Menu

Podsumowanie minionego roku

 W roku 2017 ożywienie w gospodarce strefy euro przerodziło się w mocny wzrost o szerokim zasięgu. Na koniec roku – po osiemnastu kwartałach nieprzerwanie dodatniej dynamiki – wzrost gospodarczy wyniósł 2,5%. Tak silnej ekspansji nie notowano od dziesięciu lat, a tak powszechnej – od dwudziestu. Zróżnicowanie tempa wzrostu pomiędzy krajami strefy euro zmalało do najniższego poziomu od utworzenia unii walutowej.

Ten dynamiczny wzrost przekładał się na dalsze szybkie ożywienie na rynku pracy. Zatrudnienie zwiększyło się o 1,6%, do najwyższego notowanego poziomu, do czego przyczyniły się rekordowe współczynniki aktywności zawodowej kobiet i osób starszych. Bezrobocie z kolei zmalało do najniższego poziomu od stycznia 2009 r. Od połowy 2013 roku powstało w sumie 7,5 mln miejsc pracy, co zrównoważyło łączną liczbę miejsc pracy zlikwidowanych podczas kryzysu.

Podobnie jak w poprzednich latach pierwszoplanową rolę w ożywieniu i konwergencji gospodarek odegrała polityka pieniężna EBC. W 2017 roku zanikła większość dotychczasowych dysproporcji w transmisji impulsów naszej polityki pieniężnej, a warunki finansowania w całej strefie euro ustabilizowały się na rekordowo niskich poziomach. Między innymi dzięki temu nastąpił najsilniejszy od 2008 roku – czyli od wybuchu kryzysu – wzrost dynamiki akcji kredytowej dla sektora prywatnego.

Jednak mocne wyniki sfery realnej nie znalazły odzwierciedlenia w stopach inflacji. Wprawdzie inflacja ogółem odbiła z dotychczasowych niskich poziomów i w ujęciu średniorocznym wyniosła 1,5%, ale wewnętrzna presja cenowa pozostała słaba, a inflacja bazowa nie wykazywała oznak trwałego trendu wzrostowego.

Zróżnicowanie perspektyw wzrostu gospodarczego i inflacji znajdowało w ciągu roku odzwierciedlenie w decyzjach EBC dotyczących polityki pieniężnej, w tym – rekalibracji programu skupu aktywów.

W październiku Rada Prezesów postanowiła jeszcze bardziej zmniejszyć tempo skupu – z 60 mld do 30 mld euro miesięcznie – a jednocześnie przedłużyć program o co najmniej dziewięć miesięcy, do września 2018 r. Ponadto w marcu 2018 roku Rada usunęła z oficjalnego komunikatu zdanie o możliwości rozszerzenia programu, gdyby perspektywy gospodarcze się pogorszyły.

Decyzje Rady Prezesów były wyrazem jej rosnącego optymizmu co do tych perspektyw, w obliczu których niezmienny kurs polityki okazywałby się coraz bardziej ekspansywny. Jednocześnie wyrażały potrzebę cierpliwości w oczekiwaniu na wzrost presji inflacyjnej oraz konsekwencji w polityce pieniężnej, by zapewnić trwałą i samoistną dynamikę inflacji.

Choć polityka pieniężna przynosi zamierzone efekty, może mieć także skutki uboczne. Dlatego w 2017 roku EBC nadal uważnie obserwował zagrożenia dla stabilności finansowej. Wydawały się one ograniczone.

Przyspieszenie wzrostu nominalnego pomogło ograniczyć ryzyka, gdyż poprawiła się zdolność przedsiębiorstw i gospodarstw domowych do obsługi zadłużenia. Wskaźniki zadłużenia w obu sektorach spadły do poziomu z początków 2008 roku, co wskazuje, że ożywienie nie nastąpiło kosztem ponownego wzrostu dźwigni finansowej w sektorze prywatnym. Przeciwnie – po raz pierwszy od utworzenia unii walutowej zadłużenie prywatne zmalało mimo wzrostu wydatków prywatnych.

Dla banków poprawa sytuacji gospodarczej stanowiła szansę na dalsze wzmocnienie bilansów. Silniejsza gospodarka – w tym wyższe obroty i mniejsza utrata wartości – pomagała stabilizować rentowność banków. W dalszym ciągu zwiększała się ich zdolność do amortyzacji szoków (współczynniki kapitału podstawowego Tier I w trzecim kwartale 2017 osiągnęły 14,5%) oraz poprawiała się jakość aktywów.

Banki w strefie euro zaczęły szybciej pozbywać się kredytów zagrożonych, których udział we wszystkich kredytach zmniejszył się z 8% w 2014 r. do 5,2% w trzecim kwartale 2017 roku. Tylko w pierwszych trzech kwartałach tego roku wartość kredytów zagrożonych zmalała o 119 mld euro; coraz częściej też banki pozbywały się ich w drodze sprzedaży na rynkach wtórnych. Pomogły w tym inicjatywy EBC na rzecz poprawy przejrzystości rynków kredytów zagrożonych. Obniżenie wysokiego stanu tych kredytów wciąż jednak wymaga dalszych starań.

EBC nadal śledził także sytuację na rynkach finansowych. W 2017 roku rynki te były stosunkowo spokojne, ale wciąż podatne na nagłą korektę wyceny ryzyka i wzrost zmienności. W początkach 2018 roku zagrożenia te zmaterializowały się na światowych rynkach akcji, ale dotychczas nie odbiło się to w istotny sposób na rynkach kredytowych w strefie euro, a co za tym idzie – na ogólnych warunkach finansowych.

W 2017 roku nastąpiły ponadto ważne zmiany w architekturze płatności w strefie euro: zakończył się ostatni etap przejścia na system TARGET2-Securities. Od tego czasu platforma ta przetwarzała średnio 556 684 transakcje dziennie. Ponadto do obiegu wszedł nowy banknot o nominale 50 euro, dzięki czemu zwiększyło się bezpieczeństwo płatności dokonywanych przez mieszkańców strefy euro, dla których gotówka jest wciąż głównym środkiem płatniczym w transakcjach detalicznych.

Na koniec – EBC poczynił różne kroki, aby zwiększyć swoją przejrzystość i odpowiedzialność demokratyczną wobec obywateli Unii Europejskiej. W 2017 roku udzieliliśmy odpowiedzi na 138 interpelacji posłów do Parlamentu Europejskiego. Otworzyliśmy nowe Centrum dla Zwiedzających, w którym spodziewamy się przyjmować rocznie 40 000 gości. Naszą stronę internetową odwiedzały osoby z całego świata, a liczba odsłon przekroczyła 17 milionów.

Jeśli chodzi o widoki na przyszłość, oczekujemy, że w 2018 roku utrzyma się silne tempo wzrostu gospodarczego. Choć wierzymy, że inflacja w średnim okresie dojdzie do docelowego poziomu, nadal jednak nie ma pewności co do skali niepełnego wykorzystania mocy produkcyjnych.

Dlatego dla osiągnięcia naszego celu inflacyjnego musimy w dalszym ciągu prowadzić politykę pieniężną spokojnie, konsekwentnie i rozważnie.

Frankfurt nad Menem, kwiecień 2018

Mario Draghi

Prezes Europejskiego Banku Centralnego


Rok w liczbach

 

Silny i powszechny wzrost gospodarczy 2,5% Roczny wzrost PKB strefy euro wynikał m.in. z większej nadwyżki w handlu zagranicznym i wysokich wewnętrznych wydatków na towary i usługi. Inflacja na ścieżce wzrostowej 1,5% Średnia inflacja ogółem w strefie euro wzrosła, głównie pod wpływem rosnących cen energii oraz – choć w mniejszym stopniu – cen żywności. Zatrudnienie wyższe niż przed kryzysem 1,6% Nadal trwało ożywienie na rynku pracy z mocnym wzrostem zatrudnienia, do czego przyczyniały się zarówno korzystne warunki gospodarcze, jak i skuteczne środki regulacyjne. 1998: 1,47σ 2017: 0,75σ W 2017 rozrzut dynamiki wzrostu gospodarczego w różnych krajach strefy euro (mierzony jako odchylenie standardowe wartości dodanej brutto) był najmniejszy w historii unii walutowej. Rekordowo niskie zróżnicowanie tempa wzrostu

  

 

Poprawa wypłacalności banków 14,5% Sytuacja banków w strefie euro w zakresie wypłacalności była coraz lepsza: współczynniki kapitału podstawowego Tier I w trzecim kwartale 2017 osiągnęły 14,5%. Szybsza redukcja kredytów zagrożonych –119 mld euro W pierwszych trzech kwartałach roku łączny stan kredytów zagrożonych w bankach ze strefy euro znacznie się obniżył. Rosnąca liczba transakcji w T2S 556 684 dziennie Ukończenie przejścia na system TARGET2-Securities było istotnym krokiem ku integracji europejskiej infrastruktury rozrachunku papierów wartościowych, o czym świadczy średnia dzienna liczba transakcji od zakończenia ostatniego etapu migracji. 138 Prezes EBC Mario Draghi odpowiedział na ponad 130 interpelacji złożonych przez posłów do Parlamentu Europejskiego, co świadczy o wysokich standardach EBC w zakresie rozliczalności i przejrzystości. Wiele odpowiedzi udzielonych Parlamentowi Europejskiemu


Polityka i działalność EBC w otoczeniu gospodarczym i finansowym w 2017 r.

Ożywieniu gospodarczemu w strefie euro sprzyjały korzystne okoliczności i polityka pieniężna

Okres wzrostu gospodarczego w strefie euro rozpoczął się w 2013 r. i trwał nadal w roku 2017 mimo niepewności w różnych obszarach. Wzrost produkcji ustabilizował się i objął swym zasięgiem więcej dziedzin, podczas gdy zróżnicowanie stóp wzrostu pomiędzy krajami i sektorami gospodarek było najniższe od dwóch dekad. Rynki pracy strefy euro w dalszym ciągu korzystały z ożywienia. Zatrudnienie wzrosło do najwyższego poziomu od ustanowienia strefy euro, podczas gdy stopa bezrobocia spadła do poziomu z pierwszego kwartału 2009 r.

Ożywieniu w strefie euro sprzyjało wiele czynników cyklicznych i strukturalnych. Przyspieszył wzrost produkcji w skali globalnej, co przełożyło się na popyt na eksport, zaś lata naprawy bilansów, budowania instytucji i reform strukturalnych w strefie euro również przyniosły owoce. Ponadto polityka fiskalna w ujęciu zagregowanym była generalnie neutralna. Posunięcia EBC z zakresu polityki pieniężnej wspierały wzrost podaży pieniądza i kredytu oraz odegrały kluczową rolę we wzroście konsumpcji gospodarstw domowych i inwestycji przedsiębiorstw przez zapewnienie niskich stóp procentowych i utrzymanie korzystnych warunków finansowania.

Pomimo wyraźnego ożywienia gospodarczego nie zaobserwowano jeszcze jednoznacznych oznak wzrostu inflacji w ujęciu średniookresowym do poziomu poniżej, lecz blisko 2%, zgodnego z definicją stabilności cen przyjętą przez EBC. Presja inflacji bazowej była wciąż niska z powodu przedłużającego się zastoju na rynku pracy. Zaobserwowana poprawa na rynku pracy wciąż jest na początkowym etapie i nie przełożyła się na wyraźniejszy wzrost wynagrodzeń. Ponadto nie należy zwracać nadmiernej uwagi na zmienność danych inflacyjnych w krótkim horyzoncie czasowym, które miały ograniczony (jeśli w ogóle jakikolwiek) wpływ na średnioterminowe perspektywy dla stabilności cen.

Trwałe ożywienie gospodarcze o szerokim zasięgu dawało podstawę do przekonania, że dynamika inflacji zwiększy się wraz z upływem czasu. Rada Prezesów EBC podkreślała w związku z tym konieczną cierpliwość, wytrwałość i ostrożność, jako że proces ten zgodnie z oczekiwaniami będzie się rozwijał powoli i jest uzależniony w dużym stopniu od prowadzenia bardzo akomodacyjnej polityki pieniężnej.

Przyspieszenie globalnego wzrost gospodarczego

Rok 2017 naznaczony był cyklicznymi okresami ożywienia globalnej gospodarki (zob. wykres 1). Ożywienie to objęło większa liczbę krajów i aspektów gospodarki. Podczas gdy konsumpcja nadal stanowiła kluczowy bodziec globalnego wzrostu, nastąpiło odbicie popytu na inwestycje, zwłaszcza w gospodarkach zaawansowanych. Ożywienie globalnego handlu zbiegło się z poprawą nastrojów wśród przedsiębiorców oraz migracją popytu do bardziej importochłonnych regionów, zwłaszcza Europy.

 

Wykres 1

Globalny realny PKB

(roczne zmiany w proc.; dane kwartalne)

-2 0 2 4 6 8 10 12 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Gospodarki krajów wysoko rozwiniętych z wyłączeniem strefy euro Eksporterzy surowców z gospodarek wschodzących Importerzy surowców z gospodarek wschodzących

Źródła: Haver Analytics, źródła krajowe oraz obliczenia EBC.
Uwagi: PKB skorygowany o parytet siły nabywczej. Do zaawansowanych gospodarek zalicza się Australię, Kanadę, Japonię, Nową Zelandię, Norwegię, Szwecję, Szwajcarię, Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone. Do eksporterów surowców zalicza się Argentynę, Afrykę Południową, Arabię Saudyjską, Brazylię, Chile, Indonezję, Kolumbię, Malezję, Meksyk, Rosję i Wenezuelę . Do importerów surowców zlicza się Hongkong, Indie, Koreę, Singapur, Tajwan, Tajlandię i Turcję.

Globalnemu ożywieniu gospodarczemu sprzyjało wiele czynników w gospodarkach zaawansowanych, podczas gdy w gospodarkach wschodzących zniknęły przeszkody na drodze wzrostu. W gospodarkach zaawansowanych zmniejszył się zastój zarówno, jeśli chodzi o moce produkcyjne, jak i rynki pracy, jako że źródła wzrostu stawały się coraz bardziej endogeniczne. Polityka akomodacyjna jak również rosnący optymizm wśród przedsiębiorstw i gospodarstw domowych wspierały działalność gospodarczą w tych gospodarkach. W przypadku gospodarek wschodzących polityka akomodacyjna nadal wspierała duży wzrost w krajach importujących surowce, podczas gdy kraje eksportujące zawdzięczały ponowne wejście na ścieżkę wzrostu wyższym cenom surowców i ponownemu napływowi kapitału.

 

Wykres 2

Zmiany na rynku pracy w krajach OECD

(dane kwartalne)

5,0 5,5 6,0 6,5 7,0 7,5 8,0 8,5 9,0 0,0 0,5 1,0 1,5 2,0 2,5 3,0 3,5 4,0 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Stopa bezrobocia (skala po prawej stronie) Przeciętne wynagrodzenie (zmiana roczna w procentach)

Źródła: Haver Analytics, OECD i obliczenia EBC.
Uwaga: Średnie wynagrodzenie na pracownika jest obliczane jako suma (skorygowanych sezonowo) rocznych zmian w jednostkowych kosztach pracy oraz wydajności pracy.

Wzrost popytu krajowego i spadek bezrobocia nie przełożyły się jeszcze na wyższe wynagrodzenia (zob. wykres 2) ani na większą inflację bazową w większości dużych gospodarek. W porównaniu z zeszłym rokiem globalna inflacja z wyłączeniem żywności i energii zasadniczo pozostawała stabilna. Niemniej inflacja zasadnicza w ujęciu globalnym wzrosła z powodu wzrastających cen surowców (zob. wykres 3).

 

Wykres 3

Stopy inflacji w OECD

(roczne zmiany w proc.; dane miesięczne)

0 1 2 3 4 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 Wszystkie pozycje z koszyka Z wyłączeniem energii i żywności

Źródła: Haver Analytics, OECD i obliczenia EBC.

Wyższe ceny surowców zwiększały globalną inflację

Po spadku z 56 USD za baryłkę w styczniu do 44 USD za baryłkę w czerwcu, co stanowiło głównie efekt wątpliwości rynku co do efektywności porozumienia zawartego pomiędzy krajami OPEC a głównymi producentami ropy nienależącymi do tej organizacji w sprawie cięć produkcji w sytuacji dużej podaży ropy naftowej ze strony Stanów Zjednoczonych, ceny ropy Brent wzrosły w drugiej połowie 2017 r. (zob. wykres 4). Przyczyniając się do podtrzymania trendu wzrostowego inflacji globalnej, osiągnęły one pod koniec grudnia poziom 67 USD za baryłkę, co zostało wywołane zmianą struktury rynku w 2017 r. przez większy popyt, niż uprzednio oczekiwano, majowym przedłużeniem ograniczeń produkcji w krajach OPEC i spoza OPEC oraz przestojami produkcji w niektórych krajach, prowadzącymi do dalszego ograniczenia zasobów ropy naftowej. Pod koniec roku wysoki poziom cen utrzymywał się z powodu napięć geopolitycznych, powszechnie oczekiwanego dalszego przedłużenia porozumienia krajów OPEC i spoza OPEC w sprawie obniżenia podaży, które istotnie doszło do skutku 30 listopada 2017 r. z terminem obowiązywania do końca 2018 r., jak też dużego globalnego popytu na ropę naftową.

 

Wykres 4

Główne trendy zmiany cen surowców

(dane dzienne)