Krótko o polityce makroostrożnościowej

24 maja 2017

Co to znaczy „makroostrożnościowa”?

Ostrożnościowy to inaczej rozważny i przezorny; polityka ostrożnościowa obejmuje działania mające upowszechniać bezpieczne praktyki i zniechęcać do podejmowania ryzyka. Przedrostek „makro-” wskazuje, że polityka ta (rozumiana jako zasady i działania) odnosi się do całego systemu finansowego lub jego znacznej części, nie zaś – do konkretnych instytucji finansowych. Polityka nadzorcza lub regulacyjna dotycząca pojedynczych instytucji jest nazywana „mikroostrożnościową”.

Polityka makroostrożnościowa ma zatem przyczyniać się do tego, by wszystkie instytucje podchodziły przezornie do ryzyk, które mogą nabrać charakteru systemowego, czyli dotyczących całej sfery finansowej.

Na czym polega polityka makroostrożnościowa i dlaczego jest potrzebna?

Organy odpowiedzialne za politykę makroostrożnościową monitorują system finansowy w celu rozpoznawania ryzyk i słabości. Następnie podejmują odpowiednie działania, aby zapobiegać ich narastaniu i rozprzestrzenianiu się po całym systemie.

Innymi słowy, polityka makroostrożnościowa ma sprawić, by ryzyka nie wywierały szerszego wpływu na sferę finansową, czyli nie nabierały charakteru systemowego.

Materializacja ryzyka systemowego mogłaby niekorzystnie wpłynąć na dostarczanie produktów i usług przez system finansowy, a w skrajnym przypadku – poważnie zaszkodzić wzrostowi gospodarczemu i dobrobytowi społeczeństwa.

Efekty takie wystąpiły w czasie kryzysu, który rozpoczął się w 2007 roku. Recesja dotknęła wówczas wiele krajów europejskich, a duża część banków musiała skorzystać ze wsparcia.

Istotą polityki makroostrożnościowej jest zatem ochrona stabilności systemu finansowego. Mocny i zdrowy system finansowy jest w stanie lepiej znosić szoki, co pozwala uniknąć najpoważniejszych skutków kryzysów.

Przykładowe zagrożenia, które mogą przerodzić się w ryzyko systemowe

  • Nadmierny wzrost cen aktywów (tzw. bańka spekulacyjna). Kiedy ceny np. domów osiągają poziom znacznie przewyższający ich rzeczywistą wartość, ryzyko nagłego spadku tych cen niesie ze sobą poważne zagrożenia
  • Podejmowanie nadmiernego ryzyka przez banki
  • Zbyt wysokie zadłużenie przedsiębiorstw lub gospodarstw domowych

Jakie działania władze mogą podjąć w ramach polityki makroostrożnościowej?

Odpowiednie organy (często są to banki centralne) mogą przeciwdziałać ryzykom za pomocą całej gamy przewidzianych w tym celu środków.

Mogą na przykład zobowiązać instytucje finansowe – czyli zazwyczaj banki komercyjne – do odłożenia dodatkowego kapitału na wypadek nieprzewidzianych zdarzeń i szoków. Wielkość takich buforów jest zależna m.in. od rodzaju instytucji i z upływem czasu może się zmieniać.

Dotyczy to zwłaszcza instytucji o znaczeniu systemowym, czyli takich, których upadłość wywołałaby poważne skutki pośrednie w całym systemie finansowym.

Polityka makroostrożnościowa może także obejmować wprowadzenie ograniczeń dotyczących działalności instytucji finansowych, w tym udzielania kredytów hipotecznych, np. wyznaczenie maksymalnej relacji wysokości kredytu do dochodów nabywcy lub ceny domu. Gdy dochodzi do szybkiego wzrostu cen nieruchomości i zadłużenia hipotecznego, stosowanie takich limitów pozwala schłodzić rynek mieszkaniowy.

Kto kieruje polityką makroostrożnościową w UE?

W skrócie: co to jest system finansowy?

Sieć wzajemnych powiązań

System finansowy to skomplikowana sieć zależności i interakcji między różnymi uczestnikami rynku.

Banki i firmy ubezpieczeniowe

Banki i firmy ubezpieczeniowe odgrywają rolę pośredników między podmiotami, które chcą udzielić pożyczki lub zainwestować swoje środki, a tymi, które potrzebują pieniędzy.

Rynki

Kredytodawcy i kredytobiorcy mogą także zawierać transakcje bezpośrednio na rynkach finansowych (np. obligacyjnym lub pieniężnym).

Systemy płatności

Bezpieczny przepływ pieniędzy i aktywów finansowych na tych rynkach jest możliwy dzięki systemom płatności i rozrachunku papierów wartościowych.