Hoe werkt het ECB-programma voor de aankoop van activa?

22 januari 2016 (bijgewerkt op 1 april 2017)

Waarom hebben we een programma voor de aankoop van activa nodig?

In normale economische omstandigheden stuurt de ECB de bredere financiële condities en uiteindelijk de macro-economische ontwikkelingen en de inflatie door de korte basisrentetarieven vast te stellen. Maar ten gevolge van de mondiale financiële crisis zijn de basisrentetarieven nu dicht tegen hun effectieve ondergrens komen te liggen: het punt waarop verder verlagen weinig tot geen effect zou hebben. De ECB is daarom overgegaan op bijzondere maatregelen om de risico's van een te lang durende periode van lage inflatie tegen te gaan en om de inflatie terug te brengen op een niveau onder maar dicht bij 2% op de middellange termijn: de door de Raad van Bestuur gehanteerde definitie van prijsstabiliteit. De aankopen van activa zijn een van de bijzondere maatregelen waarvan de ECB hiervoor gebruik maakt.

Hoe werkt het programma voor de aankoop van activa?

In het kader van het uitgebreide programma voor de aankoop van activa ("asset purchase programme" of APP) koopt de ECB ter waarde van € 60 miljard per maand een scala van activa, waaronder staatsobligaties, waardepapieren die zijn uitgegeven door Europese supranationale instellingen, bedrijfsobligaties, effecten op onderpand van activa en gedekte obligaties. Dergelijke activa-aankopen hebben invloed op de bredere financiële voorwaarden en uiteindelijk op de economische groei en de inflatie, en wel via drie hoofdkanalen:

  • Rechtstreekse doorwerking

    Als de ECB door de particuliere sector uitgegeven activa koopt, zoals effecten op onderpand van activa en gedekte obligaties, die zijn gekoppeld aan leningen die banken verstrekken aan huishoudens en bedrijven in de reële economie, doet de toegenomen vraag naar deze activa hun prijzen stijgen. Dit moedigt banken aan meer leningen te verstrekken, die zij vervolgens kunnen gebruiken om meer effecten op onderpand van activa of gedekte obligaties te creëren en te verkopen. Het toegenomen aanbod van leningen verlaagt over het algemeen de bancaire debetrentes voor bedrijven en huishoudens, hetgeen de bredere financieringsvoorwaarden verbetert.

  • Herschikking van portefeuilles

    De ECB koopt zowel door de particuliere als publieke sector uitgegeven activa van beleggers zoals pensioenfondsen, banken en huishoudens. Deze beleggers kunnen ervoor kiezen de gelden die zij ontvangen in ruil voor de aan de ECB verkochte activa in andere activa te beleggen. Door de vraag naar activa in bredere zin te doen toenemen, doet dit mechanisme van portefeuilleherschikking de prijzen stijgen en de rendementen dalen, zelfs voor activa die niet direct onder het APP vallen. Dit resulteert in lagere kosten (de effectieve marktrente) voor bedrijven die op de kapitaalmarkten op zoek zijn naar financiering. Tegelijkertijd moedigt de verlaging van de rendementen op effecten banken aan leningen te verstrekken aan bedrijven en huishoudens. Het toegenomen aanbod van bancaire kredietverstrekking aan de reële economie doet over het algemeen de leenkosten voor huishoudens en bedrijven dalen. Als echter anderzijds beleggers de extra gelden gebruiken om buiten het eurogebied activa met een hoger rendement aan te kopen, kan dit ook leiden tot een lagere wisselkoers van de euro, hetgeen doorgaans opwaartse druk zet op de inflatie.

    Zowel de rechtstreekse doorwerking als de portefeuilleherschikking verbetert de bredere financiële voorwaarden voor bedrijven en huishoudens in het eurogebied. Via een verlaging van de financieringskosten, kunnen activa-aankopen de investeringen en de consumptie stimuleren. Een krachtiger vraag vanuit zowel bedrijven als consumenten zal uiteindelijk bijdragen aan een terugkeer van de inflatie naar een niveau onder maar dicht bij 2% op de middellange termijn.

  • Signaleringseffect

    Activa-aankopen, ten slotte, geven aan de markt het signaal dat de centrale bank de basisrentetarieven voor langere tijd laag zal houden. Dit signaleringseffect vermindert de volatiliteit en onzekerheid op de markten ten aanzien van de toekomstige renteontwikkelingen. Dit is belangrijk omdat het bepalend is voor uiteenlopende investeringsbeslissingen. Zo zullen bijvoorbeeld de rentetarieven op langlopende leningen lager blijven omdat de banken uitgaan van een langdurige periode van lage rentetarieven.

De activa-aankopen van de ECB onderstrepen haar krachtige streven te voldoen aan haar mandaat door deze kanalen te gebruiken om actief de risico's van een te lange periode van lage inflatie tegen te gaan. Dit dient ertoe beleggers gerust te stellen dat de inflatie op de middellange termijn rond een niveau onder maar dicht bij 2% zal liggen: een eerste voorwaarde voor duurzame groei in een klimaat van prijsstabiliteit.

Update: Deze explainer is op 1 april 2016 en 1 april 2017 bijgewerkt om de besluiten van de Raad van Bestuur om het maandelijkse bedrag van het programma voor de aankoop van activa te veranderen, aan te geven.