Pięć rzeczy, które trzeba wiedzieć o traktacie z Maastricht

15 lutego 2017

1. Dał początek Unii Europejskiej

Traktat z Maastricht, którego oficjalny tytuł to Traktat o Unii Europejskiej, zapoczątkował „nowy etap w procesie tworzenia coraz ściślejszego związku między narodami Europy”. Był podstawą wprowadzenia wspólnej waluty – euro – i znacznie rozszerzył współpracę między państwami europejskimi w wielu obszarach:

  • ustanowiono obywatelstwo europejskie, umożliwiające swobodne podróżowanie i osiedlanie się w państwach członkowskich
  • wprowadzono wspólną politykę zagraniczną i politykę bezpieczeństwa
  • zacieśniono współpracę organów policji i wymiaru sprawiedliwości w sprawach kryminalnych

Traktat podpisano w holenderskim mieście Maastricht, położonym blisko granicy z Belgią i Niemcami. Był on wynikiem kilkuletnich rozmów międzyrządowych na temat pogłębienia integracji europejskiej.

2. Został podpisany przez 12 państw

Traktat podpisali przedstawiciele 12 państw: Belgii, Danii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Irlandii, Luksemburga, Niemiec, Portugalii, Wielkiej Brytanii i Włoch. Nastąpiło to 7 lutego 1992.

Potem ratyfikowały go parlamenty krajowe (w niektórych państwach ratyfikację poprzedziło referendum). Traktat wszedł w życie 1 listopada 1993 i w tym dniu oficjalnie powstała Unia Europejska.

Od tamtej pory do Unii przystąpiło jeszcze 16 państw, które przyjęły zasady określone w traktacie z Maastricht lub w kolejnych traktatach.

3. Stanowił fundament wprowadzenia euro

Traktat z Maastricht utorował drogę do stworzenia wspólnej waluty europejskiej. Był zwieńczeniem trwającej kilkadziesiąt lat debaty nad rozszerzeniem współpracy gospodarczej w Europie. W traktacie przewidziano także utworzenie Europejskiego Banku Centralnego (EBC) i Europejskiego Systemu Banków Centralnych oraz określono ich zadania. Podstawowym celem EBC jest utrzymanie stabilności cen, czyli ochrona wartości euro.

Ideę wspólnej waluty europejskiej przedstawiła po raz pierwszy Komisja EWG, poprzedniczka Komisji Europejskiej, na początku lat 60. XX wieku. Niestabilna sytuacja gospodarcza lat 70. sprawiła jednak, że prace wstrzymano.

Europejscy przywódcy powrócili do koncepcji wspólnej waluty w roku 1986, a w 1989 podjęli decyzję, że zostanie ona wprowadzona w trzech etapach. Oficjalnie wyznaczono je właśnie w traktacie z Maastricht:

  • Etap 1 (od 1 lipca 1990 do 31 grudnia 1993) – wprowadzanie swobodnego przepływu kapitału między państwami członkowskimi
  • Etap 2 (od 1 stycznia 1994 do 31 grudnia 1998) – zacieśnianie współpracy między bankami centralnymi i ujednolicanie polityki gospodarczej państw członkowskich
  • Etap 3 (od 1 stycznia 1999 do dziś) – stopniowe wprowadzanie euro oraz realizacja wspólnej polityki pieniężnej, za którą odpowiada EBC

4. Określił kryteria przystąpienia do strefy euro

Oprócz harmonogramu wprowadzenia wspólnej waluty w traktacie określono również zasady jej funkcjonowania w praktyce. Wskazano na przykład, jak stwierdzić, czy dany kraj jest gotowy na wprowadzenie euro.

Te konkretne zasady, nazywane kryteriami z Maastricht lub kryteriami konwergencji, mają sprawić, że przyjęcie wspólnej waluty przez kolejne kraje nie odbije się na stabilności cen w całej strefie euro. Kryteria stabilnościowe, jakie musi spełnić każde państwo wprowadzające euro, dotyczą:

  • inflacji
  • długu publicznego
  • stóp procentowych
  • kursu walutowego

5. Stanowił ogromny krok naprzód w procesie integracji europejskiej

Od podpisania traktatu z Maastricht państwa europejskie znacznie zacieśniły współpracę, przy czym niektóre obszary, np. polityka gospodarcza czy fiskalna, nadal należą do kompetencji krajowych. Europejscy przywódcy podjęli dalsze działania na rzecz pogłębienia integracji:

  • w 1997 roku podpisano pakt stabilności i wzrostu, mający zapewnić zdrową politykę budżetową
  • wprowadzono europejski mechanizm stabilności, aby zapewniać pomoc finansową krajom ze strefy euro, w których występują lub mogą wystąpić poważne problemy finansowe
  • po kryzysie finansowym ustanowiono Jednolity Mechanizm Nadzorczy i Jednolitą Radę ds. Restrukturyzacji i Uporządkowanej Likwidacji, aby zwiększyć bezpieczeństwo europejskiego systemu bankowego oraz integrację i stabilność finansową

Obecnie z dobrodziejstw współpracy europejskiej korzysta ponad 510 milionów obywateli z 28 państw członkowskich. W ciągu 25 lat od uzgodnienia planu wprowadzenia euro stało się ono drugą z najczęściej kupowanych i sprzedawanych walut na świecie oraz częścią życia codziennego 340 milionów obywateli w 19 krajach.