Współpraca z bankami centralnymi

Współpraca banków centralnych ma długą tradycję. Zapoczątkowało ją utworzenie międzynarodowej sieci największych banków centralnych w pierwszej połowie XX w., a zwłaszcza powstanie Banku Rozrachunków Międzynarodowych (BIS) w 1930 roku. Współpraca ta polega na wymianie doświadczeń i najlepszych praktyk oraz wzajemnej pomocy w budowaniu potencjału.

Informacje ogólne

Potrzeba współpracy

Istotą współpracy banków centralnych jest dzielenie się doświadczeniami i know-how. W ten sposób banki nie tylko pomagają sobie nawzajem w zwiększaniu profesjonalizmu, efektywności, niezależności i przejrzystości swoich działań, ale także przyczyniają się do zapewnienia stabilności monetarnej i finansowej w skali globalnej.

Formy współpracy

Współpraca między bankami centralnymi obejmuje szerokie spektrum działań. Może polegać na prowadzeniu rozmaitych kursów i szkoleń we własnych ośrodkach szkoleniowych oraz organizowaniu konferencji i seminariów z udziałem przedstawicieli innych banków centralnych. Możliwe jest też udzielanie pomocy bezpośrednio zainteresowanym instytucjom, np. przez oddelegowanie na stałe pracowników, pomoc w budowaniu instytucji i wyznaczaniu zasad jej działania lub regularne misje doradcze dotyczące zarówno polityki, jak i kwestii technicznych. Banki centralne mogą przy tym działać pojedynczo lub zawierać umowy z innymi podmiotami (np. z międzynarodowymi instytucjami finansowymi, instytucjami unijnymi czy władzami własnego kraju) w celu koordynacji działań, a czasem także pozyskiwania finansowania zewnętrznego.

EBC udziela doraźnej pomocy bankom centralnym z całego świata w ramach współpracy dwustronnej. Pomoc ta może dotyczyć dziedzin należących do tradycyjnych kompetencji banku centralnego bądź jego funkcji obsługowych i technicznych. Realizowana jest w formie wizyt przedstawicieli tych banków w EBC lub pracowników EBC – za granicą.

EBC prowadzi ponadto szkolenia dla pracowników innych banków centralnych.

Dodatkowe informacje są dostępne w artykule The Eurosystem as a provider of technical assistance to EU neighbouring regionsBiuletynie Miesięcznym z lipca 2008. Można także skontaktować się w tej sprawie z pracownikami EBC zajmującymi się współpracą: centralbankcooperation@ecb.europa.eu.

Programy koordynowane przez EBC

Krajowe banki centralne z UE od lat uczestniczą w szeroko zakrojonych, wieloletnich programach współpracy finansowanych przez Komisję Europejską. Ta forma pomocy – tzw. współpraca bliźniacza (twinning) – przynosi dobre skutki w postaci silnych powiązań między instytucjami wykonującymi podobne lub jednakowe zadania. Umowę twinningową może podpisać instytucja publiczna z państwa członkowskiego UE (np. krajowy bank centralny) lub konsorcjum składające się z maksymalnie trzech instytucji z różnych państw członkowskich.

Od 2003 roku także EBC zawiera z Komisją Europejską umowy podobne do twinningowych, również ukierunkowane na osiągnięcie określonych wyników. Umowy te są realizowane przez EBC we współpracy z krajowymi bankami centralnymi należącymi do Eurosystemu i Europejskiego Systemu Banków Centralnych. Możliwość zawarcia przez EBC z Komisją Europejską jednej umowy finansowej w imieniu kilku krajowych banków centralnych to rozwiązanie, które świadczy o tym, że Eurosystem dąży do wykonywania swoich zadań w sposób jak najbardziej sprawny i efektywny, w duchu współdziałania i pracy zespołowej.

W 2013 roku z okazji dziesięciolecia programów współpracy technicznej koordynowanych przez EBC bank zorganizował konferencję poświęconą międzynarodowej współpracy banków centralnych przed kryzysem, w trakcie kryzysu i po kryzysie. Wzięło w niej udział wielu wybitnych specjalistów, którzy zgodnie podkreślali, jak cenna jest ta współpraca. Więcej informacji komunikat prasowy EBC oraz program konferencji.

Więcej informacji o programach współpracy między bankami centralnymi koordynowanych przez EBC, a finansowanych przez UE, oraz o programach realizowanych bez finansowania zewnętrznego można znaleźć w zakładkach „Programy zakończone” i „Programy w toku”.

Programy zakończone

Współpraca z bankiem centralnym Serbii (2011–2013)

Od 1 lutego 2011 do 31 grudnia 2013 EBC wraz z 21 krajowymi bankami centralnymi wspierały Narodowy Bank Serbii we wdrażaniu unijnych standardów bankowości centralnej w ramach przygotowań do przystąpienia tego kraju do UE. 35-miesięczny program był wynikiem oceny potrzeb przeprowadzonej w latach 2008–2009. Objął trzynaście obszarów bankowości centralnej (niektóre były już uwzględnione w ocenie potrzeb): i) nadzór nad sektorem finansowym; ii) harmonizacja prawa; iii) liberalizacja przepływu kapitału; iv) zarządzanie rezerwami dewizowymi; v) operacje pieniężne i kursowe; vi) ochrona konsumentów w dziedzinie usług finansowych; vii) pomoc akcesyjna; viii) analizy i badania ekonomiczne; ix) statystyka; x) systemy płatności; xi) stabilność finansowa; xii) informatyka oraz xiii) rachunkowość i sprawozdawczość finansowa.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Nationale Bank van België / Banque Nationale de Belgique, Българска народна банка (Narodowy Bank Bułgarski), Česká národní banka, Deutsche Bundesbank, Eesti Pank, Banc Ceannais na hÉireann / Central Bank of Ireland, Bank of Greece, Banco de España, Banque de France, Central Bank of Cyprus, Banque centrale du Luxembourg, Magyar Nemzeti Bank, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Narodowy Bank Polski, Banco de Portugal, Banca Naţională a României, Banka Slovenije, Národná banka Slovenska, Suomen Pankki – Finlands Bank i Bank of England.

Współpraca z bankiem centralnym Macedonii (2012–2013)

Od 15 października 2012 do 14 lipca 2013 EBC wraz z dziesięcioma krajowymi bankami centralnymi z UE pomagały Narodowemu Bankowi Republiki Macedonii w identyfikacji kwestii, w których bank ten musi jeszcze poczynić postępy, aby dojść do poziomu banków centralnych państw członkowskich UE. Prace objęły dziesięć obszarów bankowości centralnej: rachunkowość, banknoty, analizy i badania ekonomiczne, zasoby ludzkie, informatyka, audyt wewnętrzny, służby prawne, polityka pieniężna i kursowa, systemy płatności oraz statystyka. Wymagany poziom powinien zostać osiągnięty, zanim Macedonia stanie się państwem członkowskim UE, a jej bank centralny wejdzie do Europejskiego Systemu Banków Centralnych.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Eesti Pank, Banc Ceannais na hÉireann / Central Bank of Ireland, Banco de España, Banca d’Italia, Bank Ċentrali ta’ Malta / Central Bank of Malta, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banka Slovenije i Národná banka Slovenska. Program wspierali także eksperci z Българска народна банка (Narodowego Banku Bułgarskiego).

Współpraca z bankiem centralnym Bośni i Hercegowiny (2010–2011)

Od 1 kwietnia 2010 do 30 września 2011 EBC wraz z siedmioma krajowymi bankami centralnymi wspierały bank centralny Bośni i Hercegowiny we wdrażaniu unijnych standardów bankowości centralnej w ramach przygotowań do przystąpienia tego kraju do UE. W pracach wzięli udział także eksperci z banków centralnych Bułgarii i Rumunii. 18-miesięczny program był wynikiem oceny potrzeb przeprowadzonej w 2007 roku. Objął sześć dziedzin bankowości centralnej (pierwsze trzy dotyczą zaleceń wynikających z programu z 2007 roku opisanego poniżej): i) statystyka; ii) analizy i badania ekonomiczne; iii) stabilność finansowa; iv) harmonizacja przepisów z prawem UE; v) koordynacja integracji z UE; vi) usprawnienie obsługi informatycznej banku centralnego Bośni i Hercegowiny.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Bank of Greece, Banco de España, Banca d’Italia, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank i Banka Slovenije.

Współpraca z kandydatami i potencjalnymi kandydatami do członkostwa w UE (2010–2012)

Od 19 stycznia 2010 do 18 stycznia 2012 EBC wraz z czternastoma krajowymi bankami centralnymi ze strefy euro prowadziły program pomocy dla krajów kandydujących i potencjalnych kandydatów do członkostwa w UE. Celem programu było wzmocnienie nadzoru makro- i mikroostrożnościowego na zachodnich Bałkanach i w Turcji. Eurosystem prowadził ten program w ścisłej współpracy z międzynarodową społecznością finansową, korzystając przy tym z doświadczeń organów i instytucji z Bazylei, Brukseli, Londynu i Waszyngtonu, które podjęły już działania w tym samym celu – znowelizowania i wzmocnienia ram nadzoru, zgodne również z zaleceniem grupy G-20. W pierwszym roku program objął ponad 20 szkoleń oraz trzy warsztaty na wysokim szczeblu dla twórców polityki, z udziałem ok. 36 instytucji. W drugim roku osiem instytucji otrzymało pomoc dwustronną w rozwijaniu określonych funkcji nadzorczych; następnie przeprowadzono ćwiczenia symulacyjne z przygotowania na kryzys i zarządzania sytuacją kryzysową.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Nationale Bank van België / Banque Nationale de Belgique, Bank of Greece, Banco de España, Banque de France, Banca d’Italia, Central Bank of Cyprus, Banque centrale du Luxembourg, Bank Ċentrali ta’ Malta / Central Bank of Malta, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banco de Portugal, Banka Slovenije, Národná banka Slovenska, Suomen Pankki – Finlands Bank.

Kandydaci i potencjalni kandydaci do członkostwa w UE: Chorwacja, Macedonia, Albania, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Turcja, Serbia i Kosowo (w rozumieniu rezolucji Rady Bezpieczeństwa ONZ nr 1244).

Współpraca z bankiem centralnym Egiptu (2009–2012)

Od 1 stycznia 2009 do 31 marca 2012 EBC wraz z siedmioma krajowymi bankami centralnymi z UE wspierały bank centralny Egiptu we wzmacnianiu nadzoru bankowego w tym kraju poprzez stopniowe aktualizowanie przepisów, regulacji, ram sprawozdawczych i praktyki nadzorczej tego banku oraz przybliżanie ich do zapisów umowy bazylejskiej II, zgodnie ze strategią opracowaną przez bank centralny Egiptu i zaprezentowaną bankom komercyjnym podczas oficjalnego spotkania w Kairze 14 października 2009. Proces reform obejmuje konsultacje z branżą bankową w sprawach jakościowych oraz badania wpływu w ujęciu ilościowym.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Българска народна банка (Narodowy Bank Bułgarski), Česká národní banka, Deutsche Bundesbank, Bank of Greece, Banque de France, Banca d’Italia i Banca Naţională a României.

Współpraca z bankiem centralnym Serbii (2008–2009)

Od 1 września 2008 do 31 maja 2009 EBC wraz z siedemnastoma krajowymi bankami centralnymi z UE pomagały Narodowemu Bankowi Serbii w identyfikacji kwestii, w których bank ten musi jeszcze poczynić postępy, aby dojść do poziomu banków centralnych państw członkowskich UE. Prace objęły sześć obszarów bankowości centralnej: nadzór bankowy, harmonizacja przepisów należących do kompetencji Narodowego Banku Serbii ze wspólnotowym dorobkiem prawnym, liberalizacja przepływu kapitału, prowadzenie polityki pieniężnej i system kursu walutowego, statystyka pieniężna, finansowa i bilansu płatniczego, ochrona konsumentów w dziedzinie usług finansowych. Wymagany poziom powinien zostać osiągnięty, zanim Serbia stanie się państwem członkowskim UE, a jej bank centralny wejdzie do Europejskiego Systemu Banków Centralnych. EBC wraz ze współpracującymi krajowymi bankami centralnymi przedstawiły w tej sprawie 69 zaleceń, a bank centralny Serbii przystąpił do ich realizacji.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Nationale Bank van België / Banque Nationale de Belgique, Българска народна банка (Narodowy Bank Bułgarski), Česká národní banka, Danmarks Nationalbank, Deutsche Bundesbank, Eesti Pank, Bank of Greece, Banque de France, Banca d’Italia, Central Bank of Cyprus, Latvijas Banka, Magyar Nemzeti Bank, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Narodowy Bank Polski, Banka Naţională a României i Bank of England.

Współpraca z bankiem centralnym Rosji (2008–2011)

Od 1 kwietnia 2008 do 31 marca 2011 EBC wraz z ośmioma krajowymi bankami centralnymi Eurosystemu wspierały bank centralny Federacji Rosyjskiej (Bank Rosji) w dziedzinie nadzoru bankowego i audytu wewnętrznego. W zakresie nadzoru bankowego ogólnym celem programu była pomoc Bankowi Rosji w utrzymaniu stabilności rosyjskiego systemu bankowego. W związku z tym należało zmodernizować zasady, politykę i praktyki w dziedzinie nadzoru bankowego, aby ujednolicić je z przyjętymi na szczeblu międzynarodowym zasadami określonymi przez Bazylejski Komitet Nadzoru Bankowego, tzw. umową bazylejską II, na podstawie doświadczeń z wprowadzania tej umowy na gruncie Unii Europejskiej. W zakresie audytu wewnętrznego celem programu było wsparcie działań Banku Rosji na rzecz ulepszenia funkcji audytu wewnętrznego opartego na ryzyku poprzez szkolenia i konsultacje prowadzone przez ekspertów z Eurosystemu, dotyczące ogólnie najlepszych praktyk Eurosystemu w tej dziedzinie, a w szczególności kontroli wewnętrznej, zarządzania rezerwami dewizowymi oraz wykorzystania narzędzi i systemów informatycznych.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Bank of Greece, Banco de España, Banque de France, Banca d’Italia, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank i Suomen Pankki – Finlands Bank.

Współpraca z bankiem centralnym Bośni i Hercegowiny (2007)

Od 1 marca do 31 sierpnia 2007 EBC wraz z ośmioma krajowymi bankami centralnymi z UE pomagały bankowi centralnemu Bośni i Hercegowiny w identyfikacji kwestii, w których bank ten musi jeszcze poczynić postępy, aby dojść do poziomu banków centralnych państw członkowskich UE. Prace objęły siedem obszarów bankowości centralnej: koordynacja nadzoru bankowego, analizy i badania ekonomiczne, stabilność finansowa, audyt wewnętrzny, realizacja polityki pieniężnej w systemie izby walutowej, systemy płatności oraz statystyka. Wymagany poziom powinien zostać osiągnięty, zanim Bośnia i Hercegowina stanie się państwem członkowskim UE, a jej bank centralny wejdzie do Europejskiego Systemu Banków Centralnych. EBC wraz ze współpracującymi bankami centralnymi przedstawiły w tej sprawie 71 zaleceń, a bank centralny Bośni i Hercegowiny przystąpił do ich realizacji.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Eesti Pank, Bank of Greece, Banco de España, Banque de France, Banca d’Italia, Oesterreichische Nationalbank i Banka Slovenije.

Współpraca z bankiem centralnym Egiptu (2005–2007)

Od 1 grudnia 2005 do 30 listopada 2007 EBC wraz z czterema krajowymi bankami centralnymi Eurosystemu wspierały bank centralny Egiptu w całościowej nowelizacji administracyjnych i operacyjnych procedur nadzoru bankowego w celu wprowadzenia podejścia opartego na ryzyku. Prace objęły sześć obszarów: nadzór bieżący, inspekcje, analiza makroostrożnościowa, regulacje i określanie standardów, metodologia i informatyka oraz program szkoleń dla pracowników nadzoru bankowego. W ciągu dwóch lat odbyło się ponad 70 spotkań, w tym misje eksperckie, wizyty studyjne, kursy i inne konsultacje.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Bank of Greece, Banque de France i Banca d’Italia.

Współpraca z bankiem centralnym Rosji (2003–2005)

Od 1 listopada 2003 do 31 października 2005 EBC wraz z dziewięcioma krajowymi bankami centralnymi i trzema unijnymi organami nadzoru niebędącymi częścią banków centralnych wspierały Bank Rosji we wprowadzaniu metodologii nadzoru bankowego opartego na ryzyku. W ramach programu przeszkolono w sumie 1000 pracowników nadzoru z oddziałów regionalnych Banku Rosji w zakresie unijnej praktyki w tej dziedzinie. W tym celu przeprowadzono w Rosji 64 kursy i cztery seminaria na wysokim szczeblu, a pracownicy Banku Rosji mieli okazję odwiedzić organy nadzoru bankowego z UE. Opracowano też informator „Banking supervision – European experience and Russian practice” (Nadzór bankowy – doświadczenia europejskie i praktyka rosyjska) w językach angielskim i rosyjskim jako materiał dla pracowników Banku Rosji.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Banc Ceannais na hÉireann / Central Bank of Ireland, Banco de España, Banque de France, Banca d’Italia, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banco de Portugal i Suomen Pankki – Finlands Bank.

Organy nadzoru niebędące częścią banków centralnych: Rahoitustarkastus/Finansinspektionen, Finansinspektionen i Financial Services Authority.

Programy w toku

Współpraca z bankami centralnymi państw Bałkanów Zachodnich (2014–2015)

19 grudnia 2013 EBC i Komisja Europejska podpisały umowę w sprawie 18-miesięcznego (styczeń 2014 – czerwiec 2015) programu współpracy technicznej z bankami centralnymi państw zachodniobałkańskich będących kandydatami i potencjalnymi kandydatami do członkostwa w UE. Program jest finansowany ze środków unijnych, a realizowany przez EBC wspólnie z jedenastoma bankami centralnymi z UE. W ramach programu przez sześć miesięcy prowadzona będzie analiza działalności banku centralnego Albanii (w 13 obszarach: stabilność finansowa, informatyka, audyt wewnętrzny, nadzór bankowy, systemy płatności, banknoty i działalność emisyjna, komunikacja, integracja europejska, sprawy personalne, służby prawne, rachunkowość i sprawozdawczość finansowa, analiza i operacje w zakresie polityki pieniężnej oraz statystyka), a przez następne sześć miesięcy – analiza działalności banku centralnego Kosowa (w 7 obszarach: stabilność finansowa, informatyka, audyt wewnętrzny, nadzór bankowy, systemy płatności, integracja europejska oraz administracja). Celem tego przedsięwzięcia jest wskazanie, w jakich dziedzinach oba banki muszą jeszcze poczynić postępy, aby dojść do poziomu Europejskiego Systemu Banków Centralnych. Dodatkowym elementem programu jest współpraca z bankiem centralnym Macedonii, a potencjalnie także z innymi bankami centralnymi z regionu Bałkanów Zachodnich, w zakresie przygotowywania projektów.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Българска народна банка (Narodowy Bank Bułgarski), Česká národní banka, Deutsche Bundesbank, Banque de France, Banca d’Italia, Bank Ċentrali ta’ Malta / Central Bank of Malta, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banco de Portugal, Banka Slovenije i Národná banka Slovenska.

Współpraca z bankiem centralnym Czarnogóry (2014–2015)

26 sierpnia 2014 EBC i delegatura UE w Czarnogórze podpisały umowę w sprawie 7-miesięcznego (wrzesień 2014 – marzec 2015) programu współpracy technicznej z bankiem centralnym Czarnogóry. Program jest finansowany ze środków unijnych, a realizowany przez EBC wspólnie z dziesięcioma bankami centralnymi z UE. W ramach programu prowadzona będzie analiza działalności banku centralnego Czarnogóry (w 6 obszarach: rachunkowość, integracja europejska, operacje finansowe i bankowe, stabilność finansowa, ryzyko operacyjne i ciągłość działania oraz statystyka). Celem tego przedsięwzięcia jest wskazanie, w jakich dziedzinach bank centralny Czarnogóry musi jeszcze poczynić postępy, aby dojść do poziomu Europejskiego Systemu Banków Centralnych.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Eesti Pank, Bank of Greece, Banque de France, Banca d'Italia, De Nederlandsche Bank, Oesterreichische Nationalbank, Banco de Portugal, Banka Slovenije i Národná banka Slovenska.

Współpraca z bankiem centralnym Chin (2008–2015)

We wrześniu 2008 EBC i Ludowy Bank Chin podpisały protokół ustaleń określający podstawy intensywniejszej współpracy między obiema instytucjami w dziedzinie bankowości centralnej, wymiany informacji między ekspertami i oddelegowywania pracowników. Trwająca od kilku lat współpraca objęła już wiele różnych kwestii związanych z bankowością centralną. Początkowo protokół podpisano na trzy lata, po czym w 2011 roku automatycznie przedłużono go na następne trzy. Protokół podpisany w 2008 roku zastąpił wcześniejszą wersję z września 2002.

Współpraca z bankiem centralnym Turcji (2012–2015)

W lipcu 2012 EBC i bank centralny Turcji podpisały protokół ustaleń określający podstawy intensywniejszej współpracy między obiema instytucjami w dziedzinie bankowości centralnej, wymiany informacji między ekspertami i oddelegowywania pracowników. W założeniu współpraca ma się koncentrować na badaniach, polityce pieniężnej, komunikacji, stosunkach międzynarodowych i stabilności finansowej. Protokół zostanie poddany ocenie po upływie trzech lat.

Współpraca z bankiem centralnym Rosji (2012–2015)

W październiku 2012 EBC i Bank Rosji podpisały protokół ustaleń dotyczący kontynuacji współpracy między obiema instytucjami; w założeniu współpraca ma się koncentrować na polityce pieniężnej, stabilności finansowej i nadzorze bankowym. Protokół i wykaz dziedzin objętych współpracą zostaną poddane ocenie po upływie trzech lat. EBC realizuje ten program wspólnie z krajowymi bankami centralnymi Eurosystemu. Program umacnia bliskie stosunki zbudowane podczas wcześniejszych programów w latach 2003–2005 i 2008–2011.

Zaangażowane krajowe banki centralne: Deutsche Bundesbank, Banque de France, Banca d’Italia, De Nederlandsche Bank i Oesterreichische Nationalbank.