Τι είναι πληθωρισμός;

Γενική αύξηση των τιμών

Σε μια οικονομία της αγοράς, οι τιμές των αγαθών και των υπηρεσιών μπορούν πάντα να μεταβληθούν. Κάποιες τιμές αυξάνονται, κάποιες άλλες μειώνονται. Μπορούμε να μιλήσουμε για πληθωρισμό όταν παρατηρείται γενική αύξηση τιμών των αγαθών και των υπηρεσιών και όχι μόνο ορισμένων προϊόντων. Επομένως, με 1 ευρώ μπορούμε να αγοράσουμε λιγότερα πράγματα ή, με άλλα λόγια, η αξία του ευρώ μειώνεται.

Ορισμένες μεταβολές τιμών είναι πιο σημαντικές από άλλες

Όταν υπολογίζεται η μέση αύξηση των τιμών, δίδεται μεγαλύτερη βαρύτητα στις τιμές των προϊόντων για τα οποία δαπανώνται περισσότερα χρήματα - όπως το ηλεκτρικό ρεύμα - σε σχέση με τις τιμές των προϊόντων για τα οποία ξοδεύονται λιγότερα - π.χ. ζάχαρη ή γραμματόσημα.

Δεν αγοράζουν όλοι τα ίδια πράγματα

Κάθε νοικοκυριό έχει διαφορετικές καταναλωτικές συνήθειες: ορισμένοι έχουν αυτοκίνητο και τρώνε κρέας, άλλοι μετακινούνται μόνο με τα μέσα μαζικής μεταφοράς ή είναι χορτοφάγοι. Οι μέσες καταναλωτικές συνήθειες του συνόλου των νοικοκυριών καθορίζουν τη βαρύτητα που λαμβάνουν τα διάφορα προϊόντα και υπηρεσίες κατά τη μέτρηση του πληθωρισμού.

Για τη μέτρηση του πληθωρισμού, λαμβάνονται υπόψη όλα τα αγαθά και οι υπηρεσίες που καταναλώνουν τα νοικοκυριά, όπως:

  • είδη καθημερινής χρήσης (π.χ. τρόφιμα, εφημερίδες και βενζίνη)
  • διαρκή αγαθά (π.χ. είδη ένδυσης, ηλεκτρονικοί υπολογιστές και πλυντήρια)
  • υπηρεσίες (π.χ. κομμωτήρια, ασφάλειες και ενοικιαζόμενες κατοικίες)

Σύγκριση των τιμών του καλαθιού καταναλωτικών αγαθών ανά έτος

Όλα τα αγαθά και οι υπηρεσίες που καταναλώνουν τα νοικοκυριά στη διάρκεια ενός έτους αντιπροσωπεύονται από ένα "καλάθι" ειδών. Κάθε προϊόν στο καλάθι αυτό έχει μια τιμή, η οποία μπορεί να μεταβληθεί με την πάροδο του χρόνου. Ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού είναι η τιμή του συνολικού καλαθιού ένα συγκεκριμένο μήνα σε σύγκριση με την τιμή που είχε τον ίδιο μήνα ένα έτος νωρίτερα.

Παράδειγμα μέτρησης του πληθωρισμού*
Ποσότητες που αγοράστηκαν στο έτος βάσης Τιμή
(έτος βάσης)
Τιμή
(1 έτος μετά)
Τιμή
(2 έτη μετά)
ανά μονάδα σύνολο ανά μονάδα σύνολο ανά μονάδα σύνολο
150 καρβέλια ψωμί 1,50 € 225 € 1,30 € 195 € 1,60 € 240 €
100 φλιτζάνια καφέ 2,40 € 240 € 2,40 € 240 € 2,15 € 215 €
12 κουρέματα 20,00 € 240 € 22,00 € 264 € 23,00 € 276 €
1 χειμερινό μπουφάν 145,00 € 145 € 176,00 € 176 € 160,00 € 160 €
Συνολικό κόστος καλαθιού 850 € 875 € 891 €
Δείκτης τιμών 100,0 102,9 104,8
Ρυθμός πληθωρισμού 2,9% 1,8%

* Η Eurostat μετρά κάθε μήνα τον πληθωρισμό τιμών καταναλωτή στη ζώνη του ευρώ. Ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) καλύπτει, κατά μέσο όρο, 700 περίπου αγαθά και υπηρεσίες. Αντανακλά τη μέση δαπάνη των νοικοκυριών στη ζώνη του ευρώ για ένα καλάθι προϊόντων. Πλήρης κατάλογος προϊόντων που καλύπτει ο ΕνΔΤΚ και τρέχοντες ρυθμοί πληθωρισμού.

  1. Απαριθμήστε όλα τα προϊόντα που υπάρχουν στο καλάθι σας και τις ποσότητες που καταναλώσατε σε ένα συγκεκριμένο έτος (αυτό είναι το "έτος βάσης").Στο παράδειγμά μας, υπολογίζουμε μόνο το ψωμί, τον καφέ, τα κουρέματα και ένα χειμερινό μπουφάν.
  2. Υπολογίστε τη συνολική δαπάνη για κάθε προϊόν πολλαπλασιάζοντας την ποσότητα των προϊόντων με την τιμή αγοράς τους:150 καρβέλια ψωμί x 1,50 € = 225 € 100 φλιτζάνια καφέ x 2,40 € = 240 € κ.λπ.
  3. Προσθέστε τα σύνολα όλων των προϊόντων για να υπολογίσετε το συνολικό κόστος κατανάλωσης. Στο έτος βάσης του παραδείγματός μας είναι 850 €.4. Επαναλάβετε τα βήματα 2 και 3 για τα επόμενα έτη.
  4. Επαναλάβετε τα βήματα 2 και 3 για τα επόμενα έτη.Κοιτάζοντας το παράδειγμα θα παρατηρήσετε ότι ορισμένες τιμές μεταβλήθηκαν μετά το πρώτο έτος. Το συνολικό κόστος κατανάλωσης αυξήθηκε σε 875 €. Μετά το δεύτερο έτος, το κόστος είναι 891 €.
  5. Διαιρέστε το συνολικό κόστος του καλαθιού σε κάθε επόμενο έτος με το το κόστος του καλαθιού στο έτος βάσης και πολλαπλασιάστε το αποτέλεσμα επί 100.Ένα έτος αργότερα: 875 € ÷ 850 € x 100 = 102,9
  6. Ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού είναι η εκατοστιαία μεταβολή από το ένα έτος στο άλλο.Στο παράδειγμά μας, ο ρυθμός πληθωρισμού μετά από ένα έτος είναι 2,9%. Για να τον υπολογίσουμε, αφαιρούμε από το δείκτη τιμών για το συγκεκριμένο έτος το δείκτη τιμών του προηγούμενου έτους (102,9 - 100), διαιρούμε με το δείκτη τιμών του προηγούμενου έτους (100) και πολλαπλασιάζουμε επί 100. Για το επόμενο έτος ο αντίστοιχος υπολογισμός είναι: (104,8 – 102,9) ÷ 102,9 x 100 = 1,8%.

Ο πληθωρισμός της ζώνης του ευρώ

Εναρμονισμένος δείκτης

Στη ζώνη του ευρώ, ο πληθωρισμός τιμών καταναλωτή μετρείται με βάση τον "Εναρμονισμένο Δείκτη Τιμών Καταναλωτή", ο οποίος συχνά αναφέρεται με το ακρωνύμιο "ΕνΔΤΚ". Ο όρος "εναρμονισμένος" δηλώνει ότι όλες οι χώρες στην Ευρωπαϊκή Ένωση ακολουθούν την ίδια μεθοδολογία. Έτσι διασφαλίζεται ότι τα στοιχεία για μία χώρα μπορούν να συγκριθούν με τα στοιχεία άλλης.

    Ο πληθωρισμός, η σταθερότητα των τιμών και η ΕΚΤ

    Βασικό καθήκον της ΕΚΤ είναι η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών, η οποία ορίζεται ως ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού (βάσει του ΕνΔΤΚ) σε επίπεδα κάτω αλλά πλησίον του 2% μεσοπρόθεσμα. Γιατί είναι τόσο σημαντική η διατήρηση της σταθερότητας των τιμών;

    Συγκρίσιμες μετρήσεις σε όλες τις χώρες

    Προτού το ευρώ γίνει το κοινό μας νόμισμα, κάθε χώρα χρησιμοποιούσε τις δικές της εθνικές μεθόδους και διαδικασίες για τη μέτρηση του πληθωρισμού. Με την εισαγωγή του ευρώ, κατέστη αναγκαία η ύπαρξη ενός μέσου μέτρησης του πληθωρισμού για ολόκληρη τη ζώνη του ευρώ, που να επιτρέπει τη σύγκριση μεταξύ χωρών, χωρίς κενά και διπλά στοιχεία. Ο ΕνΔΤΚ, ο οποίος στηρίζεται από ένα σύνολο νομικά δεσμευτικών κανόνων, δημιουργήθηκε για αυτόν ακριβώς το σκοπό.

      Στάθμιση των προϊόντων που περιλαμβάνονται στον ΕνΔΤΚ

      Η επίδραση της μεταβολής μίας μόνο τιμής στον ΕνΔΤΚ εξαρτάται από το πόσα χρήματα δαπανούν τα νοικοκυριά, κατά μέσο όρο, για αυτό το προϊόν.
      Παράδειγμα - καφές: ο καφές (όπως και το τσάι και το κακάο) έχει συντελεστή στάθμισης 0,4%. Επομένως, οποιαδήποτε μεταβολή της τιμής του δεν θα έχει μεγάλο αντίκτυπο στον συνολικό ΕνΔΤΚ.
      Παράδειγμα - βενζίνη: η βενζίνη (όπως και τα άλλα καύσιμα και τα λιπαντικά) έχει συντελεστή στάθμισης 4,6%, άρα ο αντίκτυπος που θα έχει η μεταβολή της τιμής της στον ΕνΔΤΚ θα είναι περίπου δέκα φορές μεγαλύτερος από ό,τι στην αντίστοιχη περίπτωση του καφέ.

      Οι συντελεστές στάθμισης των βασικών ομάδων προϊόντων στον ΕνΔΤΚ

      Πώς υπολογίζεται ο ΕνΔΤΚ;

      1. Συλλογή τιμών – Κάθε μήνα, τιμολήπτες συλλέγουν περίπου 1,8 εκατομμύρια τιμές σε περισσότερα από 200.000 εμπορικά καταστήματα. Αυτό συμβαίνει σε σχεδόν 1.600 πόλεις και κωμοπόλεις στη ζώνη του ευρώ. Σε κάθε χώρα συλλέγονται τιμές για περισσότερα από 700, κατά μέσο όρο, αντιπροσωπευτικά αγαθά και υπηρεσίες. Ο ακριβής αριθμός των δειγμάτων αυτών διαφέρει από χώρα σε χώρα. Για κάθε προϊόν, συλλέγονται διάφορες τιμές από διαφορετικά καταστήματα και διαφορετικές περιοχές. Παράδειγμα: οι τιμές των βιβλίων λαμβάνουν υπόψη τα διάφορα είδη βιβλίων (λογοτεχνική και φιλολογική πεζογραφία, βιβλία αναφοράς κ.λπ.) που πωλούνται σε βιβλιοπωλεία, σούπερ μάρκετ και μέσω διαδικτύου. Περισσότερες πληροφορίες (μόνο στα αγγλικά)
      2. Στάθμιση των ομάδων προϊόντων – Οι ομάδες προϊόντων σταθμίζονται σύμφωνα με τη βαρύτητά τους στο μέσο προϋπολογισμό των νοικοκυριών. Οι συντελεστές στάθμισης αναπροσαρμόζονται τακτικά, προκειμένου ο δείκτης να παραμένει έγκυρος και να αντανακλά τις μεταβαλλόμενες καταναλωτικές τάσεις. Υπολογίζονται με βάση τα αποτελέσματα ερευνών στις οποίες τα νοικοκυριά καλούνται να καταγράψουν πού ξοδεύουν τα χρήματά τους. Οι συντελεστές στάθμισης είναι εθνικοί μέσοι όροι που αντανακλούν τις δαπάνες όλων των καταναλωτών (πλούσιων και φτωχών, νέων και ηλικιωμένων κ.λπ.). Περισσότερες πληροφορίες (μόνο στα αγγλικά)
      3. Στάθμιση χωρών – Οι χώρες σταθμίζονται σύμφωνα με το μερίδιό τους στη συνολική καταναλωτική δαπάνη της ζώνης του ευρώ. Περισσότερες πληροφορίες (μόνο στα αγγλικά)

      Ποιος υπολογίζει τον ΕνΔΤΚ ...

      ... στις διάφορες χώρες; Σε κάθε χώρα της ζώνης του ευρώ υπάρχει εθνική στατιστική υπηρεσία. Η υπηρεσία αυτή υπολογίζει τον ΕνΔΤΚ της συγκεκριμένης χώρας.

      ... στη ζώνη του ευρώ; Κάθε εθνική στατιστική υπηρεσία αποστέλλει τα στοιχεία της στη Eurostat, τη στατιστική υπηρεσία των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων. Στη συνέχεια, η Eurostat υπολογίζει τον ΕνΔΤΚ για το σύνολο της ζώνης του ευρώ. Η Eurostat διασφαλίζει επίσης την ποιότητα των εθνικών στοιχείων ελέγχοντας τη συμβατότητά τους με τα νομικά δεσμευτικά πρότυπα. Περισσότερες πληροφορίες παρέχονται στις ιστοσελίδες για τον ΕνΔΤΚ στο δικτυακό τόπο της Eurostat.

      Μελετήστε τα στοιχεία

      Ο πληθωρισμός τιμών καταναλωτή στη ζώνη του ευρώ από το 1961

      Στις δεκαετίες του '70 και του '80 ο πληθωρισμός ήταν υψηλός σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες. Αλλά από τα μέσα της δεκαετίας του '90, οι ρυθμοί πληθωρισμού έχουν μειωθεί αισθητά, χάρη στις προσπάθειες που κατέβαλαν οι χώρες στο πλαίσιο της προετοιμασίας τους για την εισαγωγή του ευρώ και χάρη στη νομισματική πολιτική της ΕΚΤ.

      Διάγραμμα που παρουσιάζει τον πληθωρισμό τιμών καταναλωτή από το 1961.

      Ποιοι παράγοντες επηρεάζουν τον πιο πρόσφατο ρυθμό πληθωρισμού;

      Τα είδη των οποίων οι τιμές αλλάζουν συχνότερα δεν αποτελούν απαραιτήτως και τους παράγοντες με τη μεγαλύτερη επίδραση στον δείκτη. Ο ρυθμός πληθωρισμού εξαρτάται επίσης από το μερίδιο κάθε προϊόντος στη μέση καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών - με άλλα λόγια από τον "συντελεστή στάθμισης" κάθε προϊόντος.

      Διάγραμμα που δείχνει τις μεταβολές των τιμών σε συνδυασμό με το συντελεστή στάθμισης των επιμέρους ομάδων προϊόντων του ΕνΔΤΚ.

      Μελετήστε τα πιο πρόσφατα στοιχεία με τον διαδραστικό πίνακα πληθωρισμού

      Δείτε τα πιο πρόσφατα στοιχεία αλλά και ιστορικά στοιχεία από το 1996. Κοιτάξτε την κάθε χώρα και τις επιμέρους ομάδες προϊόντων. Επιλέγοντας κάποια χρονική περίοδο, εμφανίζεται η μηνιαία εξέλιξη του πληθωρισμού με κινούμενες εικόνες.

      Μικρογραφία του διαδραστικού πίνακα.

      Πίνακες που παρουσιάζουν στοιχεία ανά χώρα και ανά ομάδα προϊόντων

      Μικρογραφία των πινάκων σε μορφή HTML.

      Εκτιμήσεις για τον πληθωρισμό

      Από τις έρευνες καταναλωτών συχνά προκύπτει ότι οι άνθρωποι "έχουν την αίσθηση" ότι ο πληθωρισμός είναι υψηλότερος από ό,τι πραγματικά φανερώνουν οι δείκτες τιμών. Πώς διαμορφώνονται οι εκτιμήσεις του κόσμου για τον πληθωρισμό; Διάφορες ακαδημαϊκές μελέτες έχουν καταλήξει στα ακόλουθα συμπεράσματα:

      Φωτογραφία που απεικονίζει ψωμάκια.

      • Οι αυξήσεις των τιμών τραβούν την προσοχή μας περισσότερο από ό,τι η σταθερότητα ή η μείωση των τιμών. Επίσης, οι αυξήσεις των τιμών μένουν στη μνήμη μας περισσότερο χρόνο. Έχουμε την τάση να προσέχουμε λιγότερο τις σταθερές ή μικρότερες τιμές, αν και αυτές οι τιμές λαμβάνονται επίσης υπόψη στον υπολογισμό του μέσου ρυθμού πληθωρισμού.
      • Προσέχουμε περισσότερο τις τιμές των προϊόντων που αγοράζουμε συχνότερα – Τα τελευταία χρόνια, οι τιμές ορισμένων προϊόντων και υπηρεσιών που καταναλώνουμε συχνά έχουν αυξηθεί πάνω από το μέσο όρο. Αντιπροσωπευτικά παραδείγματα αποτελούν η βενζίνη, το ψωμί και τα εισιτήρια λεωφορείων. Συχνά δίνουμε υπερβολική προσοχή στις μεταβολές των τιμών αυτών των αγαθών και υπηρεσιών όταν σκεφτόμαστε τον πληθωρισμό. Έτσι, μπορεί να υπερεκτιμήσουμε τον πληθωρισμό που πράγματι καταγράφεται.
      • Προσέχουμε λιγότερο τις τιμές των προϊόντων που αγοράζουμε σπανιότερα και τις άμεσες χρεώσεις – Ένα σημαντικό ποσό του προϋπολογισμού των νοικοκυριών δαπανάται σε αγαθά και υπηρεσίες τα οποία αγοράζουμε λιγότερο συχνά. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα αυτοκίνητα και τα πακέτα διακοπών. Υπάρχουν επίσης είδη για τα οποία πληρώνουμε με αυτόματη χρέωση τραπεζικού λογαριασμού (άμεσες χρεώσεις και πάγιες εντολές πληρωμής), όπως το ενοίκιο και οι λογαριασμοί τηλεφώνου. Έχουμε την τάση να δίνουμε μικρότερη προσοχή σε αυτές τις δαπάνες και στις μεταβολές των αντίστοιχων τιμών όταν σκεφτόμαστε τον πληθωρισμό.

        Ο πληθωρισμός είναι ο μέσος όρος πολλών και ποικίλων μεταβολών τιμών

        Διάγραμμα που δείχνει τις μεταβολές των τιμών σε συνδυασμό με το συντελεστή στάθμισης των επιμέρους ομάδων προϊόντων του ΕνΔΤΚ.

        • "Προσωπικός" πληθωρισμός - Ο Εναρμονισμένος Δείκτης Τιμών Καταναλωτή (ΕνΔΤΚ) καταρτίζεται με βάση το μέσο καλάθι αγαθών και υπηρεσιών. Αυτό το καλάθι είναι αντιπροσωπευτικό για όλα τα νοικοκυριά. Ωστόσο, τα νοικοκυριά που έρχονται αντιμέτωπα με αυξήσεις τιμών που υπερβαίνουν τον μέσο όρο μπορεί να αντιλαμβάνονται αυτή την κατάσταση πιο έντονα σε σχέση με νοικοκυριά που "ωφελούνται" από αυξήσεις τιμών χαμηλότερες του μέσου όρου.

          Παράδειγμα: εάν οι τιμές της βενζίνης σημειώσουν πολύ μεγαλύτερη άνοδο σε σχέση με άλλα αγαθά και υπηρεσίες, όσοι χρησιμοποιούν συχνά το αυτοκίνητό τους μπορεί να έχουν την "αίσθηση" ότι ο ρυθμός πληθωρισμού υπερβαίνει τον ΕνΔΤΚ, καθώς τα προσωπικά τους έξοδα για βενζίνη είναι υψηλότερα από τον μέσο όρο. Αντίθετα, για όσους χρησιμοποιούν σπάνια ή δεν χρησιμοποιούν καθόλου αυτοκίνητο ο "προσωπικός" πληθωρισμός θα είναι χαμηλότερος.

        • Οι ρυθμοί πληθωρισμού είναι ετήσιοι, αλλά η μνήμη μας ανατρέχει σε παλαιότερες περιόδους - Ο ΕνΔΤΚ ορίζεται συνήθως ως ετήσιος ρυθμός αύξησης. Αυτό σημαίνει ότι συγκρίνουμε το γενικό επίπεδο τιμών συγκεκριμένης περιόδου, π.χ. του Ιανουαρίου 2009, με την αντίστοιχη περίοδο του προηγούμενου έτους, δηλ. τον Ιανουάριο 2008. Όταν διαμορφώνουμε τις εκτιμήσεις μας για τον πληθωρισμό, μπορεί να σκεφτόμαστε τιμές περασμένων χρόνων. Σε βάθος χρόνου, οι τιμές τείνουν να αυξάνονται σημαντικά, ακόμη και αν ο ετήσιος ρυθμός πληθωρισμού είναι χαμηλός. Π.χ. εάν ο ετήσιος ρυθμός μεταβολής του ΕνΔΤΚ είναι 2%, μετά από μια δεκαετία το γενικό επίπεδο τιμών θα έχει αυξηθεί περισσότερο από 20%.

          Εικόνα του παλιού Fiat 500. Εικόνα του νέου Fiat 500.

          • Μεταβολή τιμών έναντι μεταβολής ποιότητας - Συχνά θεωρούμε ότι η μεταβολή της τιμής ενός προϊόντος ταυτίζεται με τον πληθωρισμό. Ορισμένες φορές όμως μεταβάλλεται ταυτόχρονα η ποιότητα του προϊόντος. Ο ΕνΔΤΚ λαμβάνει υπόψη αυτό το γεγονός αφαιρώντας τη μεταβολή που οφείλεται στην ποιότητα.

            Παράδειγμα: Μπορεί οι τιμές των αυτοκινήτων να έχουν σημειώσει άνοδο, τα νέα όμως μοντέλα συχνά περιλαμβάνουν στον εργοστασιακό εξοπλισμό πολλές δυνατότητες που παλαιότερα παρέχονταν προαιρετικά (όπως δορυφορικά συστήματα πλοήγησης, κλιματισμός και αερόσακοι). Στις περιπτώσεις αυτές, η αύξηση των τιμών δεν οφείλεται μόνο στον πληθωρισμό αλλά και στη βελτίωση της ποιότητας. Εάν υποθέσουμε ότι οι τιμές των αυτοκινήτων σημείωσαν άνοδο 5% κατά μέσο όρο, αλλά ταυτόχρονα η βελτίωση της ποιότητας αντιπροσώπευε το 1%, τότε ο ΕνΔΤΚ θα αντανακλούσε αύξηση 4% για τα προϊόντα αυτά.