Temat na dziś: stabilność finansowa

24 maja 2016 (zaktualizowano 15 sierpnia 2016)

Od czasu kryzysu finansowego coraz częściej słyszymy o stabilności finansowej. Jej definicje mogą się nieco różnić, ale na ogół eksperci są zgodni co do jej istotności. Według EBC stabilność finansowa to taki stan systemu finansowego, w którym nagłe niekorzystne wydarzenia („szoki ekonomiczne”) nie powodują poważnych zaburzeń.

Innymi słowy, dzięki stabilności finansowej klienci banków mają nieprzerwany dostęp do środków na swoich kontach, przedsiębiorstwa dokonują i przyjmują płatności, inwestorzy mogą zawierać transakcje, a banki – pozyskiwać środki („refinansować się”) za pomocą pożyczek na rynku międzybankowym lub w banku centralnym.

Na czym polega stabilność finansowa?

Stabilność oznacza zachowanie równowagi. System finansowy to skomplikowana sieć zależności i interakcji między różnymi uczestnikami rynku. Banki i firmy ubezpieczeniowe pełnią rolę pośredników między podmiotami, które chcą udzielić pożyczki lub zainwestować swoje środki, a tymi, które potrzebują pieniędzy. Pożyczkodawcy i pożyczkobiorcy mogą także zawierać transakcje bezpośrednio na rynkach finansowych (np. obligacyjnym lub pieniężnym). Bezpieczny przepływ pieniędzy i aktywów finansowych na tych rynkach jest możliwy dzięki systemom płatności i rozrachunków papierów wartościowych.

W gospodarce pojawiają się ryzyka o różnym zakresie i charakterze. Na przykład jeśli w całej gospodarce następuje spowolnienie, dochodzi do sytuacji, w której zadłużenie właścicieli mieszkań i domów jest bardzo wysokie, a ceny nieruchomości spadają, zaś banki, które udzieliły kredytów hipotecznych, mogą mieć trudności z odzyskaniem pieniędzy od klientów. Z kolei dekoniunktura na rynkach wschodzących może być szkodliwa dla gospodarki z powodu obniżenia się popytu na towary, prowadzącego do likwidacji miejsc pracy w niektórych branżach. Takie osłabienie może także spowodować gwałtowną wyprzedaż na rynkach długu, akcji i walut, która utrudnia przedsiębiorstwom pozyskiwanie finansowania, a w rezultacie – hamuje wzrost gospodarczy.

Tak więc ryzyko i słabości dotykające pojedyncze podmioty mogą oddziaływać także na innych uczestników rynku, co z kolei prowadzi do zachwiania równowagi całego systemu i zagraża powszechnej stabilności finansowej.

Jaka jest rola EBC?

EBC stale obserwuje system finansowy, aby wcześnie rozpoznawać ryzyka i słabe punkty oraz planować dalsze kroki. Takie ryzyka można zneutralizować dzięki odpowiednim działaniom w zakresie polityki makroostrożnościowej, podejmowanym na poziomie całego kraju, jednego sektora lub konkretnej instytucji finansowej. Na przykład aby zapobiec powstaniu bańki mieszkaniowej, organy krajowe ze strefy euro mogą zobowiązać banki do zaostrzenia warunków udzielania kredytów hipotecznych, np. wymagania od klientów większego wkładu własnego. O takich działaniach organy te powinny informować EBC, który ma prawo zgłosić sprzeciw. Sam EBC może także nakazać bankom utrzymywać rezerwy kapitałowe przekraczające wymagany minimalny poziom (określony dokładnie w przepisach unijnych), aby zwiększyć ich odporność na ewentualne szoki.

Opisane działania są skoncentrowane na systemie finansowym jako całości. Ponadto nowo utworzony pion nadzoru bankowego w EBC kontroluje pojedyncze banki i w ten sposób dba o bezpieczeństwo sektora bankowego, a tym samym wzmacnia stabilność finansową w Europie.