Przewodnik po tygodniowych skonsolidowanych sprawozdaniach finansowych Eurosystemu

Ostatnia aktualizacja: 19 września 2017

Tygodniowe sprawozdanie finansowe (dalej zwane „sprawozdaniem”) dostarcza opinii publicznej informacji o operacjach polityki pieniężnej, operacjach walutowych i inwestycjach prowadzonych przez Eurosystem.

Podstawa prawna sprawozdawczości

Zgodnie z art. 15 statutu ESBC skonsolidowane sprawozdanie finansowe Eurosystemu jest publikowane co tydzień. Sprawozdanie przedstawia aktywa i pasywa Eurosystemu wobec stron trzecich ujęte w księgach rachunkowych krajowych banków centralnych ze strefy euro i EBC. Należności i zobowiązania między bankami centralnymi z Eurosystemu (tzw. należności i zobowiązania w ramach Eurosystemu, np. salda w systemie TARGET2) znoszą się wzajemnie, nie są więc wykazywane w sprawozdaniu.

Format i treść sprawozdania są określone w wytycznych EBC w sprawie ram prawnych rachunkowości i sprawozdawczości finansowej w Europejskim Systemie Banków Centralnych (EBC/2016/34).

Terminy publikacji

Zgodnie z ogólną zasadą sprawozdanie ukazuje się we wtorki o godz. 15.00 CET według stanu na poprzedzający piątek. Niektóre terminy publikacji odbiegają jednak od tej zasady. Dotyczy to np. pierwszego sprawozdania po zakończeniu kwartału oraz przypadków, gdy system TARGET2 jest zamknięty w okresie sporządzania sprawozdania. W komentarzu przedstawia się informacje o zmianach głównych pozycji bilansowych i danych łącznych (agregatów) oraz o innych zagadnieniach, gdy jest taka potrzeba.

Sprawozdanie jest dostępne we wszystkich językach urzędowych UE, natomiast towarzyszący mu komentarz – tylko po angielsku.

Standardy rachunkowości

Uwagi ogólne

Zasady rachunkowości i sprawozdawczości finansowej Eurosystemu są określone w wytycznych EBC/2016/34. Stosowanie zasad rachunkowości jest obowiązkowe w odniesieniu do wszystkich pozycji istotnych z punktu widzenia operacji Eurosystemu.

Zasady wyceny bilansowej

Wycena aktywów i pasywów Eurosystemu w sprawozdaniu jest zgodna z wytycznymi EBC/2016/34.

Wycena aktywów i pasywów

Złoto, instrumenty walutowe i papiery wartościowe wycenia się na koniec każdego kwartału według bieżących kursów i cen rynkowych, z wyjątkiem papierów wartościowych sklasyfikowanych jako utrzymywane do terminu zapadalności, nierynkowych papierów wartościowych i papierów wartościowych utrzymywanych na potrzeby polityki pieniężnej, które ujmuje się według zamortyzowanego kosztu. Papiery wartościowe wyceniane według zamortyzowanego kosztu traktuje się jako osobny zasób i poddaje testowi na utratę wartości.

Podstawa wyceny

Papiery wartościowe, swapy procentowe, kontrakty futures, umowy forward na stopę procentową i pozostałe instrumenty na stopy procentowe (z wyjątkiem opcji wbudowanych w papiery wartościowe) wycenia się każdy osobno. Wyceny rezerw walutowych (w tym specjalnych praw ciągnienia) dokonuje się osobno dla każdej waluty.

Aktualizacja wyceny na koniec kwartału

Wynik netto aktualizacji wyceny na koniec kwartału wykazuje się osobno dla każdej pozycji bilansowej w sprawozdaniu publikowanym po zakończeniu każdego kwartału. W ciągu kwartału wszystkie operacje przeprowadzone przez Eurosystem ujmuje się po kursach i cenach transakcyjnych. Praktyka ta pozwala odbiorcom obserwować przebieg operacji Eurosystemu w ciągu kwartału według przepływów pieniężnych, natomiast na koniec kwartału pozycje bilansowe podlegające regularnej aktualizacji wyceny są wykazywane według wartości rynkowej dla odzwierciedlenia rzeczywistości gospodarczej.

Zasady ustalania wyniku finansowego

Niezrealizowane zyski z tytułu aktualizacji wyceny na koniec kwartału nie są wykazywane jako przychód, lecz ujmowane bezpośrednio na koncie różnic z wyceny. Niezrealizowane straty przewyższające kwotę zysków z wyceny ujętą wcześniej na odpowiednim koncie różnic z wyceny wykazuje się na koniec roku w rachunku zysków i strat. Ujętych strat nie odwraca się w kolejnych latach przez pomniejszenie o nowe niezrealizowane zyski. Niezrealizowane straty z tytułu aktualizacji wyceny określonego papieru wartościowego, waluty obcej lub złota nie podlegają kompensacie z niezrealizowanymi zyskami z tytułu innych papierów wartościowych lub walut. Zasady te pozwalają ustalać wynik finansowy w sposób przejrzysty, a zarazem ostrożny.

Składniki pozycji bilansowych

Część dotycząca struktury bilansu przedstawia odniesienia do głównych pozycji bilansowych w sprawozdaniu. Szczegółowe informacje o składnikach poszczególnych pozycji bilansowych można znaleźć w załączniku IV do wytycznych EBC/2016/34.

Treść sprawozdania

Uwagi ogólne

Sprawozdanie przedstawia wszystkie aktywa i pasywa banków centralnych z Eurosystemu, w tym wszystkich oddziałów krajowych banków centralnych, wobec stron trzecich. Nie obejmuje aktywów i pasywów z tytułu inwestycji w spółkach zależnych i spółkach, których udziałowcami są krajowe banki centralne ze strefy euro. Należności i zobowiązania między bankami centralnymi z Eurosystemu (tzw. należności i zobowiązania w ramach Eurosystemu, np. salda w systemie TARGET2) znoszą się wzajemnie, nie są więc wykazywane w sprawozdaniu.

Struktura bilansu

W sprawozdaniu stosuje się podział na rezydentów i nierezydentów strefy euro, zgodnie z europejskimi i międzynarodowymi standardami statystycznymi. Pozycje dzieli się także na denominowane w walutach obcych i w euro. Ponadto salda wobec sektora finansowego (np. pozycja pasywów 3 Pozostałe zobowiązania wobec instytucji kredytowych strefy euro w euro) wykazuje się osobno od sald wobec sektora instytucji rządowych i samorządowych i pozostałych sektorów (np. pozycja pasywów 5 Zobowiązania wobec innych rezydentów strefy euro w euro).

W sprawozdaniu przedstawia się salda na koniec dnia sprawozdawczego oraz zmiany (wynikające z transakcji lub aktualizacji wyceny na koniec kwartału) wobec poprzedniego tygodnia. W bilansie wszystkie pozycje są wyrażone w milionach euro, natomiast w komentarzu – w miliardach euro, z wyjątkiem złota i należności w złocie, wyrażonych w milionach euro.

Większość danych zawartych w sprawozdaniu jest także dostępna jako długi szereg czasowy.

Komentarz do tygodniowego sprawozdania finansowego

Komentarz dotyczy przede wszystkim zmian, jakie nastąpiły w wyniku realizacji polityki pieniężnej oraz operacji walutowych od poprzedniego tygodnia. Ta część przedstawia odniesienia do głównych pozycji bilansowych skomentowanych w sprawozdaniu.

W pozycji Złoto i należności w złocie (pozycja aktywów 1) przedstawione są zasoby złota (jako kruszcu i w innej postaci) w posiadaniu banków centralnych z Eurosystemu według wartości rynkowej na koniec poprzedniego kwartału oraz wartość wszystkich transakcji (kupna i sprzedaży) rozliczonych od końca poprzedniego kwartału. Złoto i należności w złocie nie są wliczone do pozycji netto Eurosystemu w walutach obcych, są natomiast częścią oficjalnych rezerw Eurosystemu.

Pozycja netto Eurosystemu w walutach obcych (pozycje aktywów 2 i 3 minus pozycje pasywów 7, 8 i 9)[1] obejmuje wszystkie transakcje klientów i transakcje portfelowe w walutach obcych (w tym specjalne prawa ciągnienia – SDR) z rezydentami i nierezydentami strefy euro, a także operacje zasilające w płynność w walutach obcych przeprowadzone na rzecz rezydentów strefy euro. Pozycja netto Eurosystemu w walutach obcych obejmuje walutową część oficjalnych rezerw Eurosystemu, które służą przede wszystkim do wsparcia ewentualnych interwencji na rynku walutowym.

  • Pozycja aktywów 2.1 Należności od MFW przedstawia należności państw członkowskich z tytułu kwot członkowskich w Międzynarodowym Funduszu Walutowym, zasobów SDR oraz udziału w programach MFW. Powiązaną pozycją jest pozycja pasywów 9 Odpowiednik specjalnych praw ciągnienia (SDR) przyznawanych przez MFW, przedstawiająca kwotę SDR przyznanych pierwotnie odpowiednim państwom członkowskim.
  • Pozycja aktywów 2.2 Środki na rachunkach w bankach, inwestycje w papiery wartościowe, kredyty zagraniczne i inne aktywa zagraniczne stanowi większość oficjalnych aktywów walutowych Eurosystemu, a obejmuje głównie depozyty i inwestycje w papiery wartościowe z kontrahentami spoza strefy euro. Aktywa walutowe znajdujące się w strefie euro są przedstawione w pozycji aktywów 3 Należności od rezydentów strefy euro w walutach obcych.

Należności Eurosystemu od instytucji kredytowych netto (pozycja aktywów 5 minus pozycje pasywów 2.2, 2.3, 2.4, 2.5 oraz 4)[2] przedstawiają wykorzystanie zasilających w płynność operacji Eurosystemu przez kontrahentów po odjęciu instrumentów absorbujących płynność.

Należności od instytucji kredytowych strefy euro w euro z tytułu operacji polityki pieniężnej (pozycja aktywów 5) dzielą się na sześć pozycji składowych i odzwierciedlają zasilające w płynność operacje kredytowe polityki pieniężnej stosowane przez Eurosystem.

  • Pozycja aktywów 5.1 Podstawowe operacje refinansujące[3] odnosi się do zasilających w płynność regularnych operacji kredytowych otwartego rynku realizowanych przez Eurosystem w formie transakcji odwracalnych. Podstawowe operacje refinansujące są przeprowadzane w ramach cotygodniowych przetargów standardowych, a ich termin zapadalności wynosi zwykle jeden tydzień.
  • Pozycja aktywów 5.2 Dłuższe operacje refinansujące[4] obejmuje zasilające w płynność transakcje odwracalne przeprowadzane co miesiąc, których termin zapadalności wynosi zwykle trzy miesiące.
  • Pozycja aktywów 5.3 Odwracalne operacje dostrajające obejmuje operacje rynkowe, które są przeprowadzane doraźnie w celu zarządzania sytuacją płynnościową rynku oraz sterowania stopami procentowymi, zwłaszcza dla złagodzenia wpływu niespodziewanych wahań płynności na rynku na stopy procentowe.
  • Pozycja aktywów 5.4 Odwracalne operacje strukturalne obejmuje zasilające w płynność odwracalne operacje otwartego rynku realizowane przez Eurosystem głównie w celu skorygowania strukturalnej pozycji płynnościowej sektora finansowego wobec Eurosystemu.
  • Pozycja aktywów 5.5 Kredyt w banku centralnym to jeden z instrumentów kredytowo-depozytowych Eurosystemu, polegający na dostarczaniu kontrahentom przez krajowy bank centralny płynności overnight po ustalonej z góry stopie procentowej, z zabezpieczeniem w postaci aktywów kwalifikowanych.
  • Pozycja aktywów 5.6 Kredyty związane ze zmianą wartości depozytu zabezpieczającego może powstać wskutek wzrostu wartości zabezpieczenia dotyczącego innych kredytów na rzecz kontrahentów. W takim wypadku banki centralne mogą zwrócić kontrahentowi nadmiar środków pieniężnych.

Pozycja pasywów 2.2 Depozyt w banku centralnym na koniec dnia to jeden z instrumentów kredytowo-depozytowych Eurosystemu, polegający na przyjmowaniu od kontrahentów depozytów overnight po ustalonej z góry stopie procentowej. (Pozycję tę należy analizować w połączeniu z pozycją aktywów 5.5 Kredyt w banku centralnym. Pierwszy z tych instrumentów może służyć do krótkoterminowego lokowania nadmiaru płynności, drugi natomiast – do pokrywania jej krótkoterminowego niedoboru).

Pozycja pasywów 2.3 Depozyty terminowe odnosi się do instrumentu polityki pieniężnej stosowanego w celach dostrajających – przyjmowanie takich depozytów służy wchłanianiu płynności z rynku lub przeciwdziałaniu zaburzeniom równowagi płynnościowej w ostatnim dniu okresu utrzymywania rezerwy.

Pozycja pasywów 2.4 Odwracalne operacje dostrajające obejmuje nieregularne operacje otwartego rynku prowadzone przez Eurosystem głównie w celu wchłonięcia z rynku nieoczekiwanego napływu płynności. Jej odpowiednikiem po stronie aktywów jest pozycja 5.3 Odwracalne operacje dostrajające.

Pozycja pasywów 2.5 Depozyty związane ze zmianą wartości depozytu zabezpieczającego obejmuje kwoty wynikające ze spadku wartości zabezpieczenia kredytu udzielonego kontrahentom. W takim wypadku Eurosystem może zażądać od kontrahentów dostarczenia dodatkowych środków pieniężnych (lub zabezpieczenia). Odpowiednikiem tej pozycji po stronie aktywów jest pozycja 5.6 Kredyty związane ze zmianą wartości depozytu zabezpieczającego.

Pieniądz bazowy (baza monetarna) (pozycje pasywów 1, 2.1 i 2.2)[5] obejmuje:

  • pozycję pasywów 1 Banknoty w obiegu, która wyraża wartość nominalną banknotów euro wprowadzonych do obiegu przez banki centralne z Eurosystemu;
  • pozycję pasywów 2.1 Rachunki bieżące (w tym rachunki rezerw obowiązkowych), na którą składają się głównie środki związane z wymogiem utrzymywania przez instytucje kredytowe depozytów na rachunkach w krajowych bankach centralnych. System rezerwy obowiązkowej stosowany przez Eurosystem obejmuje zasadę uśredniania, zgodnie z którą instytucje kredytowe muszą spełniać wymóg utrzymywania określonej kwoty rezerwy w ujęciu średnim za dany okres rezerwowy;
  • pozycję pasywów 2.2 Depozyt w banku centralnym na koniec dnia (zob. wyżej).

Pozycja aktywów 7.1 Papiery wartościowe na potrzeby polityki pieniężnej to posiadane przez Eurosystem papiery wartościowe nabyte w ramach poniższych programów skupu aktywów.

  • Program skupu obligacji zabezpieczonych (CBPP) rozpoczął się w lipcu 2009, a zakupy w ramach tego programu zostały w pełni zrealizowane do czerwca 2010.
  • Drugi program skupu obligacji zabezpieczonych (CBPP2) został ogłoszony w październiku 2011 i zakończył się, zgodnie z planem, w październiku 2012.
  • Program dotyczący rynków papierów wartościowych (SMP), obejmujący publiczne dłużne papiery wartościowe ze strefy euro, zaczął się w maju 2010, a skończył we wrześniu 2012. Płynność wprowadzona na rynek za pośrednictwem programu SMP została następnie z powrotem ściągnięta przez Eurosystem za pomocą cotygodniowych operacji absorbujących płynność prowadzonych do czerwca 2014, aby zneutralizować wpływ programu na sytuację płynnościową.
  • Pozycja 7.1 obejmuje ponadto papiery wartościowe nabyte przez Eurosystem w ramach rozszerzonego programu skupu aktywów (APP), na który składają się: trzeci program skupu obligacji zabezpieczonych (CBPP3), program skupu papierów wartościowych zabezpieczonych aktywami (ABSPP), program skupu aktywów sektora publicznego (PSPP)program skupu aktywów sektora przedsiębiorstw (CSPP). Programy te mają być prowadzone do końca grudnia 2017, a w razie potrzeby jeszcze dłużej, aż Rada Prezesów stwierdzi trwałe dostosowanie ścieżki inflacji odpowiadające celowi inflacyjnemu: poniżej, ale blisko 2% w średnim okresie.

Wszystkie papiery wartościowe wykazane w pozycji aktywów 7.1 są wyceniane według zamortyzowanego kosztu, niezależnie od ich przeznaczenia. Raz w roku poddaje się je testowi na utratę wartości.

W części Inne kwestie mogą znaleźć się informacje o istotnych zmianach pozycji bilansowych sprawozdania, które nie są standardowo ujmowane w komentarzu.

W tym miejscu na przykład podano wyjaśnienie zmiany klasyfikacji księgowej, której celem było ujednolicenie sposobu ujawniania informacji o awaryjnym wsparciu płynnościowym (ELA) zapewnianym przez krajowe banki centralne z Eurosystemu instytucjom kredytowym w ich krajach. Jeśli operacje takie mają formę pożyczek zabezpieczonych, są wykazywane w sprawozdaniu w pozycji aktywów 6 Pozostałe należności od instytucji kredytowych strefy euro w euro. Pozycja ta obejmuje także rachunki bieżące, depozyty terminowe, depozyty jednodniowe oraz transakcje reverse repo związane z zarządzaniem papierami wartościowymi ujętymi w pozycji aktywów 7.



[1] Pozycja aktywów 2 Należności od nierezydentów strefy euro w walutach obcych i pozycja aktywów 3 Należności od rezydentów strefy euro w walutach obcych minus pozycja pasywów 7 Zobowiązania wobec rezydentów strefy euro w walutach obcych, pozycja pasywów 8 Zobowiązania wobec nierezydentów strefy euro w walutach obcych i pozycja pasywów 9 Odpowiednik specjalnych praw ciągnienia (SDR) przyznawanych przez MFW.

[2] Pozycja aktywów 5 Należności od instytucji kredytowych strefy euro w euro z tytułu operacji polityki pieniężnej minus pozycje pasywów 2.2 Depozyt w banku centralnym na koniec dnia, 2.3 Depozyty terminowe, 2.4 Odwracalne operacje dostrajające, 2.5 Depozyty związane ze zmianą wartości depozytu zabezpieczającego oraz 4 Zobowiązania z tytułu emisji certyfikatów dłużnych.

[3] Operacje te służą do sterowania poziomem krótkoterminowych stóp procentowych, zarządzania sytuacją płynnościową i sygnalizowania nastawienia polityki pieniężnej w strefie euro.

[4] Długoterminowe operacje refinansujące zapewniają sektorowi finansowemu dodatkowe refinansowanie o dłuższym terminie. W ostatnich latach regularne operacje były uzupełniane o dodatkowe zasilające w płynność długoterminowe operacje refinansujące w euro.

[5] Pozycja pasywów 1 Banknoty w obiegu oraz pozycja pasywów 2.1 Rachunki bieżące (w tym rachunki rezerw obowiązkowych) i pozycja pasywów 2.2 Depozyt w banku centralnym na koniec dnia.

Kontakt z mediami