Wat is een "haircut"?

3 november 2016

Op de financiële markten wordt onder een haircut verstaan een vermindering die wordt toegepast op de waarde van een actief. Deze wordt uitgedrukt in een percentage. Als bijvoorbeeld een actief – zoals bijvoorbeeld een portefeuille overheidsobligaties – € 1 miljoen waard is maar een haircut van 20% krijgt, betekent dit dat dit actief wordt behandeld alsof het slechts € 0,8 miljoen waard is.

Wanneer wordt er van haircuts gebruik gemaakt?

Eén voorbeeld van het gebruik van haircuts is wanneer een centrale bank geld uitleent aan een commerciële bank. De centrale bank zal voor deze lening, als een vorm van verzekering, om onderpand vragen (kom hier meer te weten over onderpand). De bank zal daarbij echter een haircut (d.w.z. een vermindering) toepassen op de waarde van dit onderpand. Als we het voorbeeld van hierboven nemen, dan zou een actief dat tegen de reële marktprijs € 1 miljoen waard is maar een haircut krijgt van 20% alleen voldoende zijn om een lening van € 0,8 miljoen te ontvangen.

Waarom wordt er van haircuts gebruik gemaakt?

Centrale banken dienen er zeker van te zijn dat het geld dat zij uitlenen wordt terugbetaald. De eerste verdedigingslinie is uiteraard de overeenkomst met de kredietnemer over de terugbetaling. Maar als de kredietnemer de lening niet terugbetaalt, zal de centrale bank het onderpand verkopen. De centrale bank dient er daarom zeker van te zijn dat zij het onderpand ook zal kunnen verkopen tegen een prijs die het bedrag van de lening zal dekken. Maar activa kunnen in waarde stijgen of dalen en centrale banken kunnen enige tijd nodig hebben om specifieke activa te verkopen. Een haircut verschaft dus eigenlijk een soort veiligheidsbuffer tegen een daling van de waarde en de tijd die nodig is om het onderpand te verkopen.

Laten we, om dit te illustreren, eens kijken naar een huis van € 1 miljoen. Het is wellicht nu dan wel € 1 miljoen waard, maar dat is geen garantie dat het tegen de tijd dat het verkocht moet worden mogelijk zal zijn er ook daadwerkelijk € 1 miljoen voor te krijgen. Misschien heeft het huis stormschade opgelopen of is de buurt waarin het staat minder gewild geworden. Het Eurosysteem, dat bestaat uit de ECB en de 19 centrale banken van het eurogebied, accepteert overigens geen onroerend goed als onderpand, maar dezelfde redenering gaat op voor de activa die het wél accepteert, zoals hoogwaardige obligaties en andere kortlopende waardepapieren. Ook deze zouden door verschillende oorzaken in waarde kunnen dalen. Daarom zijn activa met een actuele marktwaarde van € 1 miljoen niet voldoende om een lening ter grootte van datzelfde bedrag te ontvangen.

Op grond waarvan wordt het percentage van de haircut vastgesteld?

De uitlenende partij moet bepalen hoe groot de buffer moet zijn om het risico af te dekken dat het actief niet tegen zijn actuele waarde kan worden verkocht. Dit zal afhangen van de hierboven genoemde factoren, waaronder hoe risicovol dat type actief is (d.w.z. hoe volatiel de prijs ervan is), en hoe "liquide" het is (d.w.z. hoe gemakkelijk het snel zonder waardeverlies kan worden verkocht). Om op ons eerdere voorbeeld terug te komen: op een oud herenhuis (waarnaar de vraag gering is) in een streek die bekend staat om zijn stormen met onweer (die dus het risico van schade met zich meebrengen) zou een hogere haircut worden toegepast dan op een gloednieuwe tweekamerflat in een stadscentrum. Op dezelfde wijze zijn voor een centrale bank overheidsobligaties doorgaans betrekkelijk veilige, liquide investeringen en krijgen een lagere haircut dan bankleningen, die ook kunnen worden gebruikt als onderpand en die doorgaans minder liquide zijn.

Welke haircuts past het Eurosysteem toe?

Het Eurosysteem besluit zorgvuldig welke haircuts het zal toepassen op het onderpand dat zij accepteert. Het Eurosysteem verzekert zich er altijd van dat de haircut toereikend en proportioneel is om het risico van een verlies tot een minimum te beperken.

Wanneer het Eurosysteem onderpand accepteert, heeft het geen voorkeur voor een bepaald type actief, op voorwaarde dat dit actief aan zijn voorwaarden voldoet. Als onderpand voor een lening van € 1 miljoen zou de kredietnemer bijvoorbeeld € 1,7 miljoen aan bankleningen met een haircut van 40% kunnen verstrekken of € 1,06 miljoen aan overheidsobligaties met een haircut van 5%, aangezien allebei een onderpandswaarde vertegenwoordigen van iets meer dan € 1 miljoen. Waar het om gaat is dat de totale waarde van het onderpand na aftrek van de haircuts gelijk is aan (of hoger is dan) het totale bedrag van de lening, of dat nu betekent dat de kredietnemer een groter aantal activa met hogere haircuts verstrekt of een kleiner aantal activa met lagere haircuts.

Het Eurosysteem beschikt over een strikt risicobeheerproces en het gebruik van haircuts is slechts één van verschillende maatregelen die het neemt om ervoor te zorgen dat het geen ongepaste risico's neemt.

De ECB publiceert een lijst van de haircuts die het op onderpand toepast; deze lijst wordt regelmatig bijgewerkt.