstreept de ECB dat ze vastbesloten is haar mandaat te vervullen. Door deze kanalen te gebruiken, gaat ze actief de risico's van een te lange periode van lage inflatie tegen. Zo versterkt ze het vertrouwen van beleggers dat de inflatie op middellange termijn rond een niveau onder maar dicht bij 2% zal liggen: een eerste voorwaarde voor duurzame groei in een klimaat van prijsstabiliteit.

Update: Deze explainer is bijgewerkt op 1 april 2016, 1 april 2017 en 9 maart 2018 om rekening te houden met de besluiten van de Raad van Bestuur over wijziging van het maandelijkse aankoopvolume van het activa-aankoopprogramma, en wederom op 28 februari 2019 om rekening te houden met het einde van de nettoaankopen van activa en het begin van de herinvesteringsfase.