Zoekopties
Home Media Explainers Onderzoek & publicaties Statistieken Monetair beleid De euro Betalingsverkeer & markten Werken bij de ECB
Suggesties
Sorteren op

Hoe werkt het activa-aankoopprogramma van de ECB?

22 januari 2016 (bijgewerkt op 25 augustus 2021)

Waarom hebben we een programma voor de aankoop van activa nodig?

In een normale economische situatie beïnvloedt de ECB het algemene financiële klimaat en uiteindelijk de macro-economische ontwikkelingen en de inflatie door vaststelling van de korte basisrentetarieven. Maar ten gevolge van de mondiale financiële crisis hebben de basisrentetarieven bijna hun effectieve ondergrens bereikt, dat wil zeggen het punt waarop een verdere verlaging weinig tot geen effect zou hebben. Daarom is de ECB overgegaan op andere maatregelen om de risico's van een te lange periode van lage inflatie tegen te gaan en om de inflatie terug te brengen op 2% op middellange termijn, overeenkomstig de door de Raad van Bestuur gehanteerde definitie van prijsstabiliteit. Het programma voor de aankoop van activa is een van de instrumenten die de ECB in dit verband gebruikt. De nettoaankopen in het kader van dit programma zijn in december 2018 stopgezet, maar het programma loopt nog door aangezien de aflossingen op effecten die de vervaldatum hebben bereikt, nog volledig worden geherinvesteerd.

Hoe werkt het programma?

In het kader van het uitgebreide programma voor de aankoop van activa (asset purchase programme – APP) koopt de ECB verscheidene waardepapieren, waaronder staatsobligaties, door Europese supranationale instellingen uitgegeven effecten, bedrijfsobligaties, effecten op onderpand van activa (asset-backed securities – ABS) en gedekte obligaties, voor een bedrag van € 15 miljard tot € 80 miljard per maand. Dergelijke aankopen hebben invloed op het algemene financiële klimaat en uiteindelijk op de economische groei en de inflatie, en wel via de onderstaande drie kanalen.

Rechtstreekse doorwerking

Wanneer de ECB door de private sector uitgegeven waardepapier aankoopt, zoals ABS en gedekte obligaties, die aan leningen zijn gekoppeld die banken aan huishoudens en bedrijven in de reële economie verstrekken, drijft de toegenomen vraag naar dit waardepapier de prijs ervan omhoog. Dit stimuleert banken om meer kredieten te verstrekken, die ze vervolgens kunnen gebruiken om meer ABS of gedekte obligaties te creëren en te verkopen. Door het toegenomen kredietaanbod dalen de bancaire leentarieven voor bedrijven en huishoudens, waardoor het algemene financieringsklimaat verbetert.

Herschikking van portefeuilles

De ECB koopt door de private en de publieke sector uitgegeven waardepapier van beleggers zoals pensioenfondsen, banken en huishoudens. Deze beleggers kunnen ervoor kiezen de uit de verkoop van waardepapier aan de ECB ontvangen geldmiddelen te beleggen in andere activa. Aangezien dit mechanisme van portefeuilleherschikking de vraag naar activa in algemene zin verhoogt, doet het de prijzen stijgen en de rendementen dalen, zelfs die van activa die niet direct onder het APP vallen. Dit resulteert in lagere kosten (de effectieve marktrente) voor bedrijven die financiering op de kapitaalmarkt willen aantrekken. Tegelijkertijd stimuleert de daling van de rendementen op effecten banken om kredieten te verstrekken aan bedrijven en huishoudens. Door het toegenomen aanbod van bankkredieten aan de reële economie dalen de leenkosten voor huishoudens en bedrijven. Gebruiken de beleggers de extra geldmiddelen echter om buiten het eurogebied activa met een hoger rendement aan te kopen, dan kan dit ook tot een lagere wisselkoers van de euro leiden, hetgeen doorgaans opwaartse druk zet op de inflatie.

Zowel de rechtstreekse doorwerking als de portefeuilleherschikking verbetert het algemene financiële klimaat voor bedrijven en huishoudens in het eurogebied. Aankopen van waardepapier drukken de financieringskosten en zo kunnen de investeringen en consumptie worden aangezwengeld. Een krachtiger vraag van zowel bedrijven als consumenten draagt uiteindelijk bij aan een terugkeer van de inflatie naar 2% op middellange termijn.

Signaalwerking

Aankopen van waardepapier geven bovendien het signaal aan de markt dat de centrale bank de basisrentetarieven voor langere tijd laag zal houden. Dit signaal zorgt voor een daling van de volatiliteit en onzekerheid op de markten ten aanzien van ontwikkeling van de rente in de toekomst. Dit is belangrijk, omdat uiteenlopende investeringsbeslissingen hiervan afhankelijk zijn. Zo zal de rente op langlopende kredieten lager blijven, omdat de banken uitgaan van een langdurige periode van lage rente.

Met de aankopen van waardepapier onderstreept de ECB dat ze vastbesloten is haar mandaat te vervullen. Door deze kanalen te gebruiken, gaat ze actief de risico's van een te lange periode van lage inflatie tegen. Zo versterkt ze het vertrouwen van beleggers dat de inflatie op middellange termijn op 2% zal liggen: een eerste voorwaarde voor duurzame groei in een klimaat van prijsstabiliteit.

Update: Deze explainer is aangepast voor de besluiten van de Raad van Bestuur over wijziging van het maandelijkse aankoopvolume van het programma voor de aankoop van activa op 1 april 2016, 1 april 2017 en 9 maart 2018. De laatste aanpassing van 28 februari 2019 hing samen met het einde van de nettoaankopen van activa en het begin van de herinvesteringsfase.

Laatst bijgewerkt op 25 augustus 2021 naar aanleiding van de uitkomsten van de strategische evaluatie.