X’inhu mutwanti tal-aħħar istanza?

26 ta' Awissu 2019

X’inhu mutwanti tal-aħħar istanza?

12 ta' Awwissu 2019

Mutwanti tal-aħħar istanza huwa fuq min iddur meta jkollok bżonn urġenti ta’ fondi u tkun eżawrejt l-għażliet l-oħra kollha tiegħek. Il-banek tipikament iduru fuq il-mutwanti tal-aħħar istanza tagħhom meta ma jistgħux jiksbu l-finanzjament li għandhom bżonn għan-negozju ta’ kuljum tagħhom. Dan jista’ jiġri f'perjodi ta' taqlib finanzjarju, meta l-banek jista’ jkollhom dubji dwar is-self lil xulxin u ħafna nies ikunu jridu f’daqqa waħda jiġbdu flushom mill-kont bankarju tagħhom.

F’sitwazzjonijiet bħal dawn, il-banek ċentrali jaġixxu bħala mutwanti tal-aħħar istanza. Il-banek ċentrali tradizzjonalment żammew dan ir-rwol minħabba li huma primarjament dawk responsabbli biex jiżguraw li s-swieq finanzjarji jiffunzjonaw bla xkiel u li s-sistema finanzjarja tkun stabbli. B'dan il-mod jgħinu biex jipproteġu lin-nies u n-negozji mid-diffikultajiet li jistgħu jinqalgħu meta l-banek ikunu fl-inkwiet.

Min hu l-mutwanti tal-aħħar istanza fiż-żona tal-euro?

Il-BĊE u d-19-il bank ċentrali nazzjonali jaqsmu r-rwol ta’ mutwanti tal-aħħar istanza.

X’inhu r-rwol tal-bank ċentrali nazzjonali?

Il-banek ċentrali nazzjonali fiż-żona tal-euro joffru l-aħħar xibka ta’ sigurtà għall-banek li ma jistgħux jiksbu l-finanzjament li għandhom bżonn minn x'imkien ieħor. Din ix-xibka ta’ sigurtà tissejjaħ għajnuna għal-liwidità f'emerġenza, jew ELA. Fiż-żona tal-euro, is-self ELA huwa pprovdut mill-bank ċentrali nazzjonali tal-pajjiż li fih huwa bbażat il-bank li qiegħed f’diffikultà. Dak il-bank ċentrali nazzjonali iġorr ukoll kull spiża u riskju li jistgħu jinqalgħu.

X’inhu r-rwol tal-BĊE f’dan kollu?

Filwaqt li l-banek ċentrali nazzjonali huma responsabbli biex jipprovdu l-ELA, l-attivitajiet tagħhom ta’ mutwanti tal-aħħar istanza huma kkontrollati u mmonitorjati mill-BĊE. Il-Kunsill Governattiv tal-BĊE jista’ jirrestrinġi jew joġġezzjona għal għajnuna ta’ emerġenza jekk żewġ terzi tal-membri tiegħu jaqblu li jagħmlu dan. Jistgħu joġġezzjonaw biss, madankollu, jekk jemmnu li l-ELA tfixkel il-politika monetarja tal-BĊE jew l-għanijiet u l-kompiti tal-Eurosistema.

Allura dan ifisser li banek f'diffikultajiet finanzjarji dejjem jiġu salvati, jiġri x’jiġri?

Le, dan mhux kif taħdem. Ma hemm l-ebda garanzija li bank jirċievi ELA mill-bank ċentrali nazzjonali tiegħu. Fil-fatt, hemm regoli stretti fis-seħħ u ċerti kundizzjonijiet li jridu jiġu ssodisfatti.

L-ELA mhijiex għal kulħadd

L-ELA hija biss għal banek li huma solventi

Biex jikkwalifikaw għall-ELA l-banek jistgħu jkunu illikwidi imma għandhom ikunu solventi. Li jkunu illikwidi tfisser li l-banek jistgħu jsibuha diffiċli biex iħallsu lura d-depożitanti kollha tagħhom f’dawk iċ-ċirkustanzi. Li tkun solventi jfisser li huma kapaċi jagħmlu dan fit-tul. Bank jista’ jsir illikwidu waqt li jibqa' solvent għax il-fondi tiegħu jistgħu jkunu marbuta f'self fuq żmien twil li jkun ta lill-klijenti tiegħu.

L-ELA hija temporanja biss

L-ELA hija temporanja biss

Kif jissuġġerixxi l-isem, l-ELA hija għal emerġenzi u tingħata biss f'ċirkustanzi mhux previsti. Ladarba l-affarijiet jerġgħu lura għan-normal, l-ELA tieqaf u s-self irid jitħallas lura.

L-ELA għandha l-prezz tagħha

L-ELA għandha l-prezz tagħha

Il-banek ċentrali nazzjonali jaċċettaw kollateral ta’ kwalità iktar baxxa għal self ELA milli għal fondi mhux ta’ emerġenza. Billi dan iżid ir-riskji tagħhom, il-banek ċentrali japplikaw tnaqqis fil-valur għall-kollateral u jiċċarġjaw lill-banek rata ta’ imgħax ogħla.

Il-banek ċentrali huma konxji li l-banek għandhom it-tentazzjoni li jieħdu iżjed riskji jew ikbar jekk ikunu jafu fiċ-ċert li xi ħadd ser isalvahom jekk ma jistgħux iħallsu lura d-dejn tagħhom. Dan huwa magħruf bħala riskju morali. Applikati b’mod konsistenti, ir-regoli deskritti hawn fuq jgħinu biex jevitaw li jinħolqu perikli morali.

Għaliex huwa daqshekk importanti li l-banek ikollhom mutwanti tal-aħħar istanza?

Anki jekk bank ikun solventi, jekk ma jkunx jista’ jissodisfa t-talbiet tal-klijenti u l-kredituri tiegħu fi żmien qasir, il-klijenti jistgħu jibżgħu għas-sigurtà ta' flushom u dan jista’ jwassal biex bosta jiġbdu l-flus kollha tagħhom mill-bank. Il-bank għalhekk jista’ jfalli. Il-konsegwenzi ta’ dan jistgħu jkunu ta’ entità kbira.

  • In-nies jistgħu jitilfu l-impjiegi tagħhom Meta jfalli bank, is-self lin-negozji jieqaf ħesrem. Dan ifisser li n-negozji jistgħu ma jkunux f'pożizzjoni li jħallsu l-pagi jew jixtru materja prima, pereżempju, u jistgħu jsibuha diffiċli li jżommu l-kumpanniji tagħhom fil-wiċċ.
  • Il-konsegwenzi jistgħu jinfrxu. Billi l-banek huma interkonnessi, problemi f’bank wieħed jistgħu jinfirxu għal oħrajn. Malajr ħafna jiġri li ma jkunux biss il-klijenti tal-bank affettwat li jsofru, imma l-klijenti ta’ ħafna banek ukoll. Il-konsegwenzi għan-negozji, l-impjiegi u dawk li jfaddlu jistgħu jintensifikaw u eventwalment ikollhom impatt fuq l-ekonomija kollha. Jekk jiġri dan, ħafna drabi huma l-kontribwenti tat-taxxa li jispiċċaw jagħmlu tajjeb għan-nuqqas.

Fi ftit kliem, meta bank ċentrali jaġixxi ta’ mutwanti tal-aħħar istanza, jista’ jipprevjeni ħafna diffikultajiet għan-nies u n-negozji.

Stenna! U jekk huwa l-gvern li jkun f’diffikultajiet finanzjarji pjuttost milli bank? Il-banek ċentrali jipprovdu fondi ta’ emerġenza għalihom ukoll?

Le, ma jagħmlux hekk fiż-żona tal-euro dan huwa illegali. Kieku l-gvernijiet jistgħu jitolbu l-finanzjament mill-banek ċentrali, dan jikkomprometti l-kapaċità tal-banek ċentrali biex iżommu l-prezzijiet stabbli u tiġi mminata l-indipendenza tagħhom. Huwa għalhekk li t-Trattat dwar il-Funzjonament tal-Unjoni Ewropea jipprojbixxi lill-BĊE u lill-banek ċentrali nazzjonali milli jiffinanzjaw lill-gvernijiet.