Na czym polega rozszerzony program skupu aktywów?

22 stycznia 2015 (zaktualizowano 31 marca 2016)

Jak program skupu aktywów może pomóc EBC w wywiązaniu się z zadania ochrony stabilności cen?

EBC stosuje symetryczną definicję stabilności cen: deflacja jest dla gospodarki równie niebezpieczna jak wysoka inflacja. Przy obecnym słabym wzroście gospodarczym i niskiej inflacji samo dostosowywanie stóp procentowych nie wystarczyło, by zbliżyć inflację do poziomu 2%. Aby wypełniać swój mandat, EBC musi korzystać ze wszystkich narzędzi, jakie ma do dyspozycji.

Czy program skupu aktywów może pomóc EBC w pobudzeniu wzrostu gospodarczego i zatrudnienia w Europie?

EBC ma jasno określone zadanie: utrzymać stabilność cen. Ogłoszony program pomoże doprowadzić inflację do poziomu zgodnego z celem EBC. Jednocześnie zapewni firmom w całej Europie lepszy dostęp do kredytów oraz doprowadzi do wzrostu inwestycji i zatrudnienia, a w efekcie – pobudzi wzrost gospodarczy, co jest warunkiem trwałego powrotu inflacji do wartości bliskich 2%. Zgodnie z traktatem EBC powinien także mieć na uwadze gospodarkę, choć jego celem nadrzędnym pozostaje stabilność cen.

Czy program skupu aktywów jest zgodny z prawem?

Tak. EBC prowadzi politykę pieniężną strefy euro. Swoje podstawowe zadanie, jakim jest ochrona stabilności cen, wykonuje przy użyciu narzędzi określonych w traktatach. Bezwarunkowe zakupy instrumentów rynkowych są wyraźnie wymienione jako narzędzie polityki pieniężnej (art. 18 ust. 1 statutu ESBC). Zalicza się do nich skup takich instrumentów jak obligacje skarbowe, o ile są one skupowane na rynku wtórnym od inwestorów, a nie na rynku pierwotnym, czyli bezpośrednio od państw członkowskich.

Czy program skupu aktywów nie jest formą finansowania sektora publicznego przez bank centralny?

EBC ściśle przestrzega zakazu finansowania sektora publicznego ze środków banku centralnego i dlatego nie prowadzi skupu na rynku pierwotnym. EBC będzie skupować obligacje dopiero wówczas, gdy ustali się ich cena rynkowa, aby nie zakłócić rynkowej wyceny ryzyka.

Czy EBC jest jedynym bankiem centralnym, który prowadzi skup aktywów?

Nie jest jedyny. Wiele banków centralnych w ramach swojej polityki pieniężnej prowadziło już zakupy bezwarunkowe – nazywa się to często luzowaniem ilościowym lub QE (ang. quantitative easing). Robiły to na przykład System Rezerwy Federalnej, Bank Anglii i Bank Japonii. Operacje otwartego rynku należą do głównych instrumentów banku centralnego nawet w normalnych warunkach. Zakupy bezwarunkowe stają się przydatne, gdy bank centralny nie może już bardziej obniżyć podstawowych stóp procentowych. Mogą pomóc bankom centralnym w wypełnieniu ich głównego celu – w przypadku EBC jest to utrzymanie stabilności cen – a tym samym podtrzymać wzrost gospodarczy i tworzenie miejsc pracy.

Czy program skupu aktywów nie pociąga za sobą ryzyka wysokiej inflacji?

EBC konsekwentnie wywiązywał się ze swojego zadania, aby w średnim okresie utrzymać inflację poniżej, ale blisko 2%. W ten sposób chronił siłę nabywczą wszystkich mieszkańców strefy euro. Obecnie w strefie euro już od dłuższego czasu wzrost gospodarczy jest słaby, a inflacja – bardzo niska. Zatem wydaje się mało prawdopodobne, by wzrost podaży pieniądza banku centralnego miał doprowadzić do wysokiej inflacji. Zaś gdy inflacja odbije, EBC zacieśni politykę pieniężną, aby stłumić presję inflacyjną i utrzymać stabilność cen. Krótko mówiąc, EBC ma kompetencje i narzędzia, aby natychmiast przeciwdziałać czynnikom inflacyjnym, jeśli tylko wystąpią – czego bardzo wyraźnie dowiódł już w przeszłości.

Czy EBC nie stanie się „złym bankiem”?

Od wybuchu kryzysu finansowego w 2008 roku EBC podjął wiele niekonwencjonalnych decyzji w zakresie polityki pieniężnej, które według krytyków miały przynieść olbrzymie straty. Tymczasem od początku swojego istnienia EBC nieprzerwanie osiąga zyski, które następnie za pośrednictwem krajowych banków centralnych trafiają do wszystkich obywateli krajów strefy euro. Oczywiście EBC będzie, jak zawsze, postępować ostrożnie.

Czy nowy program nie zmusza krajowych banków centralnych do wzięcia na siebie ewentualnych strat? Czy jest to zgodne ze wspólną polityką pieniężną?

To prawda, że w nowym programie część ryzyka jest ponoszona nie przez cały Eurosystem, lecz przez poszczególne krajowe banki centralne. EBC szanuje zasadę dzielenia się ryzykiem, dlatego właśnie stosuje ją do 20% skupowanych aktywów. Przyjęte rozwiązanie łagodzi jednocześnie obawy przed niezamierzonymi konsekwencjami fiskalnymi.

Tryb i zakres podziału strat ponoszonych przez krajowe banki centralne w ramach Eurosystemu są określane przez Radę Prezesów, zgodnie ze statutem ESBC. Wewnętrzne mechanizmy podziału strat w żaden sposób nie podważają jednolitości naszej polityki pieniężnej. W skupie aktywów uczestniczą wszystkie krajowe banki centralne i EBC. Ustalona jest łączna kwota zakupów i są one koordynowane centralnie przez EBC. Skup jest ukierunkowany na utrzymanie stabilności cen w strefie euro jako całości, a jednocześnie uwzględnia szczególną strukturę instytucjonalną tej strefy, w której wspólna waluta i wspólna polityka pieniężna współistnieją z 19 krajowymi wersjami polityki fiskalnej i gospodarczej. Dzięki temu, że przyjęte rozwiązanie – stworzone specjalnie na potrzeby tego programu – uwzględnia strukturę instytucjonalną strefy euro, daje gwarancję jego maksymalnej skuteczności.

Czy program skupu aktywów ma pomóc konkretnym krajom?

Program ma doprowadzić inflację i oczekiwania inflacyjne w całej strefie euro z powrotem do poziomu bliższego celowi EBC. Nie jest jego rolą zmniejszenie zadłużenia żadnego konkretnego kraju.