Għaliex huma daqshekk importanti r-rati referenzjali?

21 ta' Settembru 2017(Aġġornat fit-22 ta' Marzu 2019)

Ir-rati tal-imgħax referenzjali għandhom rwol ewlieni fis-sistema finanzjarja, fis-sistema bankarja u fl-ekonomija. Dawn jintużaw minn varjetà ta' aġenti, li jvarjaw minn banek li jipprovdu l-kreditu lil negozji u individwi sa entitajiet li jiffurmaw is-suq tad-derivati. Hemm tliet raġunijiet ewlenin li jirrendu r-rati tal-imgħax referenzjali essenzjali għall-funzjonament bla xkiel tas-suq finanzjarju. L-ewwel, bħala referenza f'kuntratti indiċjati għal rati tal-imgħax varjabbli: l-użu ta' rati referenzjali għall-kuntratti finanzjarji tal-prezzijiet inaqqas il-kumplessità tagħhom u jiffaċilita l-istandardizzazzjoni. It-tieni, tali rati referenzjali jintużaw ħafna għall-valutazzjoni ta' partiti tal-karta tal-bilanċ. Pereżempju, jistgħu jintużaw bħala rati ta' skont għal ċerti strumenti finanzjarji, jew f'valutazzjonijiet għal skopijiet ta' kontabilità. It-tielet, jintużaw ħafna mis-swieq tad-derivati fi prodotti bħal swaps, opzjonijiet u kuntratti forward.

Il-Kummissjoni Ewropea stmat, pereżempju, li l-euro interbank offered rate (EURIBOR) issaħħaħ kuntratti b'valur nominali ta' madwar €180 triljun. Il-biċċa l-kbira ta' dawn il-kuntratti huma swaps tar-rati tal-imgħax, fejn rata tal-imgħax fissa tiġi skambjata ma' rata varjabbli. Iżda kuntratti bħal dawn jinkludu wkoll ipoteki għal min jissellef jew ħruġ b'rati varjabbli (self, bonds).

Ir-rati referenzjali huma importanti wkoll għall-banek ċentrali. Il-politika monetarja tiġi trażmessa permezz tas-swieq finanzjarji u r-rati referenzjali għandhom rwol ċentrali biex it-trażmissjoni tal-politika monetarja tal-BĊE ssir operazzjonali u tiġi sorveljata.

L-iżjed rati referenzjali użati għall-kuntratti f'euro huma l-EURIBOR u l-euro overnight index average (EONIA). Dawn huma bbażati fuq is-suq interbankarju mhux garantit. L-EURIBOR hu rata referenzjali tal-imgħax ibbażata fuq il-kwotazzjoni, u hu disponibbli għal diversi perijodi ta’ maturità (ġimgħa u ġimagħtejn, u wieħed, tnejn, tlieta, sitta, disa' u tnax-il xahar - il-perijodi ta’ maturità ta’ ġimgħatejn, xahrejn u disa' xhur se jitwaqqfu mit-3 ta’ Diċembru 2018). L-EONIA hi rata referenzjali overnight għall-euro, maħduma abbażi ta' tranżazzjonijiet reali fis-suq interbankarju, fejn il-BĊE jaġixxi bħala aġent tal-kalkolu għall-amministratur.

X'riformi qed isiru f'dawn ir-rati referenzjali u għaliex?

L-EONIA u l-EURIBOR qed jgħaddu minn riformi profondi taħt it-tmexxija tal-amministratur tagħhom, il-European Money Markets Institute (EMMI), assoċjazzjoni mingħajr skop ta' qligħ ibbażata fi Brussell. Dawn ir-riformi kienu maħsuba biex iwasslu ż-żewġ rati referenzjali għal konformità mar-Regolament tal-UE l-ġdid dwar ir-rati referenzjali (BMR) li ġie ppubblikat fl-2016 u li daħal fis-seħħ f'Jannar 2018. Wara perijodu tranżitorju, ir-rekwiżiti tal-BMR se jkunu vinkolanti għalkollox minn Jannar 2020.

Dwar l-EURIBOR, f'dawn l-aħħar snin l-EMMI kien qed jiżviluppa pjan biex jirriforma gradwalment ir-rata referenzjali eżistenti ħalli jankraha ma' tranżazzjonijiet minflok ma' kwotazzjonijiet. Il-fattibbiltà ta' metodoloġija bħal din abbażi ta' tranżazzjonijiet ġiet ittestjata mill-EMMI matul il-perijodu 2016-17. Madankollu, f'Mejju 2017 ġie konkluż li “fil-kundizzjonijiet attwali tas-swieq ma kienx ikun fattibbli li tiġi żviluppata l-metodoloġija EURIBOR attwali f'metodoloġija bbażata għalkollox fuq tranżazzjonijiet permezz ta' linja tranżitorja bla xkiel.” Għalhekk, l-EMMI ddeċieda li jesplora l-fattibbiltà ta' mudell ibridu fejn il-metodoloġija tkun sostnuta permezz ta' tranżazzjonijiet kull meta jkunu disponibbli, u fejn meħtieġ tiddependi minn sorsi oħra relatati tal-prezz tas-suq. Inħolqot task force ġdida biex tiġbor il-kummenti tal-parteċipanti tas-suq u gwida dwar il-metodoloġija l-ġdida. Matul l-2019 l-Awtorità Belġjana tas-Servizzi u s-Swieq Finanzjarji (FSMA), l-awtorità responsabbli għas-sorveljanza tal-EURIBOR, se tivvaluta jekk il-metodoloġija l-ġdida hijiex konformi mal-BMR. Fi kwalunkwe każ, l-utenti tal-EURIBOR se jkollhom jinkorporaw tnaqqis biex itejbu r-robustezza tal-kuntratti tagħhom, kif meħtieġ mill-BMR.

Dwar l-EONIA, wara li kkonkluda l-ewwel fażi tar-reviżjoni EONIA, li kienet tikkonsisti fid-definizzjoni ta’ qafas ta' governanza konformi mar-rekwiżiti regolatorji l-ġodda, EMMI wettaq it-tieni fażi tar-reviżjoni EONIA, jiġifieri analiżi tas-suq li jsostni lill-EONIA. Fi Frar 2018 l-EMMI kkonkluda li "jekk il-kundizzjonijiet u d-dinamika tas-suq jibqgħu l-istess, il-konformità tal-EONIA mal-BMR tal-UE sa Jannar 2020 ma tistax tkun garantita, sakemm id-definizzjoni u l-metodoloġija tal-kalkolu jibqgħu fil-format attwali tagħhom. F'dan il-kuntest, il-korpi governattivi tal-EMMI ddeċidew li t-twettiq ta' eżami bir-reqqa tal-EONIA m'għadux xieraq.” Għalhekk, kif inhi bħalissa, l-EONIA mhix se tissodisfa l-kriterji tal-BMR, u għalhekk l-użu tagħha jiġi ristrett mill-1 ta' Jannar 2020.

Iż-żewġ rati referenzjali jiddependu mill-kontribuzzjonijiet volontarji ta' żewġ bordijiet diversi ta' banek, li l-għadd tagħhom naqas drastikament f'dawn l-aħħar snin. Biex jilqa' għal din il-vulnerabbiltà, il-BMR jipprovdi mekkaniżmu ta' sostenn biex jissalvagwarda l-istabbiltà tal-bordijiet tal-Euribor u l-EONIA. Fil-prattika dan ifisser li r-regolatur ta' dawn ir-rati referenzjali, l-FSMA, issa jista’ jirrendi obbligatorji l-kontribuzzjonijiet għal dawn il-bordijiet, bla ħsara għal kundizzjonijiet speċifiċi. Kwalunkwe kontribuzzjoni obbligatorja, madankollu, tkun limitata għal perijodu massimu ta' sentejn u għalhekk mhix soluzzjoni permanenti għall-kontinwità ta' dawn ir-rati referfenzjali.

Kif jiġu kkalkulati r-rati referenzjali għall-euro?

L-EURIBOR u l-EONIA, iż-żewġ rati referenzjali ewlenin tal-imgħax għall-euro jinħadmu mill-Euro Money Markets Institute (EMMI).

L-EURIBOR hi rata referenzjali li tagħti indikazzjoni tar-rata medja li tintuża mill-banek biex jisilfu finanzjament mhux garantit fis-suq interbankarju tal-euro għal perijodu speċifiku. Ir-rata refenzjali tiġi kkalkulata kuljum mill-EMMI abbażi tal-kwotazzjonijiet ta' bord ta' banek mill-UE (bħalissa 20) li jikkontribwixxi fuq bażi volontarja. Din tiġi ppubblikata kuljum fil-11 ta' filgħodu CET.

L-EONIA hi rata referenzjali bbażata fuq tranżazzjonijiet reali. Tinħadem bħala medja ppeżata tat-tranżazzjonijiet overnight kollha ta' self interbankarju mhux garantit tal-banek tal-bord (bħalissa 28) u tiġi ppubblikata sas-7 ta' filgħaxija CET f'ġurnata partikolari. il-BĊE jaġixxi bħala aġent tal-kalkolu għall-EONIA f'isem l-amministratur tagħha, l-EMMI. Dan ifisser li l-BĊE jikkompila l-kontribuzzjonijiet ta' kuljum tal-banek mill-bord tal-EONIA u jikkomunika r-rata finali lill-EMMI. Dan l-arranġament imur lura għaż-żmien tal-ħolqien tal-euro. Kien meqjus bħala mod biex tiġi garantita l-kunfidenzjalità tal-kontribuzzjonijiet għall-banek tal-bord. Barra dan, kienet maħsuba bħala mod biex il-BĊE jipprovdi appoġġ tekniku għall-iżvilupp tas-suq monetarju tal-euro.

X'inhu r-rwol preċiż tal-BĊE bħalissa f'dawn ir-rati referenzjali u fir-riforma tar-rata referenzjali tal-euro inġenerali?

L-involviment tal-BĊE fis-suġġett tar-rati referenzjali jmur lil hinn mir-rwol purament tekniku tiegħu bħala aġent tal-kalkolu għall-EONIA.

F'Settembru 2017 il-BĊE impenja ruħu li jipprovdi, sa mhux aktar tard minn Ottubru 2019, ir-rata tal-euro għal żmien qasir (€STR), rata overnight mhux garantita tal-euro li tirrifletti l-ispejjeż tas-self bl-ingrossa tal-banek taż-żona tal-euro. Barra minn hekk, il-BĊE nieda, flimkien mal-Awtorità Belġjana tas-Servizzi u s-Swieq Finanzjarji (FSMA), l-Awtorità Ewropea tat-Titoli u s-Swieq (ESMA) u l-Kummissjoni Ewropea, il-grupp ta’ ħidma fuq rati mingħajr riskju tal-euro mmexxi mill-industrija u jipprovdi s-segretarjat għal dan il-grupp. Il-kompiti ewlenin tal-grupp ta’ ħidma huma li jidentifikaw u jirrakkomandaw rati alternattivi mingħajr riskju tal-euro u mogħdijiet ta' tranżizzjoni.

Fir-rigward tal-EURIBOR, tul dawn l-aħħar snin, kultant il-BĊE kellu wkoll rwol ta' katalista u appoġġa inizjattivi għar-riforma tiegħu. B'mod partikolari, ipprovda appoġġ tekniku lill-amministratur tal-EURIBOR, l-EMMI, għall-ewwel studji ta' fattibbiltà ta' metodoloġija EURIBOR abbażi ta' tranżazzjonijiet fl-2013 u l-2014. Dan l-appoġġ ad hoc kien maħsub biex jippromwovi modi għar-riforma, hekk kif bdiet għaddejja r-riforma tal-EURIBOR.

Fl-aħħar nett, bħala membru tal-Bord għall-Istabbiltà Finanzjarja (FSB), il-BĊE kompla r-riformi fir-rati tal-imgħax referenzjali permezz ta' subgrupp dedikat tal-FSB (Official Sector Steering Group). F'dan il-kuntest, il-BĊE, flimkien ma' awtoritajiet Ewropej oħra, qed jissorvelja l-progress li sar fuq ir-riformi tar-rati referenzjali fl-Ewropa u kultant jipprovidi gwida dwar is-suġġett.

Għadna neħtieġu rati referenzjali issa li l-banek jiddependu inqas mis-suq interbankarju għall-finanzjament tagħhom?

Ir-rati referenzjali huma essenzjali billi huma parti integrali ta' suq li jiffunzjona sew. L-użu estensiv tal-EONIA, li hi rata purament interbankarja, jirrifletti l-fatt li, għal żmien twil, is-suq interbankarju tqies bħala s-suq xieraq li fuqu għandha tiġi bbażata rata referenzjali utli (i.e. sinifikanti, użabbli u robusta).

Madankollu, il-banek m'għadhomx jiddependu mill-finanzjament interbankarju daqs qabel, u għandhom sorsi oħra ta' finanzjament lil hinn mis-suq interbankarju jew is-suq ta' tranżazzjonijiet mhux garantiti li jistgħu jitqiesu fil-kalkolu ta' rata referenzjali. Barra minn hekk, perijodi ta' żmien qosra ħafna bħall-maturità overnight għadhom jiġġeneraw biżżejjed qligħ għall-kostruzzjoni ta' rati referenzjali robusti. Ir-rata l-ġdida għal żmien qasir għall-euro (€STR) li għandha tiġi prodotta mill-BĊE hi reazzjoni għal dawn l-iżviluppi, billi tqis mhux biss tranżazzjonijiet interbankarji iżda wkoll tranżazzjonijiet ma’ entitajiet oħra, bħal fondi tas-swieq monetarji, kumpaniji tal-assigurazzjoni u korporazzjonijiet finanzjarji oħra.

Għaliex ser jinħtieġu sentejn biex tiġi żviluppata l-€STR? X'inhuma l-isfidi?

L-iżvilupp ta' rata referenzjali hu proċess kumpless u jinvolvi ħafna iżjed minn sempliċi kalkolu, kif uriet l-esperjenza ta' banek ċentrali oħra.

L-ewwel, rata referenzjali għandha tkun relatata ma' interess bażi artikolat b’mod ċar, i.e. ir-realtà ekonomika li r-rata referenzjali hi maħsuba biex tkejjel. Biex jintlaħaq dan il-għan, hi meħtieġa komunikazzjoni trasparenti u mifruxa mal-pubbliku, li tinvolvi konsultazzjonijiet pubbliċi, biex jintlaħaq għarfien tal-ħtiġijiet tal-utenti. Għall-€STR, saret l-ewwel konsultazzjoni pubblika minn Novembru 2017 sa Jannar 2018, u wara saret it-tieni konsultazzjoni pubblika minn Marzu sa April 2018.

It-tieni, jeħtieġ li tingħażel metodoloġija tal-kalkolu wara studju bir-reqqa tad-dejta bażi biex ir-realtà ekonomika tiġi identifikata bl-iktar mod preċiż possibbli. Il-metodoloġija għall-€STR ġiet ippubblikata f'Ġunju 2018.

Tinħtieġ ukoll infrastruttura teknika biex tiġi żgurata l-imparzjalità tal-kalkolu, il-possibbiltà ta' verifika tal-proċess u naturalment id-disponibbiltà ta' kuljum tar-rata referenzjali.

Fl-aħħarnett, biex ir-rata tkun robusta biżżejjed, hu meħtieġ xi ftit żmien għall-fażi tat-testjar u l-produzzjoni. Ir-rwoli u r-responsabbiltajiet tal-partijiet kollha involuti għandhom jiġu assenjati b'mod ċar biex tiġi żgurata t-trasparenza u r-responsabbiltà. Isir sforz biex tintlaħaq konsistenza mal-prinċipji rikonoxxuti internazzjonalment ta' IOSCO għal rati referenzjali finanzjarji kull meta jkun rilevanti, jiġifieri billi jitqies il-fatt li dawn il-prinċipji mhux dejjem ikunu rilevanti għal rata referenzjali prodotta minn istituzzjoni pubblika. Il-BĊE hu impenjat li jipprovdi l-€STR sa mhux aktar tard minn Ottubru 2019.

L-€STR ġie rrakkomandat mill-grupp ta’ ħidma ta' rati mingħajr riskju tal-euro bħala r-rata mingħajr riskju tal-euro. Xi jfisser dan?

F'Settembru 2018 il-grupp ta’ ħidma dwar ir-rati mingħajr riskju tal-euro rrakkomanda l-€STR bħala r-rata mingħajr riskju tal-euro. B'mod partikolari, huwa rrakkomanda lill-€STR bħala sostitut għall-EONIA, li mhix se ssir konformi mal-BMR u għalhekk se tara l-użu tagħha ristrett mill-1 ta’ Jannar 2020. Il-grupp ta’ ħidma issa għandu l-kompitu li jivvaluta modi ta' tranżizzjoni bla xkiel mill-EONIA għall-€STR. Il-grupp ta’ ħidma għandu wkoll l-inkarigu li jidentifika rati ta' terminu alternattivi bbażati fuq l-€STR li jistgħu jintużaw bħala riżerva għall-EURIBOR.

Il-BĊE se jibqa’ l-aġent tal-kalkolu għall-EONIA?

Il-BĊE se jibqa' l-aġent tal-kalkolu għall-EONIA sakemm ir-rata referenzjali tibqa’ kruċjali għas-swieq finanzjarji u l-involviment tal-BĊE jkun essenzjali għall-kontinwità tal-indiċi.