Spotlight op financiële stabiliteit

24 mei 2016 (laatst bijgewerkt op 15 augustus 2016)

Financiële stabiliteit is sinds de financiële crisis een steeds meer ingeburgerde term geworden. Hoewel deskundigen deze onder elkaar wellicht enigszins verschillend definiëren, zijn zij het grotendeels eens over het belang ervan. Voor de ECB betekent financiële stabiliteit dat het financiële stelsel schokken kan weerstaan zonder ernstige verstoringen.

Dat wil zeggen dat mensen nog steeds toegang hebben tot hun bankrekeningen, dat bedrijven nog steeds betalingen kunnen uitvoeren en ontvangen, en dat banken zichzelf kunnen herfinancieren door van elkaar of van de centrale bank te lenen.

Wat betekent dit in de praktijk?

Het draait bij stabiliteit allemaal om evenwicht. Het financieel stelsel wordt gekenmerkt door een ingewikkeld netwerk van afhankelijkheden en wisselwerkingen tussen verschillende partijen. Banken en verzekeringsmaatschappijen fungeren als intermediairs door geld van partijen die willen uitlenen of investeren of beleggen door te geven aan partijen die geld willen lenen. Financiële markten zoals de obligatie- en geldmarkt brengen eveneens kredietgevers en kredietnemers direct samen. Tegelijkertijd zorgen betalings- en effectenafwikkelingssystemen, het "buizenstelsel" van de financiële markten, voor veilige stromen van geld en financiële activa.

Risico's kunnen zich voordoen op verschillende niveaus en in verschillende vormen. Een economie-brede vertraging zadelt huiseigenaren op met hoge schuldniveaus en een dalende waarde van hun huis, terwijl daardoor de banken die hun de hypothecaire leningen verstrekten te maken kunnen krijgen met klanten die hun schulden niet kunnen aflossen. Een vertraging in de opkomende markten kan de economie schade toebrengen door bijvoorbeeld de vraag naar goederen te verminderen, hetgeen in de desbetreffende bedrijfssectoren resulteert in ontslagen. Deze kan eveneens leiden tot een sterke toename van de verkopen op de schuld-, aandelen- en valutamarkten waardoor het voor bedrijven lastiger wordt zichzelf te financieren, hetgeen de economische groei remt.

Risico's en kwetsbaarheden waarmee één partij te maken heeft, kunnen dus van invloed zijn op vele andere partijen, hetgeen het stelsel uit zijn evenwicht zou kunnen brengen en een bedreiging zou kunnen vormen voor de algehele financiële stabiliteit.

Wat is onze rol bij dit alles?

Wij volgen het financiële stelsel constant om mogelijke risico's en kwetsbaarheden vroegtijdig in kaart te brengen en te beoordelen wat er eventueel gedaan moet worden. Macroprudentieel beleid kan dergelijke risico's voorkomen – op het niveau van een land, een sector of een financiële instelling. Om bijvoorbeeld een mogelijke huizenprijszeepbel te voorkomen kunnen nationale autoriteiten van de banken in het eurogebied eisen dat zij hun kredietnormen aanscherpen, bijvoorbeeld door klanten te vragen meer eigen geld op tafel te leggen wanneer zij een hypothecaire lening nemen. De ECB dient van dergelijke maatregelen op de hoogte te worden gesteld. De ECB kan ook de banken vragen kapitaal boven de minimumvereisten aan te houden (de precieze niveaus zijn vastgelegd in EU-regels) om hun bescherming tegen mogelijke schokken te verbeteren.

Hoewel deze instrumenten in eerste instantie gericht zijn op het financiële stelsel als geheel, bewaakt het nieuwe bankentoezicht van de ECB individuele banken om ervoor te zorgen dat de banksector veilig blijft, en uiteindelijk om de financiële stabiliteit in Europa te versterken.