Search Options
Home Publication Explainers Statistics Payments Career Monetary Policy
Suggestions
Sort by

Cúig rud nach mór duit a bheith ar eolas agat faoin mBanc Ceannais Eorpach

10 Iúil 2015

1. Is institiúid Eorpach muid a oibríonn ar son 340 milliún saoránach

Is é an Banc Ceannais Eorpach (BCE) an banc ceannais don euro, airgeadra 19 dtír Eorpach. Arna bhunú in 1998, is é institiúid oifigiúil an Aontais Eorpaigh é agus tá sé suite in Frankfurt am Main, an Ghearmáin.

Is é príomhchuspóir BCE praghsanna a choinneáil cobhsaí sna tíortha a úsáideann an euro mar airgeadra. Déanann sé é seo trí bheartas airgeadaíochta a cheapadh agus a fhorfheidhmiú laistigh den Eurochóras, a chuireann BCE i ngrúpa le bainc cheannais náisiúnta na 19 dtír sa limistéar euro.

Bíonn tionchar díreach ag cinntí BCE ar gheilleagar an limistéir euro, a chiallaíonn gur féidir leo tionchar a imirt ar shaol an 340 milliún duine a chónaíonn ann.

2. Tá sé mar aidhm againn praghsanna sa limistéar euro a choimeád cobhsaí

Is é príomhchuspóir BCE praghsanna a choimeád cobhsaí. Ciallaíonn sé seo go bhfuil sé mar aidhm ag an mbanc ceannais an ráta ag a méadaíonn praghsanna (boilsciú) a choinneáil faoi 2% thar an meántéarma, ach gar don ráta sin. Meastar gur leibhéal inghlactha boilscithe é seo le bheith ag banc ceannais mar aidhm. Ní ardaíonn praghsanna chomh tapa is go n-imeoidh do choigiltis le himeacht ama. Mar an gcéanna, ní éiríonn siad marbhánta ag leibhéal ag a dtosódh praghsanna ag titim (díbhoilsciú) a chiallaíonn go gcuireann daoine moill ar a gceannacháin. D’fhéadfaí an geilleagar a chur faoi ghlas mar gheall air sin agus cailltear poist agus tagann titim ghéar ar phraghsanna mar thoradh air sin, i dtitim féinbhuanaitheach.

Tá praghsanna cobhsaí tábhachtach do dhaoine agus do ghnólachtaí le go mothóidh siad slán chun pleananna a dhéanamh le hinfheistiú don todhchaí.

Mar aon le bainc cheannais eile, is é an príomhbhealach a imríonn BCE tionchar ar phraghsanna ná tríd an ráta úis gearrthéarmach ag a dtugann sé airgead ar iasacht do bhainc thráchtála a shocrú. Tríd an ráta úis sin a athrú, déanann BCE iarracht tionchar a imirt ar mhéid agus ar chostas an chreidmheasa a ghabhann trí bhainc chuig cuideachtaí agus teaghlaigh, i.e. isteach sa gheilleagar i gcoitinne. Nuair a bhíonn an geilleagar ag cúlú agus nuair a bhíonn boilsciú níos ísle ná cuspóir BCE, spreagann ráta úis íseal (beartas airgeadaíochta éasca”) sreabhadh creidmheasa trína dhéanamh níos saoire, rud a spreagann éileamh ar fud an gheilleagair ar fad agus, le himeacht ama, a thugann boilsciú ar ais chuig cuspóir BCE. Nuair a bhíonn róbhorradh faoin ngeilleagar agus nuair a bhíonn boilsciú os cionn an chuspóra, bíonn an mhalairt de thionchar ag ráta úis ard (“beartas airgeadaíochta teann”): bíonn iasachtaíocht níos costasaí dá bharr ionas gur féidir leis an ngeilleagar agus an ráta ag a bhfuil praghsanna ag ardú moilliú.

I rith na géarchéime airgeadais, a raibh cor chun donais eacnamaíoch dian agus boilsciú an-lag i gceist ann, d’úsáid BCE agus bainc cheannais eile ar fud an domhain beartas airgeadaíochta a dtugann eacnamaithe beartas airgeadaíochta “neamhchaighdeánach” nó “neamhghnách” air. Sampla de seo is ea an clár ceannaigh sócmhainní. Nuair a bhíonn rátaí úis gearrthéarmacha an-íseal nó diúltach cheana féin, is féidir le banc ceannais iarracht a dhéanamh an beartas airgeadaíochta a mhaolú a thuilleadh trí rátaí úis fadtéarmacha a laghdú trí shócmhainní cosúil le bannaí rialtais a cheannach. Cuirtear brú anuas ar chostas an chreidmheasa do theaghlaigh agus do chuideachtaí mar gheall ar an laghdú ar rátaí úis fadtéarmacha. Anuas air sin, cruthaítear airgead bainc cheannais chun na bannaí a cheannach agus úsáideann na hinstitiúidí a dhíolann na bannaí an t-airgead sin chun sócmhainní eile a cheannach. Méadaíonn sé seo praghas na sócmhainní seo, rud a mhéadaíonn saibhreas na n-infheisteoirí ar leo iad agus a láidríonn a ndreasachtaí chun airgead a chaitheamh. Arís, is féidir leis seo an geilleagar a thabhairt ar ais ar chosán fáis inbhuanaithe agus chuig ráta boilscithe atá comhsheasmhach le cuspóir BCE.

3. Cuirimid le tionscal baincéireachta níos sábháilte

Ó mhí na Samhna 2014, tá an tasc breise glactha ag BCE maidir le maoirsiú díreach a dhéanamh ar na bainc is mó sa limistéar euro. Mar aon le maoirseoirí náisiúnta sa Sásra Maoirseachta Aonair, déanann BCE athbhreithniú ar an gcaoi a dtugann bainc faoina ngníomhaíochtaí. Is féidir leis ceadúnais bhaincéireachta a dheonú agus a aistarraingt mar aon le rioscaí féideartha a shainaithint agus dul i ngleic leo.

Déantar iarracht trí mhaoirseacht baincéireachta BCE a chinntiú go gcuirtear rialacha i bhfeidhm ar an mbealach céanna ar fud na hEorpa. Mar gheall go bhfuil bainc san Eoraip idirnasctha go láidir, tá an tionscal baincéireachta níos cobhsaí mar gheall ar an maoirseacht chomhchuibhithe agus dá bhrí sin níos iontaofa do shaoránaigh agus do chuideachtaí.

4. Is institiúid neamhspleách fhreagrach muid

Leagtar amach tascanna agus freagrachtaí BCE sa Chonradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh. Mar institiúid fhornáisiúnta, feidhmíonn BCE ar mhaithe leis an Eoraip ina hiomláine; mar bhanc ceannais, tá sé neamhspleách ó aon tionchar polaitiúil nó tráchtála. Tá sé seo tábhachtach mar go léirítear sa stair gur féidir le banc ceannais a leanann orduithe polaitiúla dearmad a dhéanamh ar a chuspóir chun cobhsaíocht praghsanna a chothabháil.

In ainneoin sin, tá BCE freagrach. Bíonn éisteachtaí poiblí rialta idir ionadaithe BCE lena n-áirítear an tUachtarán agus comhaltaí Pharlaimint na hEorpa. Anuas air sin, ba é BCE a thosaigh an cleachtas i measc banc ceannais mhóra ag reáchtáil comhdhálacha preasa rialta díreach tar éis dóibh cinntí beartais airgeadaíochta a dhéanamh.

Glactar na cinntí sin trí vóta tromlaigh sa Chomhairle Rialaithe, príomhchomhlacht cinnteoireachta BCE, ina suíonn seisear comhaltaí ó Bhord Feidhmiúcháin BCE le 19 ngobharnóir ó bhainc cheannais náisiúnta (a bhfuil cearta vótála ag 15 díobh ag an am, ar bhonn rothlach).

5. Déanaimid airgead don limistéar euro

Tairgtear nótaí bainc ar fud an limistéir euro, faoi mhaoirseacht BCE. Tá síniú Uachtarán BCE ar gach ceann – comhartha den mhórtas atá againn as ár gcuid oibre agus rud a tharraingíonn le chéile muid ar fad. Tá an euro ar cheann de na comharthaí is inbhraite den chomhtháthú Eorpach. Éascaíonn sé trádáil agus gnó thar theorainneacha, agus maolaíonn sé go mór taisteal agus an saol laethúil sa limistéar euro.

FÉACH FREISIN

Foghlaim tuilleadh faoi ábhar gaolmhar