Co to jest haircut?

3 listopada 2016

Na rynkach finansowych terminem tym określa się redukcję wartości aktywów. Jej wysokość wyraża się w procentach. Jeśli mamy zatem składnik aktywów, na przykład zasób określonych obligacji skarbowych, którego wartość wynosi 1 mln euro, ale stosuje się do niego 20‑procentowy haircut, traktuje się go tak, jakby był wart jedynie 800 tys. euro.

Kiedy stosuje się haircut?

Na przykład przy kredycie udzielanym przez banki centralne. Bank komercyjny zaciągający kredyt w banku centralnym musi złożyć zabezpieczenie (więcej na ten temat tutaj). Do wyceny tego zabezpieczenia bank centralny stosuje haircut. Zatem aktywa z powyższego przykładu, których godziwa wartość rynkowa wynosi 1 mln euro, a haircut – 20%, wystarczą do otrzymania w banku centralnym kredytu na 800 tys. euro.

Po co stosuje się redukcję wartości?

Bank centralny musi mieć pewność, że odzyska pożyczone pieniądze. Oczywiście podstawową gwarancją jest umowa o udzielenie kredytu określająca warunki spłaty. Jeśli jednak kredytobiorca nie wywiąże się z tej umowy, bank centralny sprzeda otrzymane zabezpieczenie. Dlatego też musi mieć pewność, że uzyskana cena pokryje kwotę kredytu. Jednak wartość aktywów zabezpieczających może z czasem wzrosnąć lub spaść, a ich upłynnienie nie zawsze jest możliwe od razu. Redukcja wartości jest zatem dla banku centralnego buforem bezpieczeństwa, chroniącym go przed stratami wynikającymi ze spadku wartości lub z niemożności szybkiej sprzedaży zabezpieczenia.

Zobrazujmy to na przykładzie domu wartego 1 mln euro. Taka jest jego obecna wartość, nie ma jednak gwarancji, że także w przyszłości uda się dostać za niego tyle samo. Może choćby zostać zniszczony przez powódź albo w pobliżu może np. pojawić się wysypisko śmieci, przez co okolica stanie się mniej atrakcyjna. Eurosystem – EBC i banki centralne 19 krajów strefy euro – nie przyjmuje wprawdzie nieruchomości jako zabezpieczenia, ale stosuje taki sam tok rozumowania w odniesieniu do akceptowanych przez siebie aktywów, na przykład wysokiej jakości obligacji lub krótkoterminowych papierów wartościowych. Ich wartość także może się obniżyć – z różnych powodów. Dlatego aktywa o bieżącej wartości rynkowej 1 mln euro nie wystarczają na pokrycie kredytu na tę samą kwotę.

Od czego zależy wielkość redukcji wartości?

Pożyczkodawca musi rozważyć, jak duży bufor będzie potrzebny, aby pokryć ryzyko, że nie uda się sprzedać zabezpieczenia po bieżącej wartości. Będzie to zależało od czynników wspomnianych wcześniej, w tym od tego, jak ryzykowne są dane aktywa (tj. jak zmienna jest ich cena) oraz jak łatwo i szybko można je upłynnić bez utraty wartości. Jeśli wrócimy do naszego przykładu, w wycenie starego domu (popyt na takie nieruchomości jest mniejszy) położonego na terenie zalewowym (czyli obciążonego ryzykiem zniszczenia) zastosowano by większą redukcję niż w przypadku nowiutkiego dwupokojowego mieszkania w centrum miasta. Na tej samej zasadzie w kontekście bankowości centralnej przyjmuje się, że obligacje skarbowe to instrumenty względnie bezpieczne i płynne, więc stosuje się do nich mniejszy haircut niż do kredytów bankowych, które również mogą stanowić zabezpieczenie, ale ich płynność jest mniejsza.

Jakie redukcje stosuje Eurosystem przy wycenie aktywów?

Eurosystem bardzo ostrożnie wyznacza haircut dla przyjmowanych przez siebie zabezpieczeń. Zawsze sprawdza, czy jest on wystarczający i współmierny z punktu widzenia minimalizacji ryzyka strat.

Eurosystem nie ma żadnych preferencji w zakresie rodzaju aktywów przyjmowanych jako zabezpieczenie, jeśli spełnione są wszystkie wymogi. Zabezpieczeniem kredytu w wysokości 1 mln euro mogą być na przykład kredyty bankowe na kwotę 1,7 mln euro, do których stosuje się 40-procentowy haircut, lub obligacje skarbowe warte 1,06 mln euro z 5-procentowym haircutem – w obu przypadkach wartość zabezpieczenia jest nieco wyższa niż 1 mln euro. Istotne jest, by łączna wartość zabezpieczeń po redukcji nie była niższa od całkowitej kwoty kredytu. Nie ma natomiast znaczenia, czy zabezpieczeniem będzie duża liczba aktywów z wyższym haircutem czy mała – z niższym.

Eurosystem przestrzega rygorystycznej procedury zarządzania ryzykiem; redukcja wartości to tylko jeden ze środków, jakie stosuje, aby uniknąć niepotrzebnego ryzyka.

Na stronie EBC znajduje się regularnie aktualizowany wykaz obowiązujących redukcji wartości dla aktywów zabezpieczających.