Ramy polityki w UGW

Informacje ogólne

Pod względem instytucjonalnym unia gospodarcza i walutowa (UGW) ma strukturę dwoistą. Od wprowadzenia euro polityka pieniężna i kursowa jest prowadzona na poziomie strefy euro, natomiast polityka gospodarcza pozostaje w dużej mierze w gestii państw członkowskich.

Podział ten, wprowadzony traktatem z Maastricht (1992), wynika stąd, że polityka gospodarcza – np. fiskalna i strukturalna – która często jest centralnym tematem krajowej debaty publicznej i politycznej, zwykle musi uwzględniać specyfikę danego kraju oraz jego uwarunkowania instytucjonalne. Oczekiwano także, że system ten wprowadzi w dziedzinie polityki pewnego rodzaju konkurencję między rządami, co przyczyni się do wypracowania najlepszych praktyk, które rządy będą wspólnie rozwijać i stosować (zob. artykuły z Biuletynu Miesięcznego System instytucjonalny i działania strefy euro, wydanie rocznicowe, 2008, oraz The economic policy framework in EMU, listopad 2001).

Wraz z powstaniem wspólnego rynku unijnego znacznie wzrosła współzależność gospodarek europejskich. W strefie euro w wyniku wprowadzenia wspólnej waluty integracja gospodarcza i finansowa poszła jeszcze dalej. Aby uwzględnić wzajemne powiązania między krajami (zwłaszcza te prowadzące do przenoszenia się niekorzystnych zjawisk, tzn. sytuacji, w których decyzje dotyczące polityki podjęte w jednym kraju odbijają się na innych krajach), należy objąć politykę gospodarczą poszczególnych państw członkowskich koordynacją i nadzorem na szczeblu europejskim. Poza tym w razie wystąpienia silnego i  powszechnego wstrząsu (takiego jak kryzys gospodarczo-finansowy), który dotyczyłby większości lub wszystkich państw członkowskich, reakcje poszczególnych krajów w zakresie polityki gospodarczej będą mniej skuteczne, jeśli zostaną podjęte w sposób nieskoordynowany. Ramy europejskie są potrzebne także dlatego, że politykę gospodarczą we wszystkich państwach członkowskich należy ukierunkować na stabilność, tak by była zgodna ze wspólną polityką pieniężną i jej podstawowym celem – stabilnością cen, czego wymaga Traktat.

Kryzys finansowo-gospodarczy ujawnił jednak fundamentalne słabości systemu zarządzania gospodarczego. System ten opierał się na założeniu, że kraje mają wystarczającą motywację, by utrzymywać porządek na własnym podwórku, a zatem będą niejako automatycznie działać na korzyść całej strefy euro. W praktyce na poziomie europejskim wymogi dotyczące polityki gospodarczej były łagodne, nawet w dziedzinach teoretycznie wymagających ścisłych zasad (zwłaszcza w polityce fiskalnej, zob. niżej). W debatach na szczeblu europejskim państwa członkowskie praktycznie nie mobilizowały się wzajemnie do prowadzenia zdrowej polityki gospodarczej. Również rynki finansowe nie odegrały roli dyscyplinującej.

Doświadczenia zdobyte od wprowadzenia euro pokazały, że poprzez miękką koordynację polityki gospodarczej nie da się osiągnąć już nic więcej, zarówno jeśli chodzi o formułowanie, jak i stosowanie unijnych przepisów i zaleceń. Duża skala przekładania się niekorzystnych zjawisk wynikających z polityki krajowej na resztę strefy euro bez wątpienia świadczy o potrzebie ściślejszej integracji polityki fiskalnej, strukturalnej i finansowej, a docelowo stworzenia pełnej unii gospodarczej, która zapewni sprawne funkcjonowanie UGW. W związku z tym EBC postulował, by uczynić przełomowy krok w kierunku wzmocnienia fundamentów instytucjonalnych UGW, a więc zacieśnienia unii gospodarczej w stopniu współmiernym do zaawansowania integracji i współzależności gospodarczej, które zostały już osiągnięte w ramach unii walutowej (zob. Reinforcing Economic Governance in the euro area).

Instrumenty koordynacji polityki gospodarczej i nadzoru w UGW

Zintegrowane wytyczne

Ze względu na silne powiązania między gospodarkami w Unii Europejskiej, zwłaszcza w strefie euro, Traktat (art. 121 TFUE) wymaga, by państwa członkowskie uznały politykę gospodarczą za przedmiot wspólnego zainteresowania i koordynowały ją w ramach Rady UE. Ściśle mówiąc, Traktat (art. 120 TFUE) przewiduje przyjęcie ogólnych wytycznych w sprawie polityki gospodarczej, zawierających zalecenia dla twórców polityki makroekonomicznej i strukturalnej. I faktycznie wytyczne te, przyjęte przez Radę UE na podstawie zalecenia Komisji Europejskiej, były jednym z głównych narzędzi koordynacji polityki w pierwszej dekadzie istnienia UGW.

W 2005 r. połączono je z tzw. wytycznymi w sprawie zatrudnienia (art. 148 TFUE), tworząc w ten sposób wytyczne zintegrowane. Są one zatwierdzane na najwyższym szczeblu – przez przywódców Unii Europejskiej – na wiosennych posiedzeniach Rady Europejskiej i aktualizowane w miarę potrzeb.

Strategia „Europa 2020”

Do prawidłowego funkcjonowania UGW niezbędne są reformy rynków produktów i pracy mające podnieść ich elastyczność i pobudzić konkurencję. Reformy takie pomagają państwom członkowskim zwiększyć wzrost potencjalny i zatrudnienie. Pozwalają także poprawić wydajność i konkurencyjność, a jednocześnie podnoszą odporność gospodarek na wstrząsy. W samej strefie euro znaczenie reform strukturalnych jest jeszcze większe, gdyż kraje tej strefy nie dysponują już instrumentami polityki pieniężnej ani kursowej. Zatem właśnie reformy strukturalne mają kluczowe znaczenie dla przeciwdziałania powstawaniu nierównowagi w strefie euro.

W tym kontekście przywódcy unijni na posiedzeniu Rady Europejskiej w czerwcu 2010 r. uchwalili strategię „Europa 2020” – inicjatywę Unii Europejskiej na rzecz zwiększenia zatrudnienia i wzrostu poprzez reformy gospodarcze i społeczne, przy jednoczesnym poszanowaniu środowiska naturalnego. Pod hasłami „inteligentnego wzrostu”, „trwałego wzrostu” i „wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu” strategia ta określa działania na szczeblu krajowym i unijnym mające zwiększyć dobrobyt obywateli Europy. Przyświeca jej pięć celów przewodnich w następujących dziedzinach: zatrudnienie, badania i rozwój, zmianę klimatu, edukację oraz walkę z ubóstwem.

W ramach tej strategii państwa członkowskie przedstawiają roczne programy reform (zgodne ze zintegrowanymi wytycznymi), których celem jest wyeliminowanie z własnych gospodarek przeszkód dla wzrostu gospodarczego i wzrostu zatrudnienia. Działania państw członkowskich są wspierane przez unijne inicjatywy przewodnie i środki towarzyszące, które mają pomóc m.in. w ukończeniu realizacji wspólnego rynku, finansowaniu badań i innowacji oraz poprawie dostępu spółek z Unii Europejskiej do rynków światowych (zob. ec.europa.eu/europe2020/).

„Europa 2020” stanowi kontynuację strategii lizbońskiej, która zakończyła się jedynie połowicznym sukcesem, przede wszystkim z powodu zbyt słabych rozwiązań w dziedzinie zarządzania, braku wyraźnego ukierunkowania oraz niewystarczającego przepływu informacji (zob. artykuł The Lisbon strategy – five years on, Biuletyn Miesięczny, lipiec 2005). Nowa strategia ma skorygować te niedociągnięcia, głównie poprzez zwiększenie roli Rady Europejskiej w kierowaniu realizacją programu reform oraz poprzez wzmocnienie nadzoru nad reformami w państwach członkowskich.

Zreformowane ramy zarządzania gospodarczego

W odpowiedzi na kryzys finansowo-gospodarczy Rada UE i Parlament Europejski przyjęły w 2011 r. pakiet legislacyjny, który wzmacnia ramy zarządzania gospodarczego w UE (ogólna ocena tego pakietu przez EBC znajduje się w Biuletynie Miesięcznym z marca 2011 r. w artykule The reform of economic governance in the euro area – essential elements, dostępnym też w wersji polskiej na stronie NBP).

Pakt stabilności i wzrostu

Zdrowe finanse publiczne pomagają w osiąganiu innych ważnych celów, np. w utrzymaniu silnego i zrównoważonego wzrostu gospodarczego, a tym samym sprzyjają powstawaniu miejsc pracy. Dyscyplina fiskalna ułatwia także bankowi centralnemu zadanie utrzymywania stabilności cen (zob. artykuł One monetary policy and many fiscal policies: ensuring a smooth functioning of EMU, Biuletyn Miesięczny, lipiec 2008).

Dlatego właśnie Traktat (art. 126 TFUE) wymaga od państw członkowskich, by unikały nadmiernych deficytów. Przyjęty w 1997 r. pakt stabilności i wzrostu poszerza przepisy Traktatu dotyczące dyscypliny fiskalnej poprzez wprowadzenie procedury wielostronnego nadzoru, składającej się z części prewencyjnej i naprawczej (zob. artykuł Ten years of the Stability and Growth Pact, Biuletyn Miesięczny, październik 2008).

Część prewencyjna opiera się na regularnym nadzorowaniu krajowych finansów publicznych. Komisja Europejska i Rada UE dokonują rocznej oceny programów stabilności przedstawianych przez członków strefy euro oraz programów konwergencji opracowywanych przez kraje spoza tej strefy. Programy te zawierają opis sytuacji gospodarczej i fiskalnej w poszczególnych krajach oraz przedstawiają średniookresowy cel polityki fiskalnej i plan dostosowań mający umożliwić jego osiągnięcie. Jeśli istnieje ryzyko, że któreś z państw członkowskich nie spełni zobowiązań wynikających z paktu stabilności i wzrostu, Komisja może wydać w tej sprawie wczesne ostrzeżenie.

Mechanizm naprawczy w ramach paktu działa w ten sposób, że jeśli któreś państwo członkowskie nie wywiązuje się ze swoich zobowiązań, uruchamiana jest procedura nadmiernego deficytu. Rada UE kieruje do danego państwa zalecenia, w których wyznacza przede wszystkim termin korekty nadmiernego deficytu. Następnie Rada monitoruje wykonywanie tych zaleceń, a gdy nadmierny deficyt zostanie skorygowany – uchyla decyzję stwierdzającą jego istnienie. Na wypadek gdyby państwo członkowskie nie wykonało zaleceń, przewidziano zestaw kolejnych środków, od ściślejszego nadzoru przez ujawnienie informacji po sankcje finansowe. Państwo takie nadal może uczestniczyć w odbywających się w Radzie UE dyskusjach nad zaleceniami, jednak zgodnie z traktatem lizbońskim nie przysługuje mu prawo głosu.

Z doświadczeń zdobytych od wprowadzenia euro wynika, że w wielu krajach postanowienia paktu stabilności i wzrostu nie wystarczyły do zapewnienia odpowiedniej dyscypliny fiskalnej. Pomimo to w 2005 r., wbrew radom EBC, państwa członkowskie uzgodniły reformę tego paktu, prowadzącą do dalszego złagodzenia procedur. W części prewencyjnej reforma pozwoliła na jeszcze większą uznaniowość w zakresie wyznaczania i realizacji średniookresowego celu w dziedzinie stabilności finansów publicznych (zob. niżej). W części naprawczej zwiększono zakres uznaniowości przy stwierdzaniu istnienia nadmiernego deficytu i wydłużono terminy proceduralne (zob. artykuł The reform of the Stability and Growth Pact, Biuletyn Miesięczny, sierpień 2005).

W roku 2011, po wyciągnięciu nauki z kryzysu finansowo-gospodarczego, ponownie zmieniono postanowienia paktu, tym razem w ramach ogólnej reformy poprawy zarządzania gospodarczego. Jedną z najważniejszych zmian wprowadzonych w celu wzmocnienia paktu było zwiększenie automatyzmu procedur decyzyjnych poprzez wprowadzenie głosowania odwróconą większością kwalifikowaną. Polega ono na tym, że pewne zalecenia Komisji Europejskiej zostają uznane za przyjęte, o ile w określonym terminie Rada UE nie odrzuci ich większością kwalifikowaną. Poza tym położono większy nacisk na kryterium długu publicznego i długoterminową stabilność finansów publicznych. Zdecydowano także, że aby nakłonić państwa członkowskie do przestrzegania paktu, będzie się wcześniej wprowadzać i stopniowo zwiększać sankcje finansowe, a także stosować sankcje polityczne.

Wprawdzie podjęte działania są krokiem we właściwym kierunku, ale reforma powinna była pójść jeszcze dalej. EBC w szczególności ubolewa, że jeden z kluczowych elementów oczekiwanego przełomu – zwiększenie automatyzmu podejmowania decyzji poprzez stosowanie w największym możliwym zakresie głosowania odwróconą większością kwalifikowaną – został dotychczas zrealizowany jedynie połowicznie.

Ramy nadzoru makroekonomicznego

W ramach reformy z 2011 r. mającej wzmocnić zarządzanie gospodarcze Rada UE i Parlament Europejski ustanowiły nowe ramy nadzoru makroekonomicznego. Celem nowej procedury nadzorczej jest rozpoznawanie i likwidacja nierównowagi makroekonomicznej oraz przeciwdziałanie spadkowi konkurencyjności. Procedura ta będzie zatem uzupełnieniem dotychczasowej procedury nadzoru nad krajami przewidzianej w strategii „Europa 2020”, która koncentruje się na pobudzaniu zrównoważonego wzrostu gospodarczego sprzyjającego włączeniu społecznemu i zwiększaniu zatrudnienia. Nowy mechanizm, składający się z części prewencyjnej i naprawczej, będzie dotyczył wszystkich 27 państw członkowskich UE.

Podstawą części prewencyjnej jest mechanizm ostrzegawczy, który ma służyć rozpoznawaniu nierównowagi na wczesnym etapie. Mianowicie na początku każdego semestru europejskiego (zob. niżej) Komisja Europejska będzie oceniać wyniki państw członkowskich w odniesieniu do referencyjnych wskaźników makroekonomicznych w celu wychwycenia już istniejących przypadków nierównowagi makroekonomicznej bądź ryzyka jej powstania. Wyniki makroekonomiczne wraz z analizą będą przedstawiane w sprawozdaniu na ten temat. Jeśli Komisja stwierdzi, że w którymś kraju widać oznaki znacznej nierównowagi makroekonomicznej, przeprowadzi gruntowną ocenę jego sytuacji gospodarczej, finansowej i fiskalnej. Na tej podstawie Rada UE będzie mogła przedstawić temu krajowi odpowiednie zalecenia.

Jeżeli Komisja Europejska podczas przeprowadzania oceny stwierdzi istnienie nadmiernej nierównowagi makroekonomicznej, może zaproponować wszczęcie odpowiedniej procedury (Macroeconomic Imbalances Procedure, MIP) w ramach części naprawczej procesu nadzoru makroekonomicznego. W ramach procedury dotyczącej nadmiernej nierównowagi (Excessive Imbalances Procedure, EIP) kraj otrzyma zalecenia od Rady UE, a następnie będzie musiał przedstawić swój plan naprawczy, w którym określi, jakie działania w zakresie polityki podejmie w odpowiedzi na te zalecenia. Komisja i Rada będą następnie ściśle monitorować realizację tego planu, w tym sporządzać sprawozdania z postępów i przeprowadzać misje kontrolne. Na wypadek niewykonania zaleceń przewidziano mechanizm sankcji, wzorowany na procedurze nadmiernego deficytu stosowanej w ramach nadzoru fiskalnego.

EBC z dużym zadowoleniem przyjął nowe ramy nadzoru makroekonomicznego, gdyż wypełniły one istotną lukę w zarządzaniu gospodarczym w UGW. Nie można jednak dopuścić, by skuteczność nowego mechanizmu została osłabiona przez jego szeroki zakres, również w odniesieniu do stosowanych wskaźników, gdyż od jego skuteczności zależy możliwość skorygowania nierównowagi i słabości już na wczesnym etapie.

Semestr europejski

Od 2011 r. nadzór Unii Europejskiej nad polityką gospodarczą państw członkowskich prowadzony jest w trakcie przypadającego na pierwszą połowę roku semestru europejskiego. Rozwiązanie to wprowadzono w celu zsynchronizowania unijnego nadzoru nad polityką fiskalną i gospodarczą, przy czym w ujęciu prawnym te dwa procesy pozostają odrębne. Dzięki niemu ocena polityki fiskalnej i makroekonomicznej może przebiegać jednocześnie i według zintegrowanych wytycznych, co powinno zapewnić większą spójność procesów nadzoru pod względem kierunku działań i przedstawiania sprawozdań. Ponadto w ramach semestru europejskiego oprócz nadzoru nad krajami prowadzi się także nadzór tematyczny, który obejmuje postępy w dziedzinie szerszych reform strukturalnych uzgodnionych w ramach strategii „Europa 2020”.

W drugiej połowie roku przypada tzw. semestr krajowy. W tym okresie państwa członkowskie finalizują swoje budżety i podejmują działania uzgodnione podczas semestru europejskiego.

Choć nie można jeszcze w pełni ocenić, jak skutecznie semestr europejski wpłynie na poprawę polityki fiskalnej i strukturalnej w państwach członkowskich, to nowe rozwiązania mogą przyczynić się do stosowania bardziej zintegrowanego i spójnego podejścia do kształtowania polityki gospodarczej.

Pakt euro plus

Na szczycie 11 marca 2011 r. przywódcy strefy euro uchwalili dokument zwany paktem na rzecz euro. Jego celem jest wzmocnienie filaru gospodarczego UGW poprzez rozszerzenie koordynacji polityki gospodarczej na dziedziny należące do kompetencji krajowych, zwłaszcza związane z konkurencyjnością, zatrudnieniem i długookresową równowagą finansów publicznych. Do paktu mogą przystępować również państwa członkowskie spoza strefy euro. Podpisały go już Bułgaria, Dania, Łotwa, Litwa, Polska i Rumunia, w związku z czym jego nazwę zmieniono na „pakt euro plus”.

Pakt bazuje na istniejących już instrumentach koordynacji polityki gospodarczej, zwłaszcza strategii „Europa 2020”, i jest zgodny z zasadami wspólnego rynku. Państwa, które ten pakt podpisały, zobowiązały się podjąć szczególne wysiłki i wdrożyć konkretne działania, ambitniejsze niż te uzgodnione dotychczas. Pakt jest częścią semestru europejskiego, a podjęte zobowiązania krajowe są co roku oceniane przez szefów państw i rządów.

Koordynacja polityki gospodarczej w wymiarze strefy euro

Ze względu na wysokie ryzyko rozprzestrzeniania się niekorzystnych zjawisk w unii walutowej (zob. wyżej) kraje strefy euro muszą szczególnie ściśle koordynować swoją politykę gospodarczą. Specyfikę wymiaru strefy euro uznano w traktacie lizbońskim, który zawiera nowy rozdział „Postanowienia szczególne dla państw członkowskich, których walutą jest euro”. Protokół w sprawie Eurogrupy, załączony do Traktatu, wyraźnie stwierdza, że należy „rozwijać coraz ściślejszą koordynację polityk gospodarczych w strefie euro”, by stworzyć warunki do większego wzrostu gospodarczego w Unii Europejskiej jako całości.

Aby uwzględnić wymiar strefy euro, w traktacie lizbońskim zmieniono także procedury głosowania w sprawie decyzji podejmowanych w dziedzinie ogólnych wytycznych dotyczących polityki gospodarczej oraz paktu stabilności i wzrostu. Jak już wspomniano, w głosowaniach Rady UE nad decyzjami dotyczącymi strefy euro uczestniczą tylko państwa tej strefy. Konieczność wyjątkowo rygorystycznego przestrzegania przez państwa strefy euro uzgodnionych zasad została także uwzględniona w częściach naprawczych paktu stabilności i wzrostu oraz procedury nadmiernej nierównowagi, które przewidują sankcje finansowe wyłącznie dla krajów tej strefy.

Kolejnym przykładem koordynacji polityki gospodarczej w wymiarze strefy euro jest polityka fiskalna – w ramach Eurogrupy kraje tej strefy zobowiązały się wzmocnić nadzór nad swoimi finansami publicznymi. Oznacza to, że Eurogrupa co roku przeprowadza w krajach strefy euro śródokresową ocenę odpowiedniości polityki budżetowej, zanim jeszcze projekty budżetów krajowych staną się przedmiotem debaty w parlamentach krajowych.

Jak stwierdziła Rada ECOFIN w październiku 2008 r., jednym z najważniejszych wniosków z pierwszej dekady istnienia euro jest potrzeba bardziej kompleksowego monitoringu konkurencyjności w strefie euro. Eurogrupa regularnie przeprowadza ocenę rynków pracy oraz sytuacji w zakresie konkurencyjności i nierównowagi makroekonomicznej w strefie euro. Ponadto nowe zintegrowane wytyczne przyjęte w ramach strategii „Europa 2020” zawierają szczegółowe wskazówki dla państw strefy euro, zwłaszcza w odniesieniu do nierównowagi makroekonomicznej.

Dalsze postępy w koordynacji polityki gospodarczej w wymiarze strefy euro poczyniono podczas szczytu 26 października 2011 r. Przywódcy strefy postanowili wówczas, że co najmniej dwa razy w roku będą organizowane „szczyty euro”, na których będzie się wyznaczać strategiczne kierunki polityki gospodarczej i fiskalnej, tak by polityka krajowa w większym stopniu uwzględniała wymiar strefy euro. Zobowiązali się również zastosować szereg dodatkowych rozwiązań wykraczających poza istniejące wymagania, np. przyjąć zasady dotyczące zrównoważonego budżetu (w ujęciu strukturalnym) i w ten sposób wpisać zasady paktu stabilności i wzrostu do prawodawstwa krajowego, najlepiej do konstytucji lub innego aktu prawnego takiej samej rangi, oraz zasięgać opinii Komisji Europejskiej i innych państw strefy euro przed wprowadzeniem poważniejszych reform w dziedzinie polityki fiskalnej i gospodarczej, które mogłyby mieć niekorzystny wpływ na pozostałe państwa członkowskie. Zob. Oświadczenie ze szczytu państw strefy euro.

Ponadto w związku z centralną rolą, jaką Eurogrupa, Komisja Europejska i EBC odgrywają w bieżącym zarządzaniu strefą euro, co najmniej raz w miesiącu będzie odbywać się spotkanie przewodniczących szczytu euro, Komisji i Eurogrupy, w którym uczestniczyć może także prezes EBC oraz – ad hoc – przewodniczący trzech urzędów nadzoru (zob. Rola EBC w zreformowanej architekturze nadzoru finansowego) oraz przewodniczący EFSF i ESM.

Co więcej, zgodnie z nowym przepisem wprowadzonym przez traktat lizboński (art. 136 ust. 1) państwa strefy euro mogą wprowadzać środki mające na celu wzmocnienie koordynacji dyscypliny budżetowej i nadzoru nad nią oraz ustalać wytyczne dotyczące polityki gospodarczej w celu zapewnienia prawidłowego funkcjonowania UGW. Środki takie, które w odniesieniu do krajów strefy euro są prawnie wiążące, muszą być spójne z innymi zasadami obowiązującymi w dziedzinie polityki (takimi jak zintegrowane wytyczne czy pakt stabilności i wzrostu). Przywódcy państw strefy euro zwrócili się do Komisji o przedstawienie propozycji, jak należy wdrożyć postanowienia tego artykułu.

Zarządzanie kryzysowe i Europejski Mechanizm Stabilności

Rada Europejska na posiedzeniu 28–29 października 2010 r. postanowiła utworzyć stały mechanizm zarządzania kryzysowego, który chroniłby stabilność finansową strefy euro jako całości. W związku z tym na posiedzeniu 24–25 marca 2011 r. Rada podjęła oficjalną decyzję, by w ramach pakietu środków antykryzysowych utworzyć Europejski Mechanizm Stabilności (ESM). Decyzja ta zapadła po nieznacznej zmianie art. 136 Traktatu, umożliwiającej państwom strefy euro ustanowienie mechanizmu stabilności, który w razie potrzeby będzie aktywowany w celu ochrony stabilności finansowej na poziomie całej strefy euro, przy czym ewentualna pomoc finansowa będzie uzależniona od spełnienia ściśle określonych warunków.

ESM ma wejść w życie najpóźniej w lipcu 2012 r. Jego potencjał pożyczkowy wyniesie 500 mld euro. ESM ma zastąpić rozwiązania przejściowe, np. europejski instrument stabilności finansowej (EFSF) i europejski mechanizm stabilizacji finansowej (EFSM), utworzone na podstawie decyzji Rady ECOFIN z 9 maja 2010 r. o udzieleniu pomocy finansowej państwom członkowskim mającym problemy finansowe.

EFSM został utworzony jako mechanizm ogólnounijny na mocy art. 122 Traktatu, natomiast EFSF powstał jako mechanizm dla strefy euro na podstawie art. 122 Traktatu i porozumienia międzyrządowego zawartego przez państwa strefy euro. Łączny potencjał pożyczkowy obu mechanizmów wynosi 500 mld euro.

Na szczytach 11 marca i 21 lipca 2011 r. przywódcy strefy euro postanowili zwiększyć elastyczność obecnego EFSF i przyszłego ESM i w tym celu zezwolili, by działały one w ramach programów zapobiegawczych, finansowały dokapitalizowanie instytucji finansowych oraz dokonywały interwencji na pierwotnych i wtórnych rynkach obligacji skarbowych.

26 października 2011 r. szefowie państw i rządów strefy euro postanowili maksymalnie zwiększyć zasoby EFSF, bez podwyższania gwarancji udzielanych przez niego pożyczek, poprzez i) udzielanie wsparcia kredytowego w stosunku do nowego długu emitowanego przez państwa członkowskie i/lub ii) połączenie środków pochodzących od prywatnych i publicznych instytucji i inwestorów finansowych, które może się odbywać za pośrednictwem spółek celowych. Możliwe jest także dodatkowe zwiększenie zasobów EFSF poprzez jeszcze bliższą współpracę z MFW.

EBC uczestniczy w niektórych działaniach EFSM i EFSF (a w przyszłości – ESM).

Po pierwsze EBC we współpracy z Komisją Europejską i MFW będzie oceniał, czy jest zagrożona stabilność finansowa całej strefy euro, zaś eksperci EBC będą przeprowadzać gruntowną analizę zdolności obsługi długu. Na podstawie sprawozdań EBC będą podejmowane decyzje o interwencjach EFSF i ESM na wtórnym rynku obligacji.

EBC wraz z Komisją Europejską i MFW wyznaczą także ekspertów technicznych, którzy wezmą udział w negocjacjach programów dostosowań makroekonomicznych z państwami członkowskimi ubiegającymi się o pomoc finansową oraz monitorowaniu realizacji tych programów (zob. artykuł The European Stability Mechanism, Biuletyn Miesięczny, lipiec 2011).

Ponadto w grudniu 2011 r. EBC zgodził się prowadzić w imieniu EFSF operacje na rynkach wtórnych.