Περίληψη

Το Ευρωσύστημα προετοιμάζει επανασχεδιασμό των τραπεζογραμματίων ευρώ που θα πρέπει να αντικατοπτρίζει την κοινή ταυτότητα της Ευρώπης, την πλούσια πολιτιστική της κληρονομιά και την προσήλωσή της στη βιωσιμότητα. Στόχος είναι η δημιουργία τραπεζογραμματίων που δεν είναι μόνο ασφαλή και λειτουργικά, αλλά και συμπεριληπτικά και οικεία σε όλους τους Ευρωπαίους.

Μετά από εκτενείς προπαρασκευαστικές εργασίες, στο πλαίσιο των οποίων η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) ανέθεσε σχετική εντολή σε ανεξάρτητες συμβουλευτικές ομάδες και συγκέντρωσε τις απόψεις του κοινού, επιλέχθηκαν δύο θέματα και συναφή μοτίβα: το θέμα «Ευρωπαϊκός πολιτισμός», που τιμά την κληρονομιά και τους πολιτιστικούς χώρους της Ευρώπης, και το θέμα «Ποταμοί και πτηνά», που συμβολίζει την ελευθερία, την ενότητα και τη σύνδεσή μας με τον φυσικό κόσμο.

Ο διαγωνισμός σχεδίου

Τον Ιούλιο του 2025 η ΕΚΤ προκήρυξε διαγωνισμό σχεδίου για τη μετουσίωση αυτών των θεμάτων σε προτάσεις σχεδίων. Προσκάλεσε γραφίστες από ολόκληρη την ΕΕ να υποβάλουν προτάσεις.

Κατά την πρώτη φάση του διαγωνισμού, 1.241 γραφίστες από όλες τις χώρες της ΕΕ υπέβαλαν υποψηφιότητα στο πλαίσιο ανοικτής πρόσκλησης. Στη δεύτερη φάση επιλέχθηκαν 25 γραφίστες: 17 και για τα δύο θέματα, έξι μόνο για το θέμα «Ποταμοί και πτηνά» και δύο μόνο για το θέμα «Ευρωπαϊκός πολιτισμός».

Στη δεύτερη φάση, η οποία ξεκίνησε τον Νοέμβριο του 2025, οι επιλεγέντες γραφίστες έλαβαν λεπτομερή ενημερωτικό φάκελο και τους ζητήθηκε να δημιουργήσουν σχέδια για τα τραπεζογραμμάτια των 5, 10, 20, 50, 100 και 200 ευρώ. Κάθε γραφίστας κλήθηκε να ετοιμάσει ένα οπτικό αφήγημα για ολόκληρη τη σειρά, διασφαλίζοντας παράλληλα τη συμμόρφωση με τις τεχνικές, νομικές και θεματικές απαιτήσεις.

Μέχρι τη λήξη της προθεσμίας στις 24 Απριλίου 2026, οι γραφίστες είχαν υποβάλει 39 προτάσεις: 23 για το θέμα «Ποταμοί και πτηνά» και 16 για το θέμα «Ευρωπαϊκός πολιτισμός».^[1]

Η κριτική επιτροπή του διαγωνισμού σχεδίου

Μια ανεξάρτητη κριτική επιτροπή του διαγωνισμού σχεδίου, στην οποία συμμετείχαν μέλη από όλες τις χώρες της ζώνης του ευρώ, ανέλαβε να αξιολογήσει τις προτάσεις που υποβλήθηκαν και να επιλέξει έως δέκα νικήτριες προτάσεις σχεδίων, πέντε για κάθε θέμα. Η κριτική επιτροπή είχε πλήρη αυτονομία στη λήψη αποφάσεων.

Η διαδικασία αξιολόγησης πραγματοποιήθηκε σε δύο στάδια, πάντα με ψευδωνυμοποιημένες προτάσεις σχεδίων^[2]. Στο πρώτο στάδιο, τα μέλη της κριτικής επιτροπής αξιολόγησαν ανεξάρτητα τις προτάσεις, βαθμολογώντας τις με βάση κριτήρια όπως η δημιουργικότητα, η θεματική συνοχή, η προσβασιμότητα και η δημόσια απήχηση. Στο δεύτερο στάδιο, η κριτική επιτροπή συνήλθε στην ΕΚΤ για να συζητήσει και να επιλέξει τις νικήτριες προτάσεις.

Οι νικήτριες προτάσεις και οι περιγραφές των γραφιστών

Μετά από διεξοδική συζήτηση και αξιολόγηση, η κριτική επιτροπή επέλεξε τις δέκα νικήτριες προτάσεις σχεδίων που περιγράφονται παρακάτω, πέντε για κάθε θέμα. Οι προτάσεις παρουσιάζονται κατά την αύξουσα σειρά των αριθμών αναγνώρισής τους.

Ευρωπαϊκός πολιτισμός

• EC145

Το σχέδιο μπορεί να εξηγηθεί ως μια αναπαράσταση του τρόπου με τον οποίο διαμορφώνεται ο πολιτισμός. Τα μάτια αντιπροσωπεύουν την παρατήρηση, τη συναίσθηση και τον συλλογισμό, ενώ το στόμα συμβολίζει την έκφραση, τον διάλογο και την ανταλλαγή. Εστιάζοντας σε αυτά τα στοιχεία, οι προσωπογραφίες προχωρούν πέρα από την ατομική ταυτότητα προς μια κοινή ικανότητα του ανθρώπου να παράγει πολιτισμό. Στην οπίσθια όψη, άνθρωποι διαφορετικής ηλικίας και με διαφορετικό υπόβαθρο συναντώνται και αλληλεπιδρούν σε σύγχρονους πολιτιστικούς χώρους. Συνδυαστικά, οι δύο όψεις συνδέουν την ατομική αντίληψη και έκφραση με τη συλλογική ανταλλαγή, καλώντας το κοινό να δει τα τραπεζογραμμάτια ως αναπαραστάσεις του πολιτισμού ως μιας ζωντανής, κοινής διαδικασίας.

• EC564

Το σχέδιο έχει ως στόχο να απεικονίσει το επίσημο σύνθημα της ΕΕ – «Ενωμένοι στην πολυμορφία». Η Ευρώπη είναι ενωμένη με μια πλούσια κοινή πολιτιστική ιστορία και κληρονομιά, την οποία αντιπροσωπεύουν οι προσωπογραφίες εμβληματικών ευρωπαϊκών προσωπικοτήτων. Είναι ενωμένη με τις κοινές αξίες και την αίσθηση του ανήκειν, η οποία ενισχύεται από την πολυμορφία των πολιτιστικών ταυτοτήτων. Η πολυμορφία αυτή απεικονίζεται με ένα κολάζ μέσα από πληθώρα μορφών και υφών που δημιουργούν από κοινού ένα νέο σύνολο, το οποίο ενώνει αυτά τα διαφορετικά στοιχεία. Το κολάζ συνθέτει το φόντο για τις σχεδιασμένες στο χέρι προσωπογραφίες και τις απεικονίσεις κοινών πολιτιστικών χώρων ως απτές εκδηλώσεις αυτών των ιδεών.

• EC617

Ένα βλέμμα που καθηλώνει συναντά τον θεατή από το κέντρο του τραπεζογραμματίου. Εκφράζει μια πρόταση, μια ιδέα και έναν διάλογο μεταξύ εκείνων που σφυρηλάτησαν την πολιτιστική μας ταυτότητα και εκείνων που θέτουν την Ευρώπη στην πρώτη γραμμή της σκέψης, διατηρώντας το πνεύμα αυτών των προσωπικοτήτων ζωντανό στην καθημερινή μας ζωή. Ένα κυρίαρχο, σταθερό και αναγνωρίσιμο χρώμα συναντά ένα γραμμικό μοτίβο που παρέχει μια κοινή υφή, εντός μιας δομής που κρατά το σύνολο ενωμένο. Αν περιστρέψουμε τα τραπεζογραμμάτια οριζοντίως, βλέπουμε τέσσερα κατακόρυφα στοιχεία, το καθένα εμπνευσμένο από ένα γράμμα: «Ε», «U», «R» και «O».

• EC799

Το σχέδιο διηγείται μια απλή ιστορία: Η Ευρώπη είναι ένας κοινός πολιτιστικός χώρος. Κάθε τραπεζογραμμάτιο είναι άμεσα αναγνωρίσιμο από το κυρίαρχο χρώμα και το κεντρικό μοτίβο του. Σε κάθε τραπεζογραμμάτιο απεικονίζεται μια προσωπικότητα της οποίας η ζωή και το έργο συνδέουν τους Ευρωπαίους ανά τους αιώνες. Στην οπίσθια όψη, ένας χάρτης της Ευρώπης, ελαφρώς επικαλυπτόμενος από τους αστερισμούς που από παλιά δείχνουν τον δρόμο στους ταξιδιώτες, συνδυάζεται με μια σημερινή σκηνή του πολιτιστικού χώρου τον οποίο αναπαριστά το τραπεζογραμμάτιο – παραστατικές τέχνες, μουσική, σχολεία, βιβλιοθήκες, μουσεία και δημόσιες πλατείες. Οι άνθρωποι δεν έχουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, έτσι ώστε οι πολίτες να μπορούν να αναγνωρίζουν σε αυτούς τον εαυτό τους.

• EC915

Η επικοινωνιακή προσέγγιση επικεντρώνεται στην οικουμενική αξία του έργου κάθε ατόμου και όχι στην προσωπικότητά του. Ο κύκλος και τα σύμβολα λειτουργούν ως ένα οπτικό μήνυμα που δηλώνει έναν διανοητικό χώρο. Ο χώρος αυτός προσφέρει στους θεατές άμεση οπτική οικειότητα. Ταυτόχρονα, συμβολικά στοιχεία παρέχουν διακριτικές αναφορές για μια βαθύτερη εννοιολογική ανάγνωση. Με τον τρόπο αυτόν, το σχέδιο μεταδίδει το μήνυμα ότι, παρά την πολυμορφία των ατόμων, η συμβολή τους αποτελεί ενιαία πηγή έμπνευσης και μέσο επανασύνδεσης με οικείες αλλά συνεχώς εξελισσόμενες πολιτιστικές αξίες.

Ποταμοί και πτηνά

• RB120

Από το φτερούγισμα ενός πτηνού έως τη ροή των ποταμών, η κίνηση βρίσκεται στο κέντρο αυτής της πρότασης. Επιδιώκει να ενσαρκώσει τόσο τον δυναμισμό της ΕΕ όσο και τις υλικές και άυλες ροές που διέρχονται από το έδαφός της. Ως πραγματικός αγγελιοφόρος, το πτηνό – που εμφανίζεται μόνο του στην πρόσθια όψη και ως μέρος ενός σμήνους στην οπίσθια όψη – συμβολίζει τον διάλογο και την αλληλεξάρτηση μεταξύ των κοινωνιών μας και της φύσης. Από την πηγή ενός ποταμού έως τον ωκεανό, η πτήση του πτηνού αποκαλύπτει το τοπίο που διασχίζει μέσα από τον συνδυασμό δύο μοτίβων – ενός μοτίβου σχεδιασμένου στο χέρι με μαρκαδόρο και ενός μοτίβου διανυσματικών γραφικών – που ενσαρκώνουν τη συνοχή μέσω της πολυμορφίας.

• RB227

Η σειρά τραπεζογραμματίων «Ποταμοί και πτηνά» μεταδίδει την κεντρική της ιδέα μέσω της άμεσης σύνδεσης μεταξύ των οπτικών στοιχείων και της σημασίας τους. Κάθε τραπεζογραμμάτιο παρουσιάζει ένα συγκεκριμένο είδος πτηνών σε σχέση με το ενδιαίτημά του, συνδέοντας τη βιοποικιλότητα με τα τοπία της Ευρώπης. Οι οριζόντιες ράβδοι μεταφράζουν τον ήχο κάθε πτηνού σε οπτική μορφή, ενώ η κάθετη κλίμακα δείχνει την ταχύτητα της πτήσης του, επιτρέποντας τη διαισθητική ανάγνωση των πληροφοριών. Συνοπτικά δεδομένα στην πρόσθια όψη προσδιορίζουν περαιτέρω το είδος. Στην οπίσθια όψη, τα κτίρια της ΕΕ και ο χάρτης της Ευρώπης δημιουργούν σύνδεση μεταξύ του φυσικού περιβάλλοντος και της κοινής πολιτιστικής ταυτότητας.

• RB637

Αυτή η σειρά τραπεζογραμματίων ευρώ αφηγείται μια οπτική ιστορία των ευρωπαϊκών ποταμών, από τις πηγές τους στα βουνά έως την εκβολή τους στη θάλασσα. Οι βασικοί χαρακτήρες είναι τα ευρωπαϊκά πτηνά στα φυσικά ενδιαιτήματά τους. Όσο μεγαλύτερη είναι η ονομαστική αξία του τραπεζογραμματίου τόσο πιο κοντά στη θάλασσα βρίσκεται η εικόνα. Καθένα από τα ελάσματα ασφαλείας απεικονίζει ένα στάδιο του ποταμού με το αντίστοιχο πτηνό και λειτουργεί σαν ένα εικονογραφικό στοιχείο, εισάγοντας την κεντρική αφηγηματική ιδέα της σειράς των τραπεζογραμματίων. Ακόμη και τα κτίρια της ΕΕ στην οπίσθια όψη των τραπεζογραμματίων συγχωνεύονται με τις φτερούγες των συγκεκριμένων πτηνών στην πρόσθια όψη.

• RB754

Το νερό ρέει. Αποτελεί το ίδιο το θεμέλιο της ζωής καθώς διαμορφώνει το περιβάλλον μας και τα ενδιαιτήματα της πλούσιας ορνιθοπανίδας της Ευρώπης που απεικονίζεται στα τραπεζογραμμάτια. Επίσης, το νερό μπορεί να έχει πολλά χαρακτηριστικά, όπως ισορροπία ή συνοχή. Η χρήση αυτών των χαρακτηριστικών ως αναλογιών για τα θεσμικά όργανα της ΕΕ δημιουργεί εμπιστοσύνη και κατανόηση των λειτουργιών τους. Μια σταγόνα μπορεί να φαίνεται αμελητέα, αλλά μέσα στους αιώνες ένα ρυάκι έχει αρκετή δύναμη για να σμιλεύσει οροσειρές. Ένας άνθρωπος μπορεί να φαίνεται ασήμαντος, αλλά εκατομμύρια άνθρωποι ενωμένοι από έναν κοινό στόχο είναι ανθεκτικοί και ισχυροί. Από αυτή την άποψη, το νερό ορθώς παραλληλίζεται με την ΕΕ.

• RB832

Έξι πτηνά απεικονίζονται σε αφηρημένα τοπία, τα οποία συνδέονται με το συνεχές ταξίδι ενός ποταμού, από μια ορεινή πηγή προς τη φουρτουνιασμένη θάλασσα. Το φως συνοδεύει αυτή την πορεία, η οποία εξελίσσεται από ήπια παρουσία σε δυναμική, διεισδυτική δύναμη με συμβολική απήχηση. Οι σκηνές απαιτούν προσεκτική εξέταση, καθώς τοποθετούν τον θεατή στη θέση ενός παρατηρητή πτηνών που συλλέγει ίχνη από κάθε είδος. Στην οπίσθια όψη, τα θεσμικά όργανα της ΕΕ απεικονίζονται με ανθρώπινες χειρονομίες και ένα μορφοποιημένο πλέγμα σαν ύφασμα. Τα χέρια κρατούν, σταθεροποιούν, ευθυγραμμίζονται και συζητούν, προτείνοντας συνεργασία στην πράξη, ενώ φως εκπέμπεται από κάθε κτίριο σε ολόκληρη την επικράτεια της ΕΕ.

Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ θα λάβει την τελική του απόφαση για τα μελλοντικά σχέδια των τραπεζογραμματίων ευρώ με βάση τα αποτελέσματα του διαγωνισμού σχεδίου, λαμβάνοντας υπόψη τις προτιμήσεις του κοινού.