O programie skupu aktywów

22 stycznia 2016 (aktualizacja 28 lutego 2019)

Dlaczego jest potrzebny?

W zdrowej gospodarce Europejski Bank Centralny oddziałuje na ogólne warunki finansowania – a przez to na sytuację gospodarczą i inflację – przez sterowanie poziomem podstawowych krótkoterminowych stóp procentowych. Jednak w wyniku światowego kryzysu finansowego stopy te zbliżyły się do dolnej granicy efektywności, czyli punktu, od którego wpływ ich dalszych obniżek byłby bliski zera lub wręcz zerowy. Aby zapobiec zbyt długiemu utrzymywaniu się niskiej inflacji i sprowadzić ją z powrotem do poziomu zgodnego z przyjętą przez Radę Prezesów definicją stabilności cen (czyli nieznacznie poniżej 2% w średnim okresie), EBC musiał więc sięgnąć po środki niestandardowe. Jednym z nich jest program skupu aktywów. W grudniu 2018 zakończyły się zakupy netto w ramach tego programu, lecz trwa on nadal, jako że spłaty kapitału z tytułu zapadających papierów wartościowych nabytych w ramach programu są w całości reinwestowane.

Jak działa?

W ramach rozszerzonego programu skupu aktywów EBC nabywał rozmaite instrumenty finansowe, w tym obligacje skarbowe, papiery wartościowe emitowane przez europejskie instytucje ponadnarodowe, obligacje korporacyjne, papiery wartościowe zabezpieczone aktywami i obligacje zabezpieczone. Miesięczna kwota skupu wahała się między 15 mld a 80 mld euro. Działania takie wpływają na ogólne warunki finansowe, a przez to – na wzrost gospodarczy i inflację, trzema drogami:

Oddziaływanie bezpośrednie

Kiedy EBC nabywa aktywa sektora prywatnego, takie jak papiery wartościowe zabezpieczone aktywami czy obligacje zabezpieczone, które są powiązane z kredytami udzielonymi przez banki gospodarstwom domowym i firmom w sektorze realnym, wzrost popytu winduje ceny tych aktywów. Zachęca to banki do udzielania kolejnych kredytów, które mogą następnie zostać wykorzystane do stworzenia i sprzedania nowych papierów zabezpieczonych aktywami lub obligacji zabezpieczonych. Wzrost podaży kredytów dla gospodarstw domowych i firm prowadzi zwykle do obniżenia stawek oprocentowania, a więc – do poprawy warunków finansowania.

Zmiana struktury portfeli

EBC skupował aktywa sektora prywatnego i publicznego od inwestorów: funduszy emerytalnych, banków i gospodarstw domowych. Mogą oni zainwestować środki otrzymane od EBC w inne aktywa. Wzrost ogólnego popytu na aktywa winduje ich ceny, a spycha w dół dochodowość – nawet w przypadku aktywów nieobjętych bezpośrednio programem. Dzięki temu maleje koszt finansowania się firm na rynkach kapitałowych (efektywne oprocentowanie rynkowe). Jednocześnie spadek rentowności papierów wartościowych zachęca banki do udzielania kredytów przedsiębiorstwom i gospodarstwom domowym. Wzrost podaży kredytów dla sektora realnego zwykle obniża ich koszt. Jeśli jednak inwestorzy wykorzystają dodatkowe środki, by kupować bardziej dochodowe aktywa poza strefą euro, może się także obniżyć kurs walutowy euro, czego efektem będzie prawdopodobnie pojawienie się presji inflacyjnej.

Zarówno oddziaływanie bezpośrednie, jak i zmiana struktury portfeli prowadzą do poprawy ogólnych warunków finansowania firm i gospodarstw domowych w strefie euro. Przez obniżenie kosztów finansowania skup aktywów może pobudzić inwestycje i spożycie, a nasilenie się popytu wśród firm i konsumentów doprowadzi w końcu do powrotu inflacji do docelowego poziomu: poniżej, ale blisko 2% w średnim okresie.

Efekt sygnalizacyjny

Skup aktywów stanowi też sygnał dla rynków, że bank centralny zamierza przez dłuższy czas utrzymywać podstawowe stopy procentowe na niskim poziomie. Zasygnalizowanie tego prowadzi do zmniejszenia się zmienności rynków i niepewności co do przyszłego poziomu stóp, co jest istotne dla różnych decyzji inwestycyjnych. Przykładowo, kiedy banki spodziewają się długiego okresu niskich stóp, pobierają niższe odsetki od kredytów długoterminowych.

Program skupu aktywów prowadzony przez EBC jest świadectwem jego determinacji, by oddziałując przez te trzy kanały, skutecznie przeciwdziałać ryzyku zbyt długiego utrzymywania się niskiej inflacji. Ma to upewnić inwestorów, że w średnim okresie będzie ona na poziomie poniżej, ale blisko 2%, będącym warunkiem trwałego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego w środowisku stabilnych cen.

Aktualizacja: artykuł zaktualizowano 1 kwietnia 2016, 1 kwietnia 20179 marca 2018, by uwzględnić decyzje Rady Prezesów w sprawie zmiany miesięcznej wielkości skupu, oraz 28 lutego 2019 w związku z zakończeniem zakupów aktywów netto i rozpoczęciem etapu reinwestycji.