Τι είναι ο δανειοδότης τελευταίας προσφυγής;

26 Αυγούστου 2019

Τι είναι ο δανειοδότης τελευταίας προσφυγής;

Ο δανειοδότης τελευταίας προσφυγής είναι αυτός στον οποίο στρέφεται κάποιος όταν χρειάζεται επειγόντως κεφάλαια και έχει εξαντλήσει όλες τις άλλες επιλογές του. Οι τράπεζες απευθύνονται συνήθως στον δανειοδότη τελευταίας προσφυγής όταν αδυνατούν να αντλήσουν τα κεφάλαια που χρειάζονται για να ασκήσουν τις καθημερινές δραστηριότητές τους. Αυτό μπορεί να συμβεί σε περιόδους αναταραχής στις χρηματοπιστωτικές αγορές όταν οι τράπεζες διστάζουν να χορηγήσουν κεφάλαια σε άλλες τράπεζες και πολλοί πελάτες επιθυμούν ξαφνικά να αποσύρουν τα χρήματά τους από τον τραπεζικό τους λογαριασμό.

Σε τέτοιες ακριβώς περιπτώσεις οι κεντρικές τράπεζες ενεργούν ως δανειοδότες τελευταίας προσφυγής. Ο ρόλος αυτός παραδοσιακά τους ανήκει επειδή είναι πρωτίστως υπεύθυνες να διασφαλίζουν την ομαλή λειτουργία των χρηματοπιστωτικών αγορών και τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος. Μπορούν έτσι να προστατεύουν τους πολίτες και τις επιχειρήσεις από τις δυσκολίες που ενδέχεται να προκύψουν όταν οι τράπεζες αντιμετωπίζουν δυσχέρειες.

Ποιος είναι ο δανειοδότης τελευταίας προσφυγής στη ζώνη του ευρώ;

Αυτόν τον ρόλο έχουν αναλάβει από κοινού η ΕΚΤ και οι 19 εθνικές κεντρικές τράπεζες.

Ποιος είναι ο ρόλος των εθνικών κεντρικών τραπεζών;

Οι εθνικές κεντρικές τράπεζες στη ζώνη του ευρώ παρέχουν το τελευταίο δίχτυ ασφαλείας στις τράπεζες που δεν μπορούν να αντλήσουν τα κεφάλαια που χρειάζονται από άλλες πηγές. Αυτό το δίχτυ ασφαλείας ονομάζεται έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα (emergency liquidity assistance – ELA). Στη ζώνη του ευρώ, τα δάνεια έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα παρέχονται από την εθνική κεντρική τράπεζα της χώρας στην οποία είναι εγκατεστημένη η τράπεζα που αντιμετωπίζει προβλήματα. Η εθνική κεντρική τράπεζα αναλαμβάνει επίσης το κόστος και τους κινδύνους που μπορεί να προκύψουν.

Ποιος είναι ο ρόλος της ΕΚΤ;

Υπεύθυνες για την παροχή έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα είναι οι εθνικές κεντρικές τράπεζες, οι δραστηριότητές τους όμως ως δανειοδότες τελευταίας προσφυγής ελέγχονται και παρακολουθούνται από την ΕΚΤ. Με τη σύμφωνη γνώμη των δύο τρίτων των μελών του, το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ μπορεί να περιορίσει την παροχή έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα ή να διατυπώσει αντίρρηση ως προς αυτή. Ωστόσο, μπορεί να διατυπώσει αυτήν την αντίρρηση μόνο αν θεωρεί ότι η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα παρακωλύει την άσκηση νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ ή τους στόχους και τα καθήκοντα του Ευρωσυστήματος.

Δηλαδή οι τράπεζες με οικονομικές δυσχέρειες θα διασώζονται πάντοτε, ό,τι και αν συμβεί;

Όχι, η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα δεν λειτουργεί έτσι. Δεν υπάρχει καμία διασφάλιση ότι η τράπεζα θα λάβει έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα από την οικεία εθνική κεντρική τράπεζα. Υπάρχουν αυστηροί κανόνες και ορισμένες προϋποθέσεις που πρέπει να πληρούνται.

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα δεν είναι για όλους

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα είναι μόνο για τράπεζες που είναι φερέγγυες

Προκειμένου να είναι επιλέξιμες για την παροχή έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα, οι τράπεζες μπορεί να μην έχουν ευχέρεια ρευστότητας αλλά πρέπει να είναι φερέγγυες. Μια τράπεζα δεν έχει ευχέρεια ρευστότητας όταν δυσκολεύεται ενδεχομένως να αποπληρώσει όλους τους καταθέτες της τη δεδομένη χρονική στιγμή. Θεωρείται όμως φερέγγυα όταν μπορεί να το πράξει σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. Μια τράπεζα μπορεί να μην έχει ευχέρεια ρευστότητας ενώ παραμένει φερέγγυα επειδή τα κεφάλαιά της είναι δεσμευμένα σε μακροπρόθεσμα δάνεια προς τους πελάτες της.

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα είναι μόνο πρόσκαιρη

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα είναι μόνο πρόσκαιρη

Όπως υποδηλώνουν οι ίδιες οι λέξεις, η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα προβλέπεται σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης και χορηγείται μόνο για την αντιμετώπιση απρόβλεπτων καταστάσεων. Μόλις η κατάσταση εξομαλυνθεί, η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα διακόπτεται και τα δάνεια πρέπει να αποπληρωθούν.

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα κοστίζει

Η έκτακτη ενίσχυση σε ρευστότητα κοστίζει

Σε ό,τι αφορά τα δάνεια έκτακτης ενίσχυσης σε ρευστότητα, οι εθνικές κεντρικές τράπεζες αποδέχονται εξασφαλίσεις χαμηλότερης ποιότητας σε σχέση με αυτές που αποδέχονται για μη έκτακτες χρηματοδοτήσεις. Επειδή οι κεντρικές τράπεζες αναλαμβάνουν μεγαλύτερο κίνδυνο, εφαρμόζουν περικοπές αποτίμησης στις εξασφαλίσεις και επιβάλλουν υψηλότερο επιτόκιο στις τράπεζες.

Οι κεντρικές τράπεζες έχουν επίγνωση ότι οι τράπεζες μπορεί να μπουν στον πειρασμό να αναλάβουν περισσότερους ή μεγαλύτερους κινδύνους αν είναι σίγουρες ότι κάποιος θα της σώσει σε περίπτωση που δεν μπορούν να αποπληρώσουν το χρέος τους. Αυτό ονομάζεται ηθικός κίνδυνος. Η συνεπής εφαρμογή των κανόνων που αναφέρθηκαν παραπάνω αποτρέπει την εμφάνιση ηθικού κινδύνου.

Γιατί είναι τόσο σημαντικό για τις τράπεζες να έχουν έναν δανειοδότη τελευταίας προσφυγής;

Αν μια τράπεζα, έστω και αν είναι φερέγγυα, δεν είναι σε θέση να εκπληρώσει τις απαιτήσεις των πελατών και των δανειοδοτών της βραχυπρόθεσμα, οι πελάτες της μπορεί να φοβηθούν για την ασφάλεια των χρημάτων τους, με ενδεχόμενο αποτέλεσμα τη μαζική απόσυρση των χρημάτων τους. Η τράπεζα θα μπορούσε να οδηγηθεί σε πτώχευση. Το γεγονός αυτό θα είχε τότε ευρύτερες συνέπειες.

  • Ορισμένοι άνθρωποι μπορεί να έχαναν τη δουλειά τους. Όταν μια τράπεζα πτωχεύει, η χορήγηση δανείων προς τις επιχειρήσεις διακόπτεται απότομα. Οι επιχειρήσεις ενδέχεται να μην μπορούν να καταβάλουν μισθούς ή να αγοράσουν πρώτες ύλες και θα πρέπει να αγωνιστούν για να διασωθούν.
  • Οι επιπτώσεις μπορεί να μεταδίδονταν. Λόγω της διασύνδεσης των τραπεζών, τα προβλήματα μιας τράπεζας μπορούν να μεταδοθούν σε άλλες. Σε σύντομο χρονικό διάστημα δεν θα υπέφεραν μόνο οι πελάτες της τράπεζας που αντιμετωπίζει προβλήματα αλλά και οι πελάτες πολλών άλλων τραπεζών. Οι συνέπειες για τις επιχειρήσεις, τις θέσεις εργασίας και τους αποταμιευτές θα μπορούσαν να ενταθούν και τελικά να επηρεάσουν ολόκληρη την οικονομία. Σε μια τέτοια περίπτωση, πολύ συχνά αυτοί που καλούνται τελικά να καλύψουν την υστέρηση κεφαλαίων είναι οι ίδιοι οι φορολογούμενοι.

Εν συντομία, όταν η κεντρική τράπεζα ενεργεί ως δανειοδότης τελευταίας προσφυγής, μπορεί να γλυτώσει τους πολίτες και τις επιχειρήσεις από πολλές δυσκολίες.

Ένα λεπτό! Και αν αυτή που αντιμετωπίζει οικονομικές δυσκολίες δεν είναι μια τράπεζα αλλά μια κυβέρνηση; Παρέχουν οι κεντρικές τράπεζες έκτακτη χρηματοδότηση και σε κυβερνήσεις;

Όχι. Αυτό δεν επιτρέπεται στη ζώνη του ευρώ. Αν οι κυβερνήσεις ζητούσαν χρηματοδότηση από τις κεντρικές τράπεζες, αυτό θα έθετε σε κίνδυνο την ικανότητα της κεντρικής τράπεζας να διατηρεί τις τιμές σταθερές και θα υπονόμευε την ανεξαρτησία της. Γι’ αυτόν τον λόγο η Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης απαγορεύει στην ΕΚΤ και τις εθνικές κεντρικές τράπεζες τη χρηματοδότηση των κυβερνήσεων.